
ਅਧਿਆਇ 62 ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਲਲਿਤਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਨਾਲ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਦੂਰੀ (ਦਸ਼-ਧਨਵੰਤਰ) ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਦੇਵ-ਪ੍ਰਿਯ ਤੀਜੇ ਪਵਿੱਤਰ ‘ਚਤਵਰ’ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖੇਤਰ-ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਈਸ਼ਵਰ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਮਹਾ-ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ‘ਖੇਤਰ-ਦੂਤੀ’, ‘ਮਹਾਰੌਦਰੀ’ ਅਤੇ ‘ਰੁਦ੍ਰਸ਼ਕਤੀ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੇਵੀ ਭੂਤਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਜਰਜਰ ਘਰਾਂ, ਬਾਗਾਂ, ਮਹਲਾਂ, ਅੱਟਾਲਿਕਾਵਾਂ, ਰਾਹਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਚੌਰਾਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮੱਧ ਭਾਗ ਦੀ ਪਹਿਰੇਦਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਹਾਨਵਮੀ ਦੇ ਦਿਨ ਇਸਤਰੀ ਜਾਂ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਪਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਹਾਤਮ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਦਾਇਕ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ। ਯਾਤਰਾ-ਫਲ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਉੱਥੇ ਦੰਪਤੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि तृतीयां चत्वरप्रियाम् । ललितापूर्वदिग्भागे दशधन्वंतरे स्थिताम्
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਚੌਰਾਹਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਤੀਜੀ ਦੇਵੀ ਕੋਲ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਲਲਿਤਾ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਦਸ ਧਨੁ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।”
Verse 2
क्षेत्रदूतीं महारौद्रीं रुद्रशक्तिं महाप्रभाम् । क्षेत्ररक्षाविधौ तत्र मया मुक्तां तु मध्यतः
“ਉਹ ਖੇਤਰ-ਦੂਤੀ ਹੈ, ਮਹਾਰੌਦ੍ਰੀ—ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਮਹਾ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲੀ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।”
Verse 3
कोटिभूतसमायुक्ता महाकाया महाप्रभा । जीर्णे गृहे तथोद्याने प्रासादाट्टालके पथि
“ਕਰੋੜਾਂ ਭੂਤਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਤ, ਮਹਾਕਾਇਆ ਅਤੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲੀ—ਉਹ ਜੀਰਨੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਪਵਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਾਸਾਦਾਂ ਦੇ ਅੱਟਾਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਦਿੱਖਦੀ ਹੈ।”
Verse 4
चत्वरेषु च सर्वेषु क्षेत्र मध्यस्थिता सती । रात्रौ पर्यटते देवी भूतानां कोटिभिर्वृता
ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸਥਿਤ ਸਤੀ ਦੇਵੀ, ਸਭ ਚੌਰਾਹਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਕਰੋੜਾਂ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦੀ ਫਿਰਦੀ ਹੈ।
Verse 5
महानवम्यां यस्तत्र नारी वाथ नरोपि वा । नानापूजोपचारैश्च पूजयेद्विधिवच्छुभाम्
ਮਹਾਨਵਮੀ ਦੇ ਦਿਨ, ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਹੋਵੇ—ਇਸਤ੍ਰੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੁਰਖ—ਉਹ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਨੇਕ ਪੂਜਾ-ਉਪਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਸ਼ੁਭਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰੇ।
Verse 7
इति संक्षेपतः प्रोक्तं माहा त्म्यं पापनाशनम् । क्षेत्रदूत्यास्तृतीयायाः श्रुतमैश्वर्यकारकम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਖੇਤਰ-ਦੂਤੀ ਦੀ ਤੀਜੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਐਸ਼ਵਰਯ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੁਤਾ-ਸਮਾਨ ਭਾਗ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 9
तस्य तुष्टाऽखिलान्कामान्सादेवी संप्रदास्यति । दंपत्योर्भोजनं तत्र देयं यात्राफलेप्सुभिः
ਉਸ ਭਗਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗੀ। ਅਤੇ ਉੱਥੇ, ਯਾਤਰਾ-ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦੰਪਤੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 62
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये चत्वरादेवीमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विषष्टितमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ ‘ਚਤਵਰਾ ਦੇਵੀ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਬਾਸਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।