Adhyaya 38

Verse 1

देव्युवाच । यदेतद्भवता प्रोक्तं पश्येत्पूर्वं कपर्द्दिनम् । भगवन्संशयं ह्येनं यथावद्वक्तुमर्हसि

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਭਗਵਨ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਕਪੱਰਦੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਉੱਠਿਆ ਹੈ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਯਥਾਵਤ ਸਮਝਾਓ।

Verse 2

स भृत्यः किल देवेश तव शम्भो महाप्रभः । प्रभोरनन्तरं भृत्य एष धर्मः सनातनः

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼, ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭਾਵਾਨ! ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਸੇਵਕ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੇਵਕ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਧਰਮ ਦੀ ਸਨਾਤਨ ਮਰਯਾਦਾ ਹੈ।

Verse 3

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यथा पूज्यतमो हि सः । कपर्द्दी सर्वदेवानामाद्यो विघ्नेश्वरः प्रभुः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਕਿਉਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ। ਕਪੱਰਦੀ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਘਨੇਸ਼ਵਰ ਹੈ।

Verse 4

योऽसावतींद्रियग्राह्यः प्रभासक्षेत्रसंस्थितः । सोमेश्वरो महादेवि लिंगरूपी सदाशिवः

ਜੋ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਪਕੜ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ—ਉਹੀ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਸਦਾਸ਼ਿਵ।

Verse 5

तस्य वामे स्थितो विष्णुर्वराह इति यः स्मृतः । तस्य दक्षिणभागे तु स्थितो ब्रह्मा प्रजापतिः । कपर्द्दिरूपमास्थाय सावित्र्याः कोपकारणात्

ਉਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵਰਾਹ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅਤੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਕਾਰਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਪર્દੀ ਨਾਮਕ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ।

Verse 6

कृते हेरंबनामा तु त्रेतायां विघ्नमर्द्दनः । लंबोदरो द्वापरे तु कपर्द्दी तु कलौ स्मृतः

ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਹੇਰੰਬ ਹੈ; ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨਮਰਦਨ; ਦ੍ਵਾਪਰ ਵਿੱਚ ਲੰਬੋਦਰ; ਅਤੇ ਕਲਿ ਵਿੱਚ ਕਪર્દੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 7

एवं युगेयुगे तस्य अवतारः पृथक्पृथक् । यथाकार्यानुरूपेण जायते च पुनःपुनः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 8

अष्टाविंशतिमे तत्र देवि प्राप्ते चतुर्युगे । कारणात्मा यथोत्पन्नः कपर्द्दी तत्र मे शृणु

ਜਦੋਂ ਉੱਥੇ ਚਤੁਰਯੁਗ ਦਾ ਅਠਾਈਵਾਂ ਚੱਕਰ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤਦ ਸੁਣੋ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਕਿ ਕਾਰਣ-ਆਤਮਾ ਕਪર્દੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 9

पुरा द्वापरसंधौ तु संप्राप्ते च कलौ युगे । स्त्रियो म्लेच्छाश्च शूद्राश्च ये चान्ये पापकारिणः । प्रयांति स्वर्गमेवाशु दृष्ट्वा सोमेश्वरं प्रभुम्

ਪੁਰਾਤਨ ਦ੍ਵਾਪਰ ਦੇ ਸੰਧਿਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਕਲੀਯੁਗ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਮਲੇੱਛ, ਸ਼ੂਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਾਪਕਰਮੀ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

Verse 10

न यज्ञा न तपो दानं न स्वाध्पायो व्रतं न च । कुर्वतोपि नरा देवि सर्वे यांति शिवालयम्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਯਜ੍ਞ, ਤਪ, ਦਾਨ, ਸਵਾਧਿਆਇ ਜਾਂ ਵਰਤ ਨਾ ਵੀ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਭੀ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਨਰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਲਯ—ਸ਼ਿਵਲੋਕ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 11

तं प्रभावं विदित्वैवं सोमेश्वरसमुद्भवम् । अग्निष्टोमादिकाः सर्वाः क्रिया नष्टाः सुरेश्वरि

ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰੀ, ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਇਸ ਅਦਭੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਅਗ્નਿਸ਼ਟੋਮ ਆਦਿਕ ਸਾਰੀਆਂ ਕਰਮਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਮੰਦ ਪੈ ਗਈਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਘੱਟ ਸਮਝੀ ਗਈ।

Verse 12

ततो बालाश्च वृद्धाश्च ऋषयो वेदपारगाः । शूद्राः स्त्रियोऽपि तं दृष्ट्वा प्रयांति परमां गतिम्

ਇਸ ਲਈ ਬਾਲਕ ਤੇ ਬੁੱਢੇ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਰੰਗਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੀ—ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ—ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 13

नष्टयज्ञोत्सवे काले शून्ये च वसुधातले । ऊर्द्ध्वबाहुभिराक्रांतं परिपूर्णं त्रिविष्टपम्

ਜਦ ਯਜ੍ਞਾਂ ਦੇ ਉਤਸਵ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਤਲ ਸੁੰਞਾ ਪੈ ਗਿਆ, ਤਦ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ—ਸਵਰਗ—ਉੱਪਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 14

ततो देवा महेंद्राद्या दुःखेनैव समन्विताः । परिभूता मनुष्यैस्ते शंकरं शरणं गताः

ਤਦੋਂ ਮਹਾਨ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਪਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਜਾ ਪਏ।

Verse 15

ऊचुः प्रांजलयः सर्व इन्द्राद्याः सुरसत्तमाः । व्याप्तोयं मानुषैः स्वर्गः प्रसादात्तव शंकर

ਸਭ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਉੱਤਮ ਦੇਵ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸਵਰਗ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 16

निवासाय प्रभोऽस्माकं स्थानं किंचित्समादिश । अहं श्रेष्ठो ह्यहं श्रेष्ठ इत्येवं ते परस्परम् । जल्पंतः सर्वतो देव पर्यटंति यथेच्छया

“ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਨੂੰ ਵਸਣ ਲਈ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰੋ।” ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਝਗੜੇ—“ਮੈਂ ਹੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਾਂ!”—ਅਤੇ, ਹੇ ਦੇਵ, ਇਉਂ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਹਰ ਥਾਂ ਭਟਕਦੇ ਰਹੇ।

Verse 17

धर्मराजः सुधर्मात्मा तेषां कर्म शुभाशुभम् । स्वयं लिखितमालोक्य तूष्णीमास्ते सुविस्मितः

ਧਰਮਰਾਜ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੁਭਾਉ ਧਰਮ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਹੱਥ ਨਾਲ ਲਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤਿ ਵਿਸਮਿਤ ਹੋ ਚੁੱਪ ਬੈਠ ਗਿਆ।

Verse 18

येषामथ कृतं सज्जं कुम्भीपाकं सुदारुणम् । रौरवः शाल्मलिर्देव दृष्ट्वा तान्दिवि संस्थितान् । वैलक्ष्यं परमं गत्वा व्यापारं त्यक्तवानसौ

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ—ਕੁੰਭੀਪਾਕ, ਰੌਰਵ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲਮਲੀ—ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਹੇ ਦੇਵ, ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਵੇਖਿਆ; ਅਤਿ ਲੱਜਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਹੀ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।

Verse 19

श्रीभगवानुवाच । प्रतिज्ञातं मया सर्वं भक्त्या तुष्टेन वै सुराः । सोमाय मम सांनिध्यमस्मिन्क्षेत्रे भविष्यति

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੋ, ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਸੋਮ ਲਈ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਸਦਾ ਰਹੇਗਾ।

Verse 20

न शक्यमन्यथाकर्तुमात्मनो यदुदीरितम् । एवं यास्यंति ते स्वर्गं ये मां द्रक्ष्यंति तत्र वै

ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਉਚਾਰਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਉਥੇ ਮੈਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਗੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਗੇ।

Verse 21

भयोद्विग्नास्ततो देवाः पार्वतीं प्रेक्ष्य विश्वतः । ऊचुः प्रांजलयः सर्वे त्वमस्माकं गतिर्भव

ਤਦੋਂ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਾ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ, ਸਭ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਿਹਾ: ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਆਸਰਾ ਬਣੋ।

Verse 22

एवमुक्त्वाऽस्तुवन्देवाः स्तोत्रेणानेन सत्तम । जानुभ्यां धरणीं गत्वा शिरस्याधाय चांजलिम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਸਤੋਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਘੁੱਟਣਿਆਂ ਦੇ ਬਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਝੁਕ ਕੇ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਜੋੜੇ ਹੱਥ ਧਰ ਲਏ।

Verse 23

देवा ऊचुः । नमस्ते देवदेवेशि नमस्ते विश्वधात्रिके । नमस्ते पद्मपत्राक्षि नमस्ते कांचनद्युते

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਦੇਵਈਸ਼ੀ; ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਧਾਰਣਹਾਰੀ। ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਹੇ ਕਮਲ-ਪੱਤ੍ਰ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ; ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਹੇ ਸੁਵਰਨ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੀ।

Verse 24

नमस्ते संहर्त्रि कर्त्रि नमस्ते शंकरप्रिये । कालरात्रि नमस्तुभ्यं नमस्ते गिरिपुत्रिके

ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਸੰਹਾਰਕ ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ; ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ-ਪ੍ਰਿਯੇ। ਹੇ ਕਾਲਰਾਤ੍ਰੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਗਿਰਿ-ਪੁਤ੍ਰਿਕੇ।

Verse 25

आर्ये भद्रे विशालाक्षि नमस्ते लोकसुन्दरि । त्वं रतिस्त्वं धृतिस्त्वं श्रीस्त्वं स्वाहा त्वं सुधा सती

ਹੇ ਆਰਿਆ, ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਲੋਕ-ਸੁੰਦਰਿ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੂੰ ਹੀ ਰਤੀ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਧ੍ਰਿਤੀ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਸ੍ਵਾਹਾ, ਤੂੰ ਹੀ ਸੁਧਾ—ਹੇ ਸਤੀ।

Verse 26

त्वं दुर्गा त्वं मनिर्मेधा त्वं सर्वं त्वं वसुन्धरा । त्वया सर्वमिदं व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम्

ਤੂੰ ਹੀ ਦੁਰਗਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਮਣਿ-ਮੇਧਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਬੁੱਧੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਵਸੁੰਧਰਾ ਹੈਂ। ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਭ ਵਿਅਾਪਤ ਹੈ—ਤ੍ਰਿਲੋਕ, ਚਰ ਅਤੇ ਅਚਰ ਸਮੇਤ।

Verse 27

नदीषु पर्वताग्रेषु सागरेषु गुहासु च । अरण्येषु च चैत्येषु संग्रामेष्वाश्रमेषु च

ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ; ਅਰਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚੈਤਿਆਂ ਵਿੱਚ; ਸੰਗ੍ਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ (ਤੂੰ ਹੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈਂ)।

Verse 28

त्रैलोक्ये तत्र पश्यामो यत्र त्वं देवि न स्थिता । एतज्ज्ञात्वा विशालाक्षि त्राहि नो महतो भयात्

ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ ਜਿੱਥੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਸਥਿਤ ਨਾ ਹੋਵੇਂ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ, ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਮਹਾਨ ਭਯ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲੈ।

Verse 29

ईश्वर उवाच । एवमुक्ता तु सा देवी देवैरिंद्रपुरोगमैः । कारुण्यान्निजदेहं त्वं तदा मर्द्दितवत्यसि

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਕਰੁਣਾਮਈ ਦੇਵੀ ਨੇ ਤਦ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਹੀ ਰੂਪ ਦਬਾ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 30

मर्दयंत्यास्तव तदा संजातं च महन्मलम् । तत्र जज्ञे गजेंद्रास्यश्चतुर्बाहुर्मनोहरः

ਜਦ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਮਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਦ ਇਕ ਵੱਡਾ ਮਲ-ਪਿੰਡ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਗਜਰਾਜ-ਮੁਖ ਵਾਲਾ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਨੋਹਰ ਪੁਰਖ ਜਨਮਿਆ।

Verse 31

ततोब्रवीत्सुरान्सर्वान्भवती करुणात्मिका । एष एव मया सृष्टो युष्माकं हितकाम्यया

ਫਿਰ ਕਰੁਣਾਮਈ ਦੇਵੀ ਨੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਇਹੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਹਿਤ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਕੇ ਰਚਿਆ ਹੈ।”

Verse 32

एष विघ्नानि सर्वाणि प्राणिनां संविधास्यति

ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਭ ਵਿਘਨ ਉਪਜਾਵੇਗਾ।

Verse 33

मोहेन महताऽविष्टाः कामोपहतबुद्धयः । सोमनाथमपश्यंतो यास्यंति नरकं नराः

ਵੱਡੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਬੁੱਧੀ ਹਾਰੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੋਮਨਾਥ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਉਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਵਣਗੇ।

Verse 34

एवं ते वचनं श्रुत्वा सर्वे ते हृष्टमानसाः । स्वस्थानं भेजिरे देवास्त्यक्त्वा मानुषजं भयम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਭਯ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਏ।

Verse 35

अथे भवदनः प्राह त्वां देवि विनयान्वितः । किं करोमि विशालाक्षि आदेशो दीयतां मम

ਤਦ ਭਵਦਨ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਬੋਲਾ, “ਹੇ ਦੇਵੀ! ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀ! ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਦੇਸ਼ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।”

Verse 36

श्रीभगवत्युवाच । गच्छ प्राभासिकं क्षेत्रं यत्र संनिहितो हरः । तद्रक्ष मानुषाणां च यथा नायाति गोचरम्

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪ੍ਰਾਭਾਸਿਕ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜਾ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਸਨਿੱਧ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਕਰੀਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆਵੇ।”

Verse 37

लिंगं तु देवदेवस्य स्थापितं शशिना स्वयम् । भवत्याऽदेशितो नित्यं नृणां विघ्नं करोति यः

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦਾ ਲਿੰਗ ਚੰਦਰਮਾ ਨੇ ਆਪ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜੋ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਵਿਘਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ (ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ)।

Verse 38

प्रस्थितं पुरुषं दृष्ट्वा सोमनाथं प्रति प्रभुम् । स करोति महाविघ्नं कपर्दी लोकपूजितः

ਜਦ ਉਹ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਸੋਮਨਾਥ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਦਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਕਪੜਦੀ ਮਹਾਨ ਵਿਘਨ ਖੜਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 39

पुत्रदारगृहक्षेत्र धनधान्यसमुद्भवम् । जनयेत्स महामोहं ततः पश्यति नो हरम्

ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਘਰ, ਖੇਤ, ਧਨ ਅਤੇ ਅੰਨ ਦੇ ਉਪਜਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਮਹਾ ਮੋਹ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਹ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 40

अथवा गडुगंडादि व्याधिं चैव समुत्सृजेत् । तैर्ग्रस्तः पुरुषो मोहान्न पश्यति ततो हरम्

ਜਾਂ ਫਿਰ ਗਲਗੰਡ ਆਦਿ ਸੁਜਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆ ਘੇਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਮਨੁੱਖ ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।

Verse 41

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सोमेश्वरपरीप्सया । स नित्यं पूजनीयस्तु स्मर्तव्यस्तु दिवानिशम्

ਇਸ ਲਈ, ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਹਰ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਨਿੱਤ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਨ ਰਾਤ ਉਸ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 42

स्तोत्रेणानेन देवेशि सर्वविघ्नांतकेन वै । समाराध्य गणाध्यक्षः प्रभासक्षेत्ररक्षकः

ਹੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਦੇਵੀ! ਇਸ ਸਤੋਤ੍ਰ ਨਾਲ—ਜੋ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਭ ਵਿਘਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਗਣਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 43

तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि स्तोत्रं तद्विघ्रमर्दनम् । कपर्दिनो महादेवि सावधानावधारय

ਉਹੀ ਸਤੋਤ੍ਰ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ—ਜੋ ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦੇਂਦਾ ਹੈ—ਕਪਾਰਧਾਰੀ (ਕਪર્દਿਨ) ਦਾ। ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ! ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਸੁਣ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰ।

Verse 44

ॐ नमो विघ्नराजाय नमस्तेऽस्तु कपर्दिने । नमो महोग्रदंष्ट्राय प्रभासक्षेत्रवासिने

ਓਂ—ਵਿਘਨਰਾਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਕਪਾਰਦਿਨ, ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਹੋਵੇ। ਮਹਾ-ਉਗ੍ਰ ਦੰਸ਼ਟਰ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਨੂੰ ਨਮੋ।

Verse 45

कपर्दिनं नमस्कृत्य यात्रानिर्विघ्रहेतवे । स्तोष्येऽहं विघ्नराजानं सिद्धिबुद्धिप्रियं शुभम्

ਕਪਾਰਦਿਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਯਾਤਰਾ ਨਿਰਵਿਘਨ ਹੋਵੇ ਇਸ ਹੇਤੁ, ਮੈਂ ਵਿਘਨਰਾਜ ਦਾ ਸਤੁਤਿ ਕਰਾਂਗਾ—ਸ਼ੁਭ, ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ-ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ।

Verse 46

महागणपतिं शूरमजितं जयवर्द्धनम् । एकदंतं च द्विदंतं चतुर्दंतं चतुर्भुजम्

ਮਹਾ ਗਣਪਤੀ—ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਅਜਿਤ, ਜੈ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ; ਇਕਦੰਤ, ਦਵਿਦੰਤ, ਚਤੁਰਦੰਤ, ਅਤੇ ਚਤੁਰਭੁਜ।

Verse 47

त्र्यक्षं च शूलहस्तं च रक्त नेत्रं वरप्रदम् । अजेयं शंकुकर्णं च प्रचण्डं दंडनायकम् । आयस्कदंडिनं चैव हुतवक्त्रं हुतप्रियम्

ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਰਕਤ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ; ਅਜੇਯ, ਸ਼ੰਖ-ਕਰਨ, ਪ੍ਰਚੰਡ, ਦੰਡ-ਨਾਇਕ; ਲੋਹੇ ਦਾ ਦੰਡ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਅਗਨਿ-ਮੁਖ, ਅਤੇ ਹਵਨ-ਪ੍ਰਿਯ।

Verse 48

अनर्चितो विघ्नकरः सर्वकार्येषु यो नृणाम् । तं नमामि गणाध्यक्षं भीममुग्रमुमासुतम्

ਜੋ ਅਰਚਨਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਭ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਗਣਾਧ್ಯಕ್ಷ, ਭੀਮ ਤੇ ਉਗ੍ਰ, ਉਮਾ-ਸੁਤ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 49

मदवतं विरूपाक्षमिभवक्त्रसमप्रभम् । ध्रुवं च निश्चलं शांतं तं नमामि विनायकम्

ਮਦਮਸਤ ਮਹਾਬਲੀ, ਵਿਲੱਖਣ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਹਾਥੀ-ਮੁਖ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਦਿਪਤ; ਧ੍ਰੁਵ, ਅਚਲ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ—ਉਸ ਵਿਨਾਇਕ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 50

त्वया पूर्वेण वपुषा देवानां कार्यसिद्धये । गजरूपं समास्थाय त्रासिताः सर्वदानवाः

ਪਹਿਲਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵ ਸਰੂਪ ਨਾਲ ਗਜ-ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ; ਉਸ ਰੂਪ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵ ਸਦਾ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ।

Verse 51

ऋषीणां देवतानां च नायकत्वं प्रकाशितम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਤੇਰਾ ਨਾਇਕਤਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 52

इति स्तुतः सुरैरग्रे पूज्यसे त्वं भवात्मज । त्वामाराध्य गणाध्यक्षमिभवक्त्रसमप्रभम्

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਭਵ-ਆਤਮਜ (ਸ਼ਿਵ-ਪੁੱਤਰ), ਤੂੰ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ। ਗਣਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਹਾਥੀ-ਮੁਖ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਆਰਾਧ ਕੇ ਭਗਤ ਮਨੋਰਥ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 53

ध्रुवं च निश्चलं शांतं परीतं वि जयश्रिया । कार्यार्थं रक्तकुसुमै रक्तचंदनवारिभिः

ਫਿਰ ਧ੍ਰੁਵ, ਅਚਲ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ—ਵਿਜੈ-ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ—ਮਨੋਰਥ-ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਲਾਲ ਚੰਦਨ-ਸੁਗੰਧਿਤ ਜਲ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 54

रक्तांबरधरो भूत्वा चतुर्थ्यामर्चयेत्तु यः । एककालं द्विकालं वा नियतो नियताशनः

ਜੋ ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰ ਕੇ ਚਤੁਰਥੀ ਨੂੰ ਵਿਨਾਇਕ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ, ਨਿਯਮਿਤ ਆਹਾਰ ਨਾਲ—ਇੱਕ ਵੇਲੇ ਜਾਂ ਦੋ ਵੇਲੇ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ—ਉਹ ਫਲ ਦਾ ਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 55

राजानं राजपुत्रं वा राजमंत्रिणमेव च । राज्यं वा सर्वविघ्नेशो वशीकुर्यात्सराष्ट्रकम्

ਸਰਵ ਵਿਘਨੇਸ਼ ਵਿਨਾਇਕ ਰਾਜੇ ਨੂੰ, ਰਾਜਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ—ਅਥਵਾ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸਮੇਤ—ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 56

यत्फलं सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु यत्फलम् । स तत्फलमवाप्नोति स्मृत्वा देवं विनायकम्

ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਵਿਨਾਇਕ ਦੇਵ ਨੂੰ ਸਿਮਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 57

विषमं न भवेत्तस्य न स गच्छेत्पराभवम् । न च विघ्नं भवेत्तस्य जनो जातिस्मरो भवेत्

ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਵਿਪਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਪਰਾਜਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਵਿਘਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰਵ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 58

य इदं पठति स्तोत्रं षड्भिर्मासैर्वरं लभेत् । संवत्सरेण सिद्धिं च लभते नात्र संशयः

ਜੋ ਇਹ ਸਤੋਤਰ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਵੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 59

प्रसादाद्दर्शनं याति तस्य सोमेश्वरः प्रभुः । कपर्दाकारमुदरं यतोऽस्य समुदाहृतम् । ततोऽस्य नाम जानीहि कपर्द्दीति महात्मनः

ਉਸ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦਰਸ਼ਨ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਉਦਰ ਕਪੜਾ (ਕੌੜੀ-ਸ਼ੰਖ) ਵਰਗਾ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਕਪੜਦੀ’ ਜਾਣ।