Adhyaya 59

Verse 1

ईश्वर उवाच । अथ वच्मि तृतीयां ते ज्ञानशक्तिं शिवात्मिकाम् । प्रभासक्षेत्रमध्यस्थां दारिद्र्यौघविनाशिनीम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੀਜੀ ਸ਼ਕਤੀ—ਸ਼ਿਵ-ਸਵਰੂਪ ਗਿਆਨਸ਼ਕਤੀ—ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਦੇ ਸੈਲਾਬਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 2

अजेति नाम्नीं तां देवीं राह्वीशाद्दक्षिणे स्थिताम् । मम वक्त्राद्विनिष्क्रांता षष्ठाद्वै विष्णुपूजितात्

ਉਹ ਦੇਵੀ ਅਜੇਤੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉਹ ਰਾਹਵੀਸ਼ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਛੇਵੇਂ ਮੁਖ ਤੋਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 3

देव्युवाच । पंचवक्त्राणि देवेश प्रसिद्धानि तव प्रभौ । षष्ठं यद्वदनं देव तस्य किं नाम संस्मृतम् । समुत्पन्ना कथं तस्मादजादेवीति या श्रुता

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼! ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੇਰੇ ਪੰਜ ਮੁਖ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਪਰ ਹੇ ਦੇਵ, ਉਸ ਛੇਵੇਂ ਮੁਖ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਨਾਮ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜੋ ਅਜਾ ਦੇਵੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?

Verse 4

ईश्वर उवाच । साधु पृष्टं त्वया देवि यद्गोप्यं स्वसुतेष्वपि । तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि अप्रसिद्धागमोदितम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਚਿਤ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇਹ ਭੇਦ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਗੁਪਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅਲਪ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਗਮ-ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 5

वक्त्राणि मम देवेशि सप्तासन्पूर्वमेव हि । सद्योजातादिपंचैव षष्ठं स्मृतमजेति च

ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ, ਪੂਰਵਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸੱਤ ਮੁਖ ਸਨ। ਸਦ੍ਯੋਜਾਤ ਆਦਿ ਪੰਜ, ਅਤੇ ਛੇਵਾਂ ‘ਅਜ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਸਮਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

Verse 6

सप्तमं पिचुनामेति सप्तैवं वदनानि मे । तेभ्योऽजं ब्रह्मणे दत्तं पिचुवक्त्रं तु विष्णवे

ਸੱਤਵਾਂ ‘ਪਿਚੁ’ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਸੀ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਸੱਤ ਮੁਖ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ‘ਅਜ’ ਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ‘ਪਿਚੁ’ ਮੁਖ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੂੰ।

Verse 7

तस्मादहं महादेवि पंचवक्त्रोऽधुनाऽभवम् । अजस्तु ब्रह्मा सञ्जज्ञे पिचुर्विष्णुरजायत

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਪੰਜ-ਮੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ‘ਅਜ’ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ‘ਪਿਚੁ’ ਵਿਸ਼ਣੁ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 8

अजवक्त्रान्महादेवि अजा जाता महाप्रभा । अन्धासुररणे घोरे मम क्रोधेन भामिनि

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ‘ਅਜ’ ਮੁਖ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਅਜਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ, ਅੰਧਾਸੁਰ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਉਹ ਜਨਮੀ।

Verse 9

खड्गचर्मधरादेवी सुरूपा सिंहवाहिनी । मर्द्दयन्ती महादैत्यान्देवीकोटिसमन्विता

ਉਹ ਦੇਵੀ—ਖਡਗ ਤੇ ਢਾਲ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ, ਸੁੰਦਰ ਸਰੂਪਾ, ਸਿੰਹ-ਵਾਹਿਨੀ—ਕੋਟਿ-ਕੋਟਿ ਦੇਵੀਆਂ ਨਾਲ ਸਹਿਤ ਮਹਾਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਲ ਦਿੰਦੀ ਸੀ।

Verse 10

तस्या भयेन ये दैत्या विद्रुता दक्षिणार्णवम् । पृष्ठतोऽनुययौ तान्वै सा देवी सिंहवाहिनी

ਉਸ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਜੋ ਦੈਤ ਦੱਖਣ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਭੱਜੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਉਹ ਸਿੰਹ-ਵਾਹਿਨੀ ਦੇਵੀ ਹੀ ਦੌੜ ਪਈ।

Verse 11

इतस्ततस्ते धावन्तो मार्यमाणाश्च तद्गणैः । प्रभास क्षेत्रसंप्राप्ता नश्यमाना महार्णवम्

ਇਧਰ-ਉਧਰ ਦੌੜਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੇ ਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਤੱਕ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ।

Verse 12

केचित्तत्र हता दैत्याः केचित्पातालमाययुः । निःशेषान्निहतान्दृष्ट्वा सा देवी सिंहवाहिनी

ਕੁਝ ਦੈਤ ਉੱਥੇ ਹੀ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਕੁਝ ਪਾਤਾਲ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਃਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਹਤ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਸਿੰਹ-ਵਾਹਿਨੀ ਦੇਵੀ (ਅਗਲਾ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੀ)।

Verse 13

क्षेत्रं पवित्रमाज्ञाय तत्र स्थाने स्थिता शुभा । सोमेशादीशकोणस्था सौरीशादुत्तरे स्थिता

ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ੁਭਾ ਦੇਵੀ ਓਥੇ ਹੀ ਸਥਿਰ ਹੋ ਗਈ—ਸੋਮੇਸ਼ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਾਨ ਕੋਣ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਸੌਰੀਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਸਦੀ ਰਹੀ।

Verse 14

यस्तां तत्र स्थितां पश्येद्योषिद्वाथ नरोऽपि वा । स भूयात्सत्त्वसौभाग्यैः सप्तजन्मानि संयुतः

ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਖੜੀ ਹੋਈ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵੇਖੇ—ਚਾਹੇ ਇਸਤ੍ਰੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੁਰਖ—ਉਹ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਸਤ੍ਵ-ਗੁਣ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਰਹੇ।

Verse 15

गीतवाद्यादिकं नृत्यं यस्तत्र कुरुते नरः । तस्यान्वये न दौर्भाग्यं भूयात्तस्याः प्रसादतः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਗੀਤ, ਵਾਜਿਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਰੇ, ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਦੁਰਭਾਗ ਨਹੀਂ ਉੱਠੇਗਾ।

Verse 16

घृतेन दीपकं तत्र या नारी संप्रयच्छति । रक्तवर्त्या महादेवि यावंतस्तत्र तंतवः । तावज्जन्मांतराण्येव सा सौभाग्यमवाप्नुयात्

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ! ਜੋ ਨਾਰੀ ਉੱਥੇ ਘਿਉ ਨਾਲ ਜਲਦਾ ਦੀਵਾ, ਲਾਲ ਬੱਤੀ-ਵੱਟੀ ਸਮੇਤ, ਅਰਪਣ ਕਰੇ—ਉਸ ਵੱਟੀ ਦੇ ਜਿੰਨੇ ਧਾਗੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਅਗਲੇ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਉਹ ਸੁਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ।

Verse 17

यश्चैतत्तु पठेन्नित्यं तृतीयायां विशेषतः । शृणुयाद्वाऽपि यो भक्त्या स कामानखिलाल्लंभेत्

ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਦਾ ਨਿਤ ਪਾਠ ਕਰੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤੀਜੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ—ਜਾਂ ਜੋ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 18

इति संक्षेपतः प्रोक्तो रुद्रशक्तित्रयक्रमः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਵਿਧੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 19

एताः शक्तीः पूजयित्वा सोमेशं पूजयेत्ततः । सम्यग्यात्राफलापेक्षी एकां वा वरदामथ

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਸੋਮੇਸ਼ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕਰੇ। ਜੋ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਚਾਹੇ ਉਹ ਇਉਂ ਕਰੇ—ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਵਰਦਾਇਨੀ ਦੇਵੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰੇ।

Verse 59

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्येऽजादेवीमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनषष्टितमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕਾਂਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ‘ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਵਿੱਚ ‘ਅਜਾਦੇਵੀ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਉਨਾਹਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।