Adhyaya 46
ਈਸ਼ਵਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ‘ਬੁਧੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਜਾਓ। ਇਸ ਲਿੰਗ ਦਾ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਹੀ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਧਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਬੁਧ (ਗ੍ਰਹ) ਨੇ ਕੀਤੀ। ਬੁਧ ਨੇ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦਿਆਂ “ਦਸ-ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਚਾਰ ਵਰ੍ਹੇ” ਵਰਗੇ ਚਾਰ ਯੁਗ-ਸਮਾਨ ਅਰਸੇ ਤੱਕ ਲੰਬੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹ-ਪਦ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸੌਮਿਆਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਇਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਲਦਾਇਕ ਕਿਹਾ। ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਵਿੱਚ ਬਦਕਿਸਮਤੀ, ਕੁਲ-ਅਮੰਗਲ, ਇੱਛਿਤ ਵਸਤੂ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ-ਭੈ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਵਚਨ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਹ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਸਾਧਕ ਪਰਮ ਪਦ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि तस्यैवोत्तरतः स्थितम् । लिंगं महाप्रभावं तु बुधेश्वरमिति श्रुतम्
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉਸੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਲਿੰਗ ਕੋਲ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਮਹਾਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲਿੰਗ ‘ਬੁਧੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
Verse 2
धनुषां द्वितये चैव नातिदूरे व्यवस्थितम् । सर्वपाप हरं लिंगं दर्शनादेव भामिनि
ਦੋ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮਾਪ ਜਿੰਨੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ, ਬਿਲਕੁਲ ਨੇੜੇ ਹੀ, ਉਹ ਲਿੰਗ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਹੇ ਤੇਜਸਵੀਏ, ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 3
बुधेन चैव देवेशि तत्र तप्तं महातपः । स्थापितं विमलं लिंगं समाराध्य सदाशिवम्
ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ, ਉੱਥੇ ਬੁਧ ਨੇ ਮਹਾਨ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਦੀ ਵਿਧਿਵਤ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਨਿਰਮਲ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
Verse 4
वर्षायुतानि चत्वारि संपूज्य तु विधानतः । अनन्यचेताः शांतात्मा प्रत्यक्षीकृतवान्भवम्
ਚਾਰ ਵਰ্ষਾਯੁਤਾਂ ਤੱਕ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਅਨਨ੍ਯ ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਆਤਮਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਕਰ ਲਿਆ।
Verse 5
ततस्तुष्टमना देवो ग्रहत्वं तस्य तद्ददौ । तं संपूज्य विधानेन सोमपुत्रप्रतिष्ठितम् । सौम्याष्टम्यां विशेषेण राजसूयफलं लभेत्
ਤਦੋਂ ਦੇਵਤਾ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹ-ਪਦ ਬਖ਼ਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਚੰਦਰ-ਪੁੱਤਰ ਬੁਧ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਉਸ ਬੁਧੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸੌਮਿਆ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ—ਰਾਜਸੂਯ ਯਜ્ઞ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 6
न दौर्भाग्यं कुले तस्य न चैवेष्टवियोजनम् । शत्रुतो न भयं तस्य भवेत्तस्यप्रसादतः
ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਦੁਰਭਾਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯ ਜਨਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਵੈਰੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 7
इति संक्षेपतः प्रोक्तं माहात्म्यं बुधदैवतम् । श्रुत्वाऽभिनंद्य प्रयतः प्राप्नोति परमं पदम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਬੁਧ-ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਹੀ ਗਈ। ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਨਿਯਮ-ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 46
इति श्रीस्कान्दे महापु राण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये बुधेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामषट्चत्वारिंशोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕਾਂਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅਧਿਆਇ-ਭਾਗ ਅੰਦਰ ‘ਬੁਧੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਛਿਆਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।