Adhyaya 58

Verse 1

ईश्वर उवाच । अथ द्वितीयां ते वच्मि शक्तिं देवि क्रियात्मिकाम् । प्रभासस्थां महादेवीं देवानां प्रीतिदायिनीम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੂਜੀ ਸ਼ਕਤੀ—ਕ੍ਰਿਆਤਮਿਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ-ਰੂਪ ਬਲ—ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਮਹਾਦੇਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।

Verse 2

सोमेशाद्वायवे भागे षष्टिधन्वतरे स्थिता । तत्र पीठं महादेवि योगिनीगणवन्दितम्

ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਵਾਯਵ੍ਯ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਸੱਠ ਧਨੁ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਉਹ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉਸ ਦਾ ਪੀਠ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੰਦਿਤ ਹੈ।

Verse 3

तस्मिन्स्थाने स्थितं देवि पातालविवरं महत् । तस्मिन्महाप्रभे स्थाने रक्षारूपेण संस्थिताम्

ਉਸ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪਾਤਾਲ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਵਿਵਰ ਹੈ। ਉਸ ਅਤਿ-ਪ੍ਰਭਾਮਈ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਉਹ ਰੱਖਿਆ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।

Verse 4

पातालनिधि निक्षेपदिव्यौषधिरसायनम् । क्षेत्रमध्ये स्थितं सर्वं तदर्चनरतो लभेत्

ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ ਦੇ ਨਿਧਾਨ, ਦਿਵ੍ਯ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣ—ਇਹ ਸਭ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਜੋ ਉੱਥੇ ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹੇ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 5

भैरवीति च तद्देव्याः पूर्वं नाम प्रकीर्त्तितम् । अस्मिन्पुनश्चांतरे तु अष्टाविंशे चतुर्युगे । त्रेतायुगमुखे राजा अजापालो बभूव ह

ਪੂਰਵਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਭੈਰਵੀ’ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਸ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ—ਅਠਾਈਵੇਂ ਚਤੁਰਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ—ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅਜਾਪਾਲ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 6

तेन चागत्य क्षेत्रेस्मिन्पंचवर्षशतानि च । भैरवी पूजिता देवी व्याधिग्रस्तेन भामिनि

ਉਹ ਰੋਗ-ਪੀੜਤ (ਰਾਜਾ) ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਪੰਜ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਇੱਥੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਭੈਰਵੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਤੜਫਦਾ ਹੋਇਆ।

Verse 7

ततः प्रोवाच तं देवी संतुष्टा राजसत्तमम् । अलं क्लेशेन राजर्षे तुष्टाहं तव भक्तितः

ਤਦੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤਮ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ, ਹੁਣ ਕਲੇਸ਼ ਬਸ; ਤੇਰੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹਾਂ।”

Verse 8

इत्युक्तः स तदा राजा कृताञ्जलिपुटः सुधीः । प्रणम्योवाच तां देवीमानंदास्राविलेक्षणः

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਰਾਜਾ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਨੰਦ ਦੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਬੋਲਾ।

Verse 9

यदि तुष्टासि मे देवि वरार्हो यदि वाप्यहम् । सर्वे रोगाः शरीरान्मे नाशं यांतु बहिः कृताः

“ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਅਤੇ ਜੇ ਮੈਂ ਵਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਸਾਰੇ ਰੋਗ ਬਾਹਰ ਕੱਢੇ ਜਾ ਕੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਣ।”

Verse 10

एवमुक्ता तु सा देवी पुनः प्रोवाच तं नृपम् । सर्वमेव महाराज यथोक्तं ते भविष्यति

ਇਉਂ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵੀ ਫਿਰ ਉਸ ਨ੍ਰਿਪ ਨੂੰ ਬੋਲੀ: “ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 11

इत्युक्ते तु तदा देव्या तस्य राज्ञः कलेवरात् । निर्गता व्याधयस्तत्र अजारूपेण वै पृथक्

ਦੇਵੀ ਦੇ ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਤਦ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਰੋਗ ਨਿਕਲ ਆਏ; ਉਥੇ ਹਰ ਇਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੱਕਰੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 12

सहस्राणां तु पञ्चैव नियतं सार्द्धमेव च । इति वृत्ते महादेव्या पुनः प्रोक्तो नराधिपः

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਿਸਚਿਤ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਅੱਧੀ ਹਜ਼ਾਰ, ਅਰਥਾਤ ਪੰਜ ਸਾੜ੍ਹੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸੀ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਮਹਾਦੇਵੀ ਨੇ ਫਿਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਆ।

Verse 13

राजन्नेतानजारूपान्व्याधीन्पालय कृत्स्नशः । किंकुर्वाणा भविष्यंति तवैवादेशकारिणः

“ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੱਕਰੀ-ਰੂਪ ਧਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਪਾਲਣਾ ਕਰ। ਇਹ ਸਭ ਤੇਰੇ ਹੀ ਹੁਕਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿ ਕੇ ਤੇਰੇ ਸੇਵਕ ਬਣ ਜਾਣਗੇ।”

Verse 14

अजापालेति ते नाम ख्यातं लोके भविष्यति । तव नाम्ना मम नाम अजापालेश्वरीति च । भविष्यति धरापृष्ठे तच्च यावच्चतुर्युगम्

“ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਜਾਪਾਲ (ਬੱਕਰੀਆਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਵੀ ਅਜਾਪਾਲੇਸ਼ਵਰੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਹ ਕੀਰਤੀ ਚਾਰੋਂ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਟਿਕੀ ਰਹੇਗੀ।”

Verse 15

अष्टम्यां च चतुर्द्दश्यां योऽत्र मां पूजयिष्यति । तस्याष्टगुणमैश्वर्यं दास्ये तुष्टा न संशयः

ਅੱਠਮੀ ਅਤੇ ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ ਜੋ ਇੱਥੇ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇਗਾ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਠ ਗੁਣਾ ਐਸ਼ਵਰਯ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ਾਂਗੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 16

अश्वयुक्छुक्लाष्टम्यां च त्रिः कृत्वा तु प्रदक्षिणाम् । सोमेशं मध्यतः कृत्वा संस्नाप्याभ्यर्च्य मां पृथक् । तस्य वर्षत्रयं राजन्न भीः शोको भविष्यति

ਆਸ਼ਵਯੁਜ ਸ਼ੁਕਲ ਅੱਠਮੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਕੇ, ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ—ਹੇ ਰਾਜਨ! ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਭੈ ਰਹੇਗਾ ਨਾ ਸ਼ੋਕ।

Verse 17

या तु वंध्या भवेन्नारी रोगिणी दुर्भगा तथा । तयोक्ता नवमी कार्या ममाग्रे तुष्टिवर्द्धिनी

ਜੇ ਕੋਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਬਾਂਝ ਹੋਵੇ, ਰੋਗੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਭਾਗਹੀਣ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਨਵਮੀ ਵਰਤ-ਵਿਧੀ ਕਰੇ; ਇਹ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।

Verse 18

ईश्वर उवाच । इत्युक्त्वा तु तदा देवी तत्रैवांतर्हिताऽभवत् । प्रभासक्षेत्रमध्यस्थः स राजातुलविक्रमः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵੀ ਓਥੇ ਹੀ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਈ। ਅਤੇ ਅਤੁਲ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ ਉਹ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।

Verse 19

पालयामास धर्मात्मा तानजान्व्याधिरूपिणः । औषधीर्विविधाकारास्तेषां याः पुष्टिहेतवः

ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਕਰੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਜੋ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਬਣ ਗਈਆਂ ਸਨ; ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਨ।

Verse 20

तत्र वर्षशतं साग्रं पुष्टिं नीता अजाः पृथक् । महानिधानसंस्थानमजापालेन निर्मिंतम्

ਉੱਥੇ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬੱਕਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਲ ਕੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਬੱਕਰੀਆਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਨੇ ਮਹਾਨ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਵਰਗਾ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭੰਡਾਰ-ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ।

Verse 21

अथ तस्याः प्रसादेन स राजा पृथुविक्रमः । सप्तद्वीपाधिपो जातः सूर्यवंशविभूषणः

ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਰਾਜਾ—ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ—ਸੱਤ ਦਵੀਪਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਬਣਿਆ, ਸੂਰਯਵੰਸ਼ ਦਾ ਭੂਸ਼ਣ ਹੋਇਆ।

Verse 22

देव्युवाच । अत्याश्चर्यमिदं देव अजा देव्याः समुद्भवम् । पुनश्च श्रोतुमिच्छामि तस्य राज्ञोद्भुतं महत्

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਅਤਿ ਅਚੰਭਾ ਹੈ—ਦੇਵੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ ਇਹ ਬੱਕਰੀਆਂ! ਅਤੇ ਮੈਂ ਫਿਰ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।

Verse 23

कथं राजा स देवेश सप्तद्वीपां वसुन्धराम् । शशास एक एवासौ कथं ते व्याधयः कृताः

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼, ਉਹ ਰਾਜਾ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਸੱਤ ਦਵੀਪਾਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ? ਅਤੇ ਉਹ ਰੋਗ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ ਗਏ?

Verse 24

ईश्वर उवाच । पुरा बभूव राजर्षिर्दिलीप इति विश्रुतः । दीर्घो नाम सुतस्तस्य रघुस्तस्मादजायत

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲੀਪ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੀਰਘ ਨਾਮ ਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਰਘੁ ਜਨਮਿਆ।

Verse 25

अजःपुत्रो रघोश्चापि तस्माद्यश्चातिवीर्यवान् । स भैरवीं समाराध्य कृत्वा व्याधीनजागणान्

ਅਜ ਵੀ ਰਘੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਅਤਿ-ਵੀਰਯਵਾਨ ਮਹਾਨ ਬਲੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਭੈਰਵੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਬਕਰੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਾਂਗ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 26

पालयामास संहृष्टो ह्यजापालस्ततोऽभवत् । तस्मिन्काले बभूवाथ रावणो राक्षसेश्वरः

ਹਰਖਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਜਾਪਾਲ ਨੇ ਰਾਜ ਪਾਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋਇਆ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਰਾਵਣ ਵੀ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰਿਆ।

Verse 27

लंकास्थितः सुरगणान्नियुयोज स्वकर्मसु । अखंडमंडलं चन्द्रमातपत्रं चकार ह

ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵ-ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਇਆ। ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਅਖੰਡ ਗੋਲ ਛਤ੍ਰ ਵਾਂਗ ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣਵਾ ਲਿਆ।

Verse 28

इन्द्रं सेनापतिं चक्रे वायुं पांसुप्रमार्जकम् । वरुणं दूतकर्मस्थं धनदं धनरक्षकम्

ਉਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸੈਨਾਪਤੀ ਬਣਾਇਆ, ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਧੂੜ ਝਾੜਨ ਵਾਲਾ, ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਦੂਤ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਧਨਦ (ਕੁਬੇਰ) ਨੂੰ ਧਨ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਸੌਂਪੀ।

Verse 29

यमं संयमनेऽरीणां युयुजे मन्त्रणे मनुम् । मेघाश्छर्दंति लिंपंति द्रुमाः पुष्पाणि चिक्षिपुः

ਉਸ ਨੇ ਯਮ ਨੂੰ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਲਈ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਮਨੂ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰਣਾ ਲਈ। ਬੱਦਲਾਂ ਨੇ ਧਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

Verse 31

प्रेक्षणीयेऽप्सरोवृंदं वाद्ये विद्याधरा वृताः । गंगाद्याः सरितः पाने गार्हपत्ये हुताशनः

ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਸੀ; ਵਾਜਿਆਂ ਲਈ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੇ ਦਲ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਪਾਨ ਲਈ ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਸਰਿਤਾਵਾਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਹ ਅਗਨੀ ਵਜੋਂ ਹुतਾਸ਼ਨ ਅਗਨੀ ਆਪ ਹੀ ਸੀ।

Verse 32

विश्वकर्मांगसंस्कारे तेन शिल्पी नियोजितः । तिष्ठंति पार्थिवाः सर्वे पुरः सेवाविधायिनः

ਦੇਹ-ਸਿੰਗਾਰ ਅਤੇ ਸੁਖਮ ਸੰਸਕਾਰ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨਾਮਕ ਸ਼ਿਲਪੀ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਸੇਵਾ-ਵਿਧੀ ਨਿਭਾਉਂਦੇ।

Verse 33

दृश्यंते भास्वरै रत्नैः प्रस्खलंतो विभूषणैः । तान्दृष्ट्वा रावणः प्राह प्रहस्तं प्रतिहारकम्

ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਦਿੱਖ ਰਹੇ ਸਨ; ਗਹਿਣੇ ਫਿਸਲ ਕੇ ਖੜਖੜਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਤਿਹਾਰਕ ਪ੍ਰਹਸਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 34

सेवां कर्त्तुं मम स्थाने ब्रूहि केऽत्र समागताः । उवाच स प्रणम्याग्रे दण्डपाणिर्निशाचरः

“ਮੇਰੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ—ਦੱਸੋ, ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਕੌਣ ਆ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ?” (ਰਾਵਣ ਨੇ) ਪੁੱਛਿਆ। ਤਦ ਦੰਡਪਾਣੀ ਨਾਮਕ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਅੱਗੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਬੋਲਿਆ।

Verse 35

एष काकुत्स्थो मांधाता धुन्धुमारो नलोऽर्जुनः । ययातिर्नहुषो भीमो राघवोऽयं विदूरथः

“ਇਹ ਕਾਕੁਤਸਥ, ਮਾਂਧਾਤਾ, ਧੁੰਧੁਮਾਰ, ਨਲ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਹਨ; ਯਯਾਤੀ, ਨਹੁਸ਼, ਭੀਮ; ਇਹ ਰਾਘਵ ਅਤੇ ਵਿਦੂਰਥ ਹਨ।”

Verse 36

एते चान्ये च बहवो राजान इह चागताः । सेवाकरास्तव स्थाने नाजापाल इहो गतः

ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਰਾਜੇ ਭੀ ਇੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਤਪਰ। ਪਰ ਅਜਾਪਾਲ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।

Verse 37

रावणः कुपितः प्राह शीघ्रं दूत विसर्जय । इत्युक्त्वा प्रहितो दूतो धूम्राक्षो नाम राक्षसः

ਰਾਵਣ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ, “ਦੂਤ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਭੇਜੋ!” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਧੂਮ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ ਨਾਮਕ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੂੰ ਦੂਤ ਬਣਾ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤਾ।

Verse 38

धूम्राक्ष गच्छ ब्रूहि त्वमजापालं ममा ज्ञया । सेवां कर्त्तुं ममागच्छ करं वा यच्छ पार्थिव

“ਧੂਮ੍ਰਾਕ੍ਸ਼, ਜਾ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਅਜਾਪਾਲ ਨੂੰ ਕਹਿ: ‘ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਆ ਜਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਕਰ (ਖਿਰਾਜ) ਦੇ।’”

Verse 39

अथवा चन्द्रहासेन त्वां करिष्ये विकंधरम् । रावणेनैवमुक्तस्तु धूम्राक्षो गरुडो यथा

“ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਚੰਦਰਹਾਸ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਿਰ-ਕੱਟਾ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ!” ਰਾਵਣ ਦੇ ਇਸ ਬਚਨ ਨਾਲ ਧੂਮ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ ਗਰੁੜ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜ ਪਿਆ।

Verse 40

संप्राप्तस्तां पुरीं रम्यां तव राजकुलं गतः । ददर्शायांतमेकं स अजापालमजावृतम्

ਉਹ ਉਸ ਸੁਹਾਵਣੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਤੇਰੇ ਰਾਜ-ਮਹਿਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਅਜਾਪਾਲ ਨੂੰ ਆਉਂਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ—ਇਕੱਲਾ, ਬੱਕਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 41

मुक्तकेशं मुक्तकच्छं स्वर्णकंबलधारिणम् । यष्टिस्कंधं रेणुवृतं व्याधिभिः परिवारितम्

ਉਹ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਕੇਸਾਂ ਤੇ ਢਿੱਲੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਦਿਸਿਆ; ਸੁਵਰਨੀ ਕੰਬਲ ਧਾਰੇ, ਲਾਠੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਏ, ਧੂੜ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਅਤੇ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 42

निघ्नंतमिव शार्दूलं सर्वोपद्रवनाशनम् । मह्यामालिख्य नामानि विनिघ्नंतं द्विषां गणम्

ਉਹ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾੜਦੇ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਦਿਸਿਆ—ਸਭ ਉਪਦ੍ਰਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸਕ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਾਮ ਲਿਖ ਕੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਨੂੰ ਕੁਚਲਦਾ ਸੀ।

Verse 43

स्नातं भुक्तं निजस्थाने कृतकृत्यं मनुं यथा । दृष्ट्वा हृष्टमनाः प्राह धूम्राक्षो रावणोदितम्

ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ, ਆਪਣੇ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠਿਆ—ਮਨੂ ਵਾਂਗ ਕਰਤਵ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ—ਵੇਖ ਕੇ ਧੂਮ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਦੇਸ਼ ਬੋਲਿਆ।

Verse 44

अजापालोऽपि साक्षेपं प्रत्यु क्त्वा कारणोत्तरम् । प्रेषयामास धूम्राक्षं ततः कृत्यं समादधे

ਅਜਾਪਾਲ ਨੇ ਵੀ ਤਿੱਖੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਕਾਰਣਾਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਤਿਉੱਤਰ ਕਰਕੇ; ਫਿਰ ਧੂਮ੍ਰਾਖ਼ਸ਼ ਨੂੰ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਤਦੋਂ ਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਿਆ।

Verse 45

ज्वरमाकारयित्वा तु प्रोवाचेदं महीपतिः । गच्छ लंकाधिपस्थानमाचर त्वं यथोदितम्

ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਜ੍ਵਰ-ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਕਿਹਾ: “ਲੰਕਾ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਜਾ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰ।”

Verse 46

नियुक्तस्त्वजपालेन ज्वरो दिवि जगाम ह । गत्वा च कंपयामास रावणं राक्षसेश्वरम्

ਅਜਾਪਾਲ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਜ੍ਵਰ ਆਕਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਚਲਿਆ; ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 47

रावणस्तं विदित्वा तु ज्वरं परमदारुणम् । प्रोवाच तिष्ठतु नृपस्तेन मे न प्रयोजनम्

ਪਰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਸ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਜ੍ਵਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਕਿਹਾ: “ਉਹ ਰਾਜਾ ਜਿਵੇਂ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਰਹੇ; ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।”

Verse 48

ततः स विज्वरो राजा बभूव धनदानुजः । एवं तस्य चरित्राणि संति चान्यानि कोटिशः

ਤਦੋਂ ਧਨਦਾਤਾ ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਉਹ ਰਾਜਾ ਜ੍ਵਰ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ (ਦੇਵੀ/ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਕਤੀ) ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਹੋਰ ਚਰਿਤ੍ਰ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।

Verse 49

अजापालस्य देवेशि सूर्यवत्त्विट्किरीटिनः । तेनैषाऽराधिता देवी अजापालेन धीमता । सर्वरोगप्रशमनी सर्वो पद्रवनाशिनी

ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ! ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੇ ਮੁਕੁਟਧਾਰੀ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਅਜਾਪਾਲ ਨੇ ਇਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਹਰ ਵਿਪੱਤਾ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 50

पूजयेत्तां विधानेन भोगेप्सुर्यदि मानवः । गंधैर्धूपैरलंकारैर्वस्त्रैरन्यैश्च भक्तितः

ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਭੋਗ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ—ਸੁਗੰਧ, ਧੂਪ, ਅਲੰਕਾਰ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਾਨ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਿਆਂ।

Verse 51

इति ते कथितं सर्वमजादेव्याः समुद्भवम् । सर्वदुःखोपशमनं सर्वपातकनाशनम्

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅਜਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ-ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਉਪਸ਼ਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 58

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहिताया सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्येऽजापालेश्वरीमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टपञ्चाशोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ “ਅਜਾਪਾਲੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਅਠਪੰਜਾਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।