Adhyaya 44
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਉਪਾਸਨਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਆਦਿਤ੍ਯੇਸ਼ ਦਾ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਨ ਕਰਕੇ ਸਾਧਕ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਕੋਲ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਪੰਚਾਂਗ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦੇ ਕੇ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰੇ। ਸਾਸ਼ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ, ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਦਰਸ਼ਨ—ਇਹ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ਰਧਾ-ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਏਕਤਵ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੂਜਾ ਅਗਨੀਸ਼ੋਮ ਭਾਵ ਨਾਲ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਮੰਦਰ-ਉਪਾਸਨਾ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਨੇੜੇ ਦੀ ਉਮਾਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੈਤ੍ਯਸੂਦਨ ਨਾਮਕ ਹੋਰ ਧਾਮ ਵੱਲ ਗਮਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਦੀ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਰਣਨ ਦਾ 44ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । आदित्येशं समभ्यर्च्य पुनः सोमेश्वरं व्रजेत् । तं संपूज्य विधानेन पंचांगेन विशेषतः
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਆਦਿਤ੍ਯੇਸ਼ ਦੀ ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਅਰਚਨਾ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਕੋਲ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਦੀ ਵੀ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਪੰਜਾਂਗ ਪੱਧਤੀ ਨਾਲ।
Verse 2
दृष्ट्वा सोमेश्वरं चैव साष्टांगं प्रणिपत्य च । प्रदक्षिणादिकं कुर्यात्संपश्येच्च पुनःपुनः
ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸਾਸ਼ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਆਦਿਕ ਕਰੇ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰੇ।
Verse 3
सूर्याचन्द्रमसोर्लिंगं त्रिःकृत्वा प्रयतः शुचिः । अग्नीषोमात्मकं कर्म तेन सर्वं कृतं भवेत्
ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਸੰਯਮੀ ਹੋ ਕੇ, ਸੂਰਜ-ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਤ੍ਰਿਵਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਇਹ ਕਰਮ ਅਗਨੀ ਤੇ ਸੋਮ ਸਰੂਪ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਧਰਮਕਰਤਵ ਪੂਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 4
उमादेवीं ततो गच्छेत्सोमेश्वरसमीपतः । द्वितीयां तु ततो गच्छेद्दैत्यसूदनसन्निधौ
ਫਿਰ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਉਮਾਦੇਵੀ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਜਾਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਦੈਤ੍ਯਸੂਦਨ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਹੈ।
Verse 44
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रमासक्षेत्रमाहात्म्ये सोमेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ ‘ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਚੌਂਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।