Adhyaya 56
ਈਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਧਨਦੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿੱਧ-ਲਿੰਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲਿੰਗ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨੈਤ੍ਯ (ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ) ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ‘ਧਨੁਸ਼’ ਮਾਪ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਸਥਾਨ ਤੇ, ਰਾਹੁਲਿੰਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਧਨਦ (ਕੁਬੇਰ) ਪਿਛਲੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਜਾਣ ਕੇ ਉੱਥੇ ਮੁੜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਥਾਂ ਦੀ ਅਸਾਧਾਰਣ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰਕੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਧਨਦ ਨੂੰ ਅਲਕਾ ਦਾ ਅਧਿਪਤ੍ਯ ਅਤੇ ਉੱਚ ਪਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਤਪ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਉੱਥੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪੱਕਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਕਤੀਮਾਰਗ ਦਾ ਫਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਪੰਚੋਪਚਾਰ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਊ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਅਜੇਯਤਾ, ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਦਮਨ ਅਤੇ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਦਾ ਉਤਪੱਨ ਨਾ ਹੋਣਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਹ ਮਹਾਤਮ ਸੁਣਦਾ ਤੇ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮੰਗਲ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । अथ ते पंचमं वच्मि सिद्धलिगं महाप्रभम् । ब्रह्मणो नैरृते भागे धनुषां षोडशे स्थितम्
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੰਜਵਾਂ—ਮਹਾਪ੍ਰਭਾਵਾਨ ਸਿੱਧਲਿੰਗ—ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨੈਰ੍ਰਿਤ (ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ) ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
Verse 2
राहुलिंगस्य चाभ्याशे लिंगं धनदनिर्मितम् । धनदत्वं च संप्राप्तो यत्र तप्त्वा महत्तपः
ਰਾਹੁਲਿੰਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਧਨਦ (ਕੁਬੇਰ) ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਇਕ ਲਿੰਗ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਮਹਾਨ ਤਪ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ‘ਧਨਦ’—ਧਨ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਦਾ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
Verse 3
संस्थाप्य विधिवत्पूज्य लिंगं वर्षसहस्रकम् । अलकाधिपतिर्जातस्तत्र शंभोः प्रसादतः
ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਨਿਯਮਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਅਲਕਾ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਬਣ ਗਿਆ।
Verse 4
जातिं स्मृत्वा पूर्विकां तु ज्ञात्वा दीपदशाफलम् । शिवरात्रे प्रभावं तु प्रभासं पुनरागतः
ਆਪਣੀ ਪੂਰਵ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਦੀਪ-ਦਸ਼ਾ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਪ੍ਰਭਾਸ ਆ ਗਿਆ।
Verse 5
प्रभावातिशयं ज्ञात्वा स्थापयामास शंकरम् । तत्र प्रत्यक्षतां नीतस्तपसा येन शंकरः
ਉਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਅਤਿ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਿਮਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤਪ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਉਸੇ ਥਾਂ ਪ੍ਰਤੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 6
महाभक्त्या महादेवि तस्मिंल्लिंगेऽवतारितः । तं दृष्ट्वा मानवो भक्त्या पूजयित्वा यथाविधि
ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਮਹਾਨ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ (ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ) ਅਵਤਰਿਤ ਕਰਾਇਆ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ, ਯਥਾਵਿਧਿ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 7
पञ्चोपचारैः सद्भक्त्या गन्धधूपानुलेपनैः । तस्यान्वये दरिद्रश्च कदापि न भविष्यति
ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੰਜ ਉਪਚਾਰਾਂ—ਗੰਧ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਅਨੁਲੇਪਨ ਆਦਿ—ਦ्वਾਰਾ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਸ ਭਗਤ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
Verse 8
ये चैतत्पूजयिष्यंति लिंगं भक्तियुता नराः । अजेयास्ते भविष्यंति शत्रूणां दर्पनाशनाः
ਜੋ ਭਕਤੀ-ਯੁਕਤ ਨਰ ਇਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਗੇ, ਉਹ ਅਜੇਯ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਚੂਰ ਕਰ ਦੇਣਗੇ।
Verse 9
इति ते कथितं सर्वं धनदेशमहोदयम् । श्रुत्वानुमोद्य यत्नेन दरिद्रो नैव जायते
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਨਦੇਸ਼ ਦੀ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਆਦਰ-ਸਹਿਤ ਅਨੁਮੋਦਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਦਰਿਦ੍ਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
Verse 56
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये धनदेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम षट्पञ्चाशोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤੀ-ਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਤਰਗਤ “ਧਨਦੇਸ਼ਵਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਛੱਪੰਜਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।