Adhyaya 42
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 42

Adhyaya 42

ਅਧਿਆਇ 42 ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਸ਼ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਤੀਰਥ ਦਾ ਸਥਾਨ ਦਿਸ਼ਾ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ—ਸੋਮੇਸ਼/ਈਸ਼ ਦੇ ਦਿਗ-ਭਾਗ ਦੇ ਕੋਲ ਅਤੇ ਦੰਡਪਾਣੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ। ਪਹਿਲਾਂ ਚੰਡਾ ਅਤੇ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਗਣ ਨੇ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਸੀ; ਇਸੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚੰਡੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਪੂਜਾ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ; ਸ਼ਹਿਦ, ਗੰਨੇ ਦਾ ਰਸ ਅਤੇ ਕੇਸਰ ਦਾ ਲੇਪ; ਕਪੂਰ, ਉਸ਼ੀਰ, ਕਸਤੂਰੀ-ਸਾਰ ਆਦਿ ਸੁਗੰਧਿਤ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਚੰਦਨ; ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ; ਧੂਪ ਅਤੇ ਅਗਰੂ; ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਸਤ੍ਰ-ਅਰਪਣ; ਦੀਪਾਂ ਸਮੇਤ ਨੈਵੇਦ੍ਯ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪਰਮਾਨ্ন; ਅਤੇ ਦਵਿਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ-ਦਕਸ਼ਿਣਾ। ਸਥਾਨ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ—ਦੱਖਣ ਮੁਖ ਹੋ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਚੰਡੀਸ਼ ਲਈ ਅਖੁੱਟ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਚੰਡੀਸ਼ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉੱਤਰਾਯਣ ਵਿੱਚ ਘ੍ਰਿਤ-ਕੰਬਲ ਵ੍ਰਤ/ਦਾਨ ਕਠੋਰ ਪੁਨਰਜਨਮ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਲਿਨ ਦੀ ਤੀਰਥ-ਭਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਰਮਾਲ੍ਯ ਸੰਬੰਧੀ ਅਪਰਾਧ, ਅਣਜਾਣੇ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮਜ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि चण्डीशं देवमुत्तमम् । सोमेशादीशदिग्भागे धनुषां सप्तके स्थितम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਸੋਮੇਸ਼ ਦੇ ਈਸ਼ਾਨ ਦਿਸ਼ਾ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੱਤ ਮਾਪ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਉੱਤਮ ਦੇਵ ਚੰਡੀਸ਼ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਵੇ।

Verse 2

दण्डपाणेस्तु भवनाद्दक्षिणे नातिदूरगम् । चंड्या प्रतिष्ठितं पूर्वं चण्डेनाराधितं ततः

ਦੰਡਪਾਣੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਚੰਡੀ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਫਿਰ ਚੰਡ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 3

गणेन मम देवेशि तत्कृत्वा दुष्करं तपः । तेन चण्डेश्वरं लिंगं प्रख्यातं धरणीतले

ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ, ਉੱਥੇ ਮੇਰੇ ਗਣ ਨੇ ਦੁਸ਼ਕਰ ਤਪ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ; ਉਸੇ ਕਰਕੇ ਉਹ ਲਿੰਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ “ਚੰਡੇਸ਼ਵਰ” ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 4

स्नापयेत्पयसा पूर्वं दध्ना घृतयुतेन च । मधुनेक्षुरसेनैव कुंकुमेन विलेपयेत्

ਪਹਿਲਾਂ ਦੁੱਧ ਨਾਲ (ਲਿੰਗ ਨੂੰ) ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ, ਫਿਰ ਘੀ ਮਿਲੇ ਦਹੀਂ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਤੇ ਗੰਨੇ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਭੀ, ਕੇਸਰ ਨਾਲ ਲੇਪ ਕਰੇ।

Verse 5

कर्पूरोशीरमिश्रेण मृगनाभिरसेन च । चन्दनेन सुगन्धेन पुष्पैः संपूजयेत्ततः

ਫਿਰ ਸੁਗੰਧਿਤ ਚੰਦਨ ਨਾਲ, ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਉਸ਼ੀਰ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨਾਲ, ਮ੍ਰਿਗਨਾਭ (ਕਸਤੂਰੀ) ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ ਭਲੀਭਾਂਤਿ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 6

दग्ध्वा धूपं पुरो देवि ततो देवस्य चागुरुम् । वस्त्रैः संपूजयेत्पश्चादात्मवित्तानुसारतः

ਹੇ ਦੇਵੀ! ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਧੂਪ ਜਲਾ ਕੇ ਅਰਪਣ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧਿਤ ਅਗਰੂ ਚੜ੍ਹਾਵੇ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 7

नैवेद्यं परमान्नं च दत्त्वा दीपसम न्वितम् । ततो दद्याद्द्विजातिभ्यो यथाशक्त्या तु दक्षिणाम्

ਦੀਪ ਸਮੇਤ ਨੈਵੇਦ੍ਯ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉੱਤਮ ਪਕਵਾਨ—ਅਰਪਣ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇਵੇ।

Verse 8

दक्षिणां दिशमास्थाय यत्किंचित्तत्र दीयते । चण्डीशस्य वरारोहे तत्सर्वं चाक्षयं भवेत्

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਬ ਵਾਲੀ! ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰ ਕੇ ਉੱਥੇ ਚੰਡೀਸ਼ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪੁੰਨ ਅਖੰਡ ਤੇ ਅਕਸ਼ੈ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 9

यः श्राद्धं कुरुते तत्र चण्डीशस्य तु दक्षिणे । आकल्पं तृप्तिमायांति पितरस्तस्य भामिनि

ਹੇ ਤੇਜਸਵੀ ਨਾਰੀ! ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਚੰਡīਸ਼ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਕਲਪ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 10

अयने चोत्तरे प्राप्ते यः कुर्याद्घृत कम्बलम् । न स भूयोऽत्र संसारे जन्म प्राप्नोति दारुणम्

ਜਦ ਉੱਤਰਾਯਣ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਕੋਈ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ‘ਘ੍ਰਿਤ-ਕੰਬਲ’ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਕਦੇ ਭਿਆਨਕ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ।

Verse 11

एवं कृत्वा नरो भक्त्या यात्रां देवस्य शूलिनः । निर्माल्यातिक्रमोद्भूतैरज्ञानाद्भक्षणोद्भवैः । पापैः प्रमुच्यते जंतुस्तथाऽन्यैः कर्मसंभवैः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੇਵ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਉਹਨਾਂ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ—ਨਿਰਮਾਲ੍ਯ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਤੋਂ ਉੱਠੇ, ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਖਾਣ ਤੋਂ ਉੱਠੇ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ-ਜਨਿਤ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਵੀ।

Verse 42

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमेप्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये चण्डीशमाहात्म्यवर्णनंनामद्विचत्वारिंशोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਅੰਦਰ, ‘ਚੰਡੀਸ਼ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਬਿਆਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।