Adhyaya 361
ਅਧਿਆਇ 361 ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ–ਦੇਵੀ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਰਾਹੀਂ ਸੰਖੇਪ ਤੀਰਥ-ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਹਿਰਣ੍ਯਾਤਟ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ‘ਘਟਿਕਾਸਥਾਨ’ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਥਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਸਿੱਧ-ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮ੍ਰਿਕੰਡੂ ਦੀ ਯੋਗ-ਸਿੱਧੀ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਧਿਆਨ-ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ—ਇੱਕ ਨਾਡੀ-ਪਰਿਮਾਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫਲ-ਸਿੱਧੀ ਹੋਣ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕਰਦਿਆਂ—ਉਸੇ ਥਾਂ ਤੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਿੰਗ ‘ਮਾਰਕੰਡੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਉਪਸ਼ਮਨ/ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅੰਦਰਲੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸੁਗਮ ਭਕਤੀ-ਸੇਵਾ ਬਣ ਕੇ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਤੀਰਥ-ਨਕਸ਼ਾ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि हिरण्यातटसंस्थितम् । घटिकास्थानमिति च यत्र सिद्धः पुरा ऋषिः
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਹਿਰਣਿਆ ਨਦੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ, ਘਟਿਕਾਸਥਾਨ ਨਾਮਕ ਥਾਂ ਨੂੰ ਜਾਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।
Verse 2
नाड्यैकया मृकण्डस्तु ध्यानयोगाद्वरानने । तत्रैव स्थापितं लिंगं मार्कंडेश्वरनामतः । सर्वपापोपशमनं दर्शनात्पूजनादपि
ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ! ਮ੍ਰਿਕੰਡ ਨੇ ਧਿਆਨ-ਯੋਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਇਕ ਹੀ ਨਾਡੀ-ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ, ਓਥੇ ਹੀ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਮਾਰਕੰਡੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੂਜਨ ਨਾਲ ਸਭ ਪਾਪ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 360
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मार्कंडेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम षष्ट्युत्तर त्रिशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ‘ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਅੰਦਰ ‘ਮਾਰਕੰਡੇਸ਼ਵਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ—ਅਧਿਆਇ 361—ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।