Adhyaya 362
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 362

Adhyaya 362

ਈਸ਼ਵਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਡੂਕੇਸ਼ਵਰ ਜਾਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਂਡੂਕ੍ਯਾਯਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੋਟਿਹ੍ਰਦ ਨਾਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ-ਸਰੋਵਰ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਕੋਟੀਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਜਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਾਤ੍ਰਿਗਣ ਉੱਥੇ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਵਿਧੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਯਾਤਰੀ ਕੋਟਿਹ੍ਰਦ-ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰੇ; ਇਸ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਫਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਤ੍ਰਿਤਕੂਪ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੈ—ਇਹ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਅਨੇਕ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਜਿਵੇਂ ਉੱਥੇ ਹੀ ਇਕੱਠੀ ‘ਸਥਿਤ’ ਹੈ, ਐਸਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਹੈ। ਕੋਲੋਫਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੰਡ ਦੇ ਇਸ ਭਾਗ ਦਾ 362ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि मण्डूकेश्वरमित्यपि । मांडूक्यायननाम्ना वै लिंगं तत्र प्रतिष्ठितम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ! ਫਿਰ ਮੰਡੂਕੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਧਾਮ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਵੇ। ਉੱਥੇ ਮਾਂਡੂਕ੍ਯਾਯਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਲਿੰਗ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ।

Verse 2

तत्र कोटिह्रदो देवि तथा कोटीश्वरः शिवः । तत्र मातृगणश्चैव स्थितः कामफलप्रदः

ਹੇ ਦੇਵੀ! ਉੱਥੇ ਕੋਟਿਹ੍ਰਦ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਟੀਸ਼ਵਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਮਾਤ੍ਰਿਗਣ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੋਚਾਹੇ ਫਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 3

स्नात्वा कोटि ह्रदे तीर्थे तल्लिंगं यः प्रपूजयेत् । मातॄस्तत्रैव संपूज्य दुःखशोकाद्विमुच्यते

ਕੋਟਿਹ੍ਰਦ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਜੋ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸ਼ੋਕ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 4

तस्मात्पूर्वेण देवेशि योजनैकेन निर्मलम् । त्रितकूपेति विख्यातं सर्वपातकनाशनम् । सर्वेषां देवि तीर्थानां यत्तत्रैव व्यवस्थितिः

ਉਥੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਇਕ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਇਕ ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜੋ ‘ਤ੍ਰਿਤਕੂਪ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਕਤੀ ਇਕੱਠੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 361

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कोटिह्रद मण्डूकेश्वरमाहात्म्य वर्णनं नामैकषष्ट्युत्तरत्रिशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ—ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ—ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ ‘ਕੋਟਿਹ੍ਰਦ ਅਤੇ ਮੰਡੂਕੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਤਿੰਨ ਸੌ ਇਕਸਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।