
ਸ਼ਿਵ–ਦੇਵੀ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰੀ ਨੂੰ ਕਪਿਲੇਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ ਵੱਲ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯਾਤਰਾ-ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਏ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਕਪਿਲੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ‘ਮਹਾਪ੍ਰਭਾਵ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਕਪਿਲ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਹੈ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਕੇ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਇਸ ਲਿੰਗ ਉੱਤੇ ਨਿਤ੍ਯ ਦੇਵ-ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਾਲ-ਵਿਧਾਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਿਯਮਵਾਨ ਭਗਤ ਜੇ ਸਰਬਲੋਕ-ਹਿਤ ਲਈ ਕਪਿਲੇਸ਼ਵਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੋਮ/ਸੋਮੇਸ਼ ਦੇ ਸੱਤ ਵਾਰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਦਾਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਾਨ-ਵਿਧੀ—ਉਸੇ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਏਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ‘ਤਿਲ-ਧੇਨੂ’ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਤਿਲ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਜਿਤਨੇ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਸਵਰਗ-ਵਾਸ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि कपिलेश्वरमुत्तमम् । तस्यैव पूर्वदिग्भागे नातिदूरे व्यव स्थितम्
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉੱਤਮ ਕਪਿਲੇਸ਼ਵਰ ਵੱਲ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਉਸੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਸਥਿਤ ਹੈ।
Verse 2
लिंगं महाप्रभावं तु दर्शनात्पापनाशनम् । कपिलोनाम राजर्षिर्यत्र तप्त्वा महातपः
ਉੱਥੇ ਦਾ ਲਿੰਗ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਕਪਿਲ ਨਾਮਕ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ।
Verse 3
संप्राप्तः परमां सिद्धिं प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम् । देवसांनिध्यमीशानं तस्मिंल्लिंगे सदा हरिः
ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵ-ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਸਦਾ ਹੈ—ਉੱਥੇ ਈਸ਼ਾਨ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰਿ ਵੀ ਸਦਾ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 4
शुक्लपक्षे चतुर्दश्यां सर्वलोकहितार्थतः । सप्तकृत्वो महादेवं सोमेशं कपिलेश्वरम् । यः पश्येत्प्रयतो भूत्वा स गोदानफलं लभेत्
ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਜੋ ਸੰਯਮ ਧਾਰ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਸੋਮੇਸ਼ ਅਤੇ ਕਪਿਲੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਸੱਤ ਵਾਰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਗੋ-ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 5
तिलधेनुं च यो दद्यात्तस्मिंस्तीर्थे समाहितः । तिलसंख्यायुगान्येव स स्वर्गे वसति प्रिये
ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰ ਕੇ ਤਿਲਧੇਨੁ (ਤਿਲਾਂ ਦੀ ‘ਗਾਂ’) ਦਾ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਉਹ ਤਿਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਿੰਨੇ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
Verse 53
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कपिलेश्वरमाहात्म्यवर्णनं नाम त्रिपञ्चाशोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ‘ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਅੰਦਰ ‘ਕਪਿਲੇਸ਼ਵਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਤ੍ਰਿਪੰਚਾਸ਼ਵਾਂ (53ਵਾਂ) ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।