Adhyaya 52
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 52

Adhyaya 52

ਈਸ਼ਵਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ “ਪੰਜ ਸਿੱਧ-ਲਿੰਗਾਂ” ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਸਫਲ (ਯਾਤਰਾ-ਸਿੱਧੀ) ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਸਥਾਨ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਸੋਮੇਸ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਦਿਸ਼ਾ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਅਭਿਗਮਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਫਲਦਾਇਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਸਿੱਧੀਆਂ, ਪਾਪ-ਨਾਸ ਅਤੇ ਸਿੱਧ-ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰਲੇ “ਵਿਘਨ” ਵੀ ਗਿਣਾਏ ਗਏ ਹਨ—ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਡਰ, ਲੋਭ, ਆਸਕਤੀ, ਈਰਖਾ, ਦੰਭ, ਆਲਸ, ਨੀਂਦ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ—ਇਹ ਸਿੱਧੀ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਹਨ। ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਨਾਲ ਖੇਤਰ-ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਇਹ ਵਿਘਨ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਨਿਯਮਬੱਧ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਅਰਚਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣਨ-ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਪਾਪ-ਨਾਸਕ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਧਰਮ-ਅਰਥ-ਕਾਮ-ਮੋਖਸ਼ ਆਦਿ ਯਥੋਚਿਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । पंचाथ सिद्धलिंगानि कथयामि यशस्विनि । येषां दर्शनतो देवि सिद्धा यात्रा भवेन्नृणाम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਪੰਜ ਸਿੱਧ-ਲਿੰਗਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।”

Verse 2

सोमेशादीशदिग्भागे वरारोहेति या स्मृता । तस्याश्च पूर्वदिग्भागे देवं सिद्धेश्वरं परम् । अभिगम्य नरो भक्त्या अणिमादिकमाप्नुयात्

ਸੋਮੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਥਾਂ ‘ਵਰਾਰੋਹਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਬ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਦੇਵ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਵਿਰਾਜਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਨਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਯੋਗ-ਸਿੱਧੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 3

सिद्धैः प्रतिष्ठितं लिंगं दृष्ट्वा भक्त्या तु मानवः । मुच्यते पातकैः सर्वैः सिद्धलोकं स गच्छति

ਸਿੱਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਧਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 4

विघ्नानि नाशमायांति तत्र क्षेत्रनिवासिनाम् । कामः क्रोधो भय लोभो रागो मत्सर एव च

ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਘਨ ਉੱਥੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਭਯ, ਲੋਭ, ਰਾਗ ਅਤੇ ਮਤਸਰ ਵੀ।

Verse 5

ईर्ष्या दंभस्तथाऽलस्यं निद्रा मोहस्त्वहंकृतिः । एतानि विघ्नरूपाणि सिद्धेर्विघ्नकराणि तु

ਈਰਖਾ, ਦੰਭ, ਆਲਸ, ਨੀਂਦ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਘਨ-ਰੂਪ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਸਿੱਧੀ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 6

तानि नाशं समायांति तत्र सिद्धे श्वरार्चनात् । एवं ज्ञात्वा तु यत्नेन तत्र यात्रां समाचरेत्

ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਉਹ ਸਭ ਵਿਘਨ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਸ ਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 7

इत्येवं कथितं देवि सिद्धेश्वरमहोदयम् । सर्वकामप्रदं नृणां श्रुतं पातकनाशनम्

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨਾ ਹੀ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 52

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये सिद्धेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ, ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ, “ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਬਾਵਨਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।