Adhyaya 354
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 354

Adhyaya 354

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਕਰਦਮਾਲਾ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਦਾ ਮਹਾਤਮ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਲਯ ਵੇਲੇ ਏਕਾਰ্ণਵ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋਤਿਸ਼ ਮੰਡਲ ਵੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤਦ ਜਨਾਰਦਨ ਵਰਾਹ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਦੰਸ਼ਟਰਾ ਉੱਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਮੁੜ ਉਸ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਇਸ ਥਾਂ ਨਿਯਮਬੱਧ ਅਤੇ ਦਿਰਘਕਾਲੀ ਨਿਵਾਸ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਜੋੜਦੇ ਹਨ—ਕਰਦਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਤਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਇੱਕ ਕਲਪ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਾਗ-ਮੂਲ-ਫਲ ਵਰਗੀਆਂ ਸਧਾਰਣ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਸ਼ਰਾਧ ਵੀ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰਾਧ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਗਤੀ ਅਤੇ ਨੀਚ ਜੂਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ: ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹਿਰਨਾਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਕਰਦਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਮਨੁੱਖ-ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਹਥਿਆਰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਪਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਵੀ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਸੀਮਾ-ਸਵਾਲ ਉੱਤੇ ਈਸ਼ਵਰ ‘ਗੁਪਤ’ ਵਰਤਾਂਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ—ਵਰਾਹ ਦੇਹ ਨੂੰ ਯਜ્ઞ-ਪ੍ਰਤੀਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਦਿਕ ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮਕਾਂਡੀ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦੰਸ਼ਟਰਾ ਦੇ ਅਗਰ ਭਾਗ ਉੱਤੇ ਕਰਦਮ ਲੱਗਣ ਕਰਕੇ ਨਾਮ ‘ਕਰਦਮਾਲਾ’ ਪਿਆ। ਮਹਾਕੁੰਡ, ਗੰਗਾ-ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਵਰਗਾ ਜਲਸ੍ਰੋਤ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਅਤੇ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ‘ਸੌਕਰ’ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਰਾਹ-ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁੰਨ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਅਨਨਤਾ ਕਹਿ ਕੇ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि कर्दमालमनुत्तमम् । तीर्थं त्रैलोक्यविख्यातं सर्वपातकनाशनम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਕਰਦਮਾਲ ਨੂੰ ਜਾਓ—ਇਹ ਤੀਰਥ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 2

तस्मिन्नेकार्णवे घोरे नष्टे स्थावरजंगमे । चन्द्रार्कतपने नष्टे ज्योतिषि प्रलयं गते

ਜਦੋਂ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਇਕੋ ਸਮੁੰਦਰ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ; ਜਦੋਂ ਚੰਦਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਤਪਸ਼ ਲੁਪਤ ਹੋ ਗਏ; ਜਦੋਂ ਜੋਤਿਸ਼ ਮੰਡਲ ਪ੍ਰਲਯ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ—

Verse 3

रसातलगतामुर्वीं दृष्ट्वा देवो जनार्दनः । वाराहं रूपमास्थाय दंष्ट्राग्रेण वरानने । उत्क्षिप्य धरणीं मूर्ध्ना स्वस्थाने संन्यवेशयत्

ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਰਸਾਤਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਵਰਾਹ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀਏ, ਦੰਦ ਦੀ ਨੋਕ ਉੱਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਅਤੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਠੀਕ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 4

उद्धृत्य भगवान्विष्णुर्वाक्यमेतदुवाच ह

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਧਾਰ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 5

अत्र स्थाने स्थितेनैव मया त्वं देवि चोद्धृता । ममात्र नियतं वासः सदैवायं भविष्यति

ਇਸੇ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ-ਖੜ੍ਹੇ ਹੀ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਉੱਧਾਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਨਿਵਾਸ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ; ਇਹ ਸਦਾ ਲਈ ਐਸਾ ਹੀ ਰਹੇਗਾ।

Verse 6

ये पितॄंस्तर्पयिष्यंति कर्दमाले वरानने । आकल्पं तर्पितास्तेन भविष्यंति न संशयः

ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਕਰਦਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ (ਜਲਾਂਜਲੀ) ਦੇਣਗੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਲਪ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿਣਗੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 7

तत्र श्राद्धं करिष्यंति शाकैर्मूलफलेन वा । भविष्यति कृतं श्राद्धं सर्वतीर्थेषु वै शुभे

ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਜੋ ਲੋਕ ਉੱਥੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨਗੇ—ਭਾਵੇਂ ਸਾਦੇ ਸਾਗ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਜਾਂ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਹੀ—ਉਹ ਸ਼ਰਾਧ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 8

अत्र तीर्थे नरः स्नात्वा यो मां पश्यति मानवः । अपि कीटपतंगा ये निधनं यांति मानवाः । ते मृतास्त्रि दिवं यान्ति सुकृतेन यथा द्विजाः

ਇਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਜੋ ਇੱਥੇ ਕੀੜੇ ਜਾਂ ਪੰਛੀ ਬਣ ਕੇ ਵੀ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਸਭ ਮਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਉਸ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਧਰਮੀ ਦਵਿਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 9

ततो द्वीपेषु जायन्ते धनाढ्याश्चोत्तमे कुले । दंष्ट्राभेदेन यत्तोयं निर्गतं ते शरीरतः

ਫਿਰ ਉਹ ਦਵੀਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਧਨਵਾਨ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਕੁਲ ਵਿੱਚ—ਕਿਉਂਕਿ ਦੰਦ-ਦੰਸ਼ਟਰਾ ਟੁੱਟਣ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਜੋ ਜਲ ਵਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਕਾਰਨ।

Verse 10

तत्र स्नात्वा नरो देवि तिर्यग्योनौ न जायते

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਫਿਰ ਤਿਰਛੀ ਯੋਨੀ, ਅਰਥਾਤ ਪਸ਼ੂ-ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜੰਮਦਾ।

Verse 11

ईश्वर उवाच । शृणु देवि यथावृत्तमाश्चर्यं तत्र वै पुरा । मृगयूथं सुसन्त्रस्तं लुब्धकैः परिपीडितम् । प्रविष्टं कर्दमाले तु सद्यो मानुषतां गतम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸੁਣੋ—ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਉੱਥੇ ਇਕ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਹੋਈ। ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤੰਗ ਕੀਤੇ ਹੋਏ, ਬਹੁਤ ਡਰੇ ਹੋਏ ਹਿਰਨਾਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਕਰਦਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 12

अथ ते लुब्धका दृष्ट्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनाः । अपृच्छंत च संभ्रातास्तान्मर्त्यान्वरवर्णिनि

ਫਿਰ ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਖਿੱਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ।

Verse 13

मृगयूथमनुप्राप्तं केन मार्गेण निर्गतम् । अथोचुस्ते वयं प्राप्ता मानुषं मृगरूपिणः

ਉਹ ਬੋਲੇ: “ਜਿਸ ਹਿਰਨਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਦਾ ਅਸੀਂ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ, ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ?” ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਅਸੀਂ ਹਿਰਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ।”

Verse 14

एतत्तीर्थप्रभावोऽयं न विद्मो ह्यात्म कारणम् । ततस्ते लुब्धकास्त्यक्त्वा धनूंषि सशराणि च । तत्र स्नात्वा महाभागे मुक्ताश्च सर्वपातकैः

ਉਹ ਬੋਲੇ: “ਇਹ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਨਿੱਜੀ ਕਾਰਣ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।” ਤਦ ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 15

पार्वत्युवाच । भगवन्विस्तरं ब्रूहि कर्दमालमहोदयम् । उत्पत्तिं च विधानं च क्षेत्रसीमादिकं क्रमात्

ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਗਵਨ, ਕਰਦਮਾਲਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ—ਉਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਉਸ ਦੇ ਵਿਧਾਨ-ਕਰਮ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸੀਮਾ ਆਦਿ ਸਭ।

Verse 16

ईश्वर उवाच । शृणु देवि रहस्यं तु कर्द मालसमुद्भवम् । गूढं ब्रह्मर्षिसर्वस्वं न देयं कस्यचित्त्वया

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਕਰਦਮਾਲਾ ਦੇ ਉਤਪੱਤਿ-ਰਹੱਸ ਨੂੰ ਸੁਣ। ਇਹ ਗੂੜ੍ਹਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸਰਵਸਵ ਹੈ; ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਯੋਗ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇਈਂ।

Verse 17

पूर्वमेकार्णवे घोरे नष्टे स्थावरजंगमे । चन्द्रार्कपवने नष्टे ज्योतिषि प्रलयं गते

ਪਹਿਲਾਂ, ਭਿਆਨਕ ਏਕਾਰ্ণਵ ਵਿੱਚ ਜਦ ਕੇਵਲ ਇਕ ਮਹਾਸਮੁੰਦਰ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ—ਜਦ ਅਚਲ ਤੇ ਚਲ ਸਭ ਜੀਵ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ—ਜਦ ਚੰਦ੍ਰ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਪਵਨ ਲੁਪਤ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਜ੍ਯੋਤੀਆਂ ਪ੍ਰਲਯ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈਆਂ—

Verse 18

एकार्णवं जगदिदं ब्रह्मापश्यदशेषतः । तस्मिन्वसुमती मग्ना पातालतलमागता

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਸ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਹੀ ਏਕਾਰ্ণਵ—ਇਕ ਮਹਾਸਮੁੰਦਰ—ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਪ੍ਰਲਯ-ਜਲ ਵਿੱਚ ਵਸੁਮਤੀ ਧਰਤੀ ਡੁੱਬ ਕੇ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਤਲਾਂ ਤੱਕ ਜਾ ਪਹੁੰਚੀ।

Verse 19

ततो यज्ञवराहोऽसौ कृत्वा यज्ञमयं वपुः । उद्दधार महीं कृत्स्नां दंष्ट्राग्रेण वरानने

ਤਦ ਉਹ ਯਜ್ಞ-ਵਰਾਹ, ਯਜ್ಞ-ਮਯ ਦੇਹ ਧਾਰ ਕੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਆਪਣੀ ਦੰਸ਼ਟਰਾ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉੱਪਰ ਉੱਠਾ ਲਿਆ।

Verse 20

ईश्वर उवाच । वेदपादो यूपदंष्ट्रः क्रतुदंतःस्रुचीमुखः । अग्निजिह्वो दर्भरोमा ब्रह्मशीर्षा महातपाः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਦੇ ਚਰਨ ਵੇਦ ਸਨ; ਉਸ ਦੇ ਦੰਸ਼ ਯੂਪ (ਯਜ્ઞ-ਸਤੰਭ) ਸਨ; ਉਸ ਦੇ ਦੰਦ ਕਰਤੂ (ਯਜ્ઞ-ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ) ਸਨ; ਉਸ ਦਾ ਮੁਖ ਸ੍ਰੁਚੀ (ਹਵਨ-ਚਮਚ) ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਜੀਭ ਅਗਨੀ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਰੋਮ ਦર્ભ/ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਸਨ; ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸੀ—ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 21

ईश्वर उवाच । अहोरात्रेक्षणपरो वेदांगश्रुतिभूषणः । आज्यनासः स्रुवतुडः सामघोषस्वनो महान्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅਹੋਰਾਤ੍ਰ (ਦਿਨ-ਰਾਤ) ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਸਨ; ਵੇਦਾਂਗ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਉਸ ਦੇ ਭੂਸ਼ਣ ਸਨ। ਆਜ੍ਯ (ਘੀ) ਉਸ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਸੀ; ਸ੍ਰੁਵ (ਛੋਟਾ ਹਵਨ-ਚਮਚ) ਉਸ ਦਾ ਅੰਕੁਸ਼ ਸੀ; ਸਾਮ-ਗਾਨ ਦੀ ਧੁਨੀ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨ ਗੱਜਨਾ ਸੀ।

Verse 22

प्राग्वंशकायो द्युतिमान्मात्रादीक्षाभिरावृतः । दक्षिणा हृदयो योगी महासत्रमहो महान्

ਦਿਪਤਿਮਾਨ, ਪ੍ਰਾਗਵੰਸ਼ (ਯਜ्ञ-ਮੰਡਪ ਦਾ ਅਗਲਾ ਭਾਗ) ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕਾਇਆ ਬਣਾਕੇ, ਅਤੇ ਮਾਤ੍ਰਾ ਆਦਿ ਦੀਕਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਆਵ੍ਰਿਤ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਦਕਸ਼ਿਣਾ (ਯਜ્ઞ-ਦਾਨ) ਸੀ। ਉਹ ਯੋਗੀ ਸੀ—ਮਹਾਨ, ਮਹਾਸਤ੍ਰ ਯਜ्ञ ਦੀ ਹੀ ਮਹਿਮਾ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ।

Verse 23

उपाकर्मोष्ठरुचकः प्रवर्ग्यावर्तभूषणः । नानाच्छन्दोगतिपथो ब्रह्मोक्तक्रमविक्रमः

ਉਪਾਕਰਮ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਹੋਠਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਸੀ; ਪ੍ਰਵਰਗ੍ਯ ਰਿਤੁ ਦੇ ਆਵਰਤ (ਚੱਕਰ) ਉਸ ਦੇ ਭੂਸ਼ਣ ਸਨ। ਅਨੇਕ ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਦੇ ਪਥ ਉਸ ਦੇ ਮਾਰਗ ਸਨ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਆਰਾ ਉਚਾਰੇ ਕ੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਵਿਕ੍ਰਮ (ਡੱਗ) ਸਨ।

Verse 24

भूत्वा यज्ञवराहोऽसावुद्दधार महीं ततः । तस्योद्धृतवतः पृथ्वीं दंष्ट्राग्रं निर्गतं बहिः

ਯਜ್ಞ-ਵਰਾਹ ਬਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤਦ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਠਾ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਪૃਥਵੀ ਨੂੰ ਉੱਧਾਰਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਦੰਸ਼ ਦੀ ਨੋਕ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਨਿਕਲ ਆਈ।

Verse 25

तस्मिन्प्राभासिके क्षेत्रे कर्द्दमेन विलेपितम् । तद्दंष्ट्राग्रं यतो देवि कर्द्दमालं ततः स्मृतम्

ਉਸ ਪ੍ਰਾਭਾਸਿਕ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦੰਤਾਗ੍ਰ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਿਪਟ ਗਿਆ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ‘ਕਰੱਦਮਾਲਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 26

दण्डोद्भेदं महाकुण्डं यत्र दंष्ट्रा सुसंस्थिता । तद्दंष्ट्रयोद्धृतं तोयं कोटिगंगाभिषेकवत्

ਉੱਥੇ ‘ਦੰਡੋਦਭੇਦ’ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਕੁੰਡ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ (ਵਰਾਹ ਦੀ) ਦੰਸ਼ਟਰਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਟਿਕੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੰਸ਼ਟਰਾ ਨਾਲ ਉੱਠਾਇਆ ਜਲ ਕਰੋੜ ਵਾਰ ਗੰਗਾ-ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 27

तत्र गव्यूति मात्रं तु विष्णुक्षेत्रं सनातनम् । देशांतरं गता ये च दण्डोद्भेदे म्रियंति वै । यावत्कल्पसहस्राणि विष्णुलोकं व्रजंति ते

ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਗਵ੍ਯੂਤੀ ਦੇ ਪਰਿਮਾਣ ਤੱਕ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਸਨਾਤਨ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਜੋ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਦੰਡੋਦਭੇਦ ਵਿੱਚ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਵਿਸ਼ਣੁਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 28

यस्तु पश्येन्महादेवि कर्दमाले तु सूकरम् । कोटिहिंसायुतो वापि स प्राप्स्यति परां गतिम्

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਜੋ ਕੋਈ ਕਰੱਦਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਸੂਕਰ-ਰੂਪ (ਵਰਾਹ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਰੋੜਾਂ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਭੀ ਲਦਾ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।

Verse 29

दशजन्मकृतं पापं नश्येत्तद्दर्शनात्प्रिये । जन्मान्तरसहस्रेषु यत्कृतं पापसंचयम्

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਉਸੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਦਸ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹਾਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਪਾਪ-ਸੰਚਯ ਭੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 30

कर्दमाले तु वाराहं दृष्ट्वा तन्नाशमेष्यति । हेमकोटिसहस्राणि गवां कोटिशतानि च

ਕਰੱਦਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਵਰਾਹ-ਦੇਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਉਹ (ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ) ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਰੋੜ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਕਰੋੜ ਗਊਆਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ।

Verse 31

दत्त्वा यल्लभते पुण्यं सकृद्वाराहदर्शनात् । कलौ युगे महारौद्रे प्राणिनां च भयावहे । नान्यत्र जायते मुक्तिर्मुक्त्वा क्षेत्रं तु सौकरम्

ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਜੋ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਇਕ ਵਾਰ ਵਰਾਹ-ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਮਹਾ-ਰੌਦ੍ਰ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਲਈ ਭਯਾਨਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਸੌਕਰ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

Verse 32

एतत्सारतरं देवि प्रोक्तमुद्देशतस्तव । कर्द्दमालस्य माहात्म्यं सर्वपातकनाशनम्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਸਾਰਭੂਤ ਗੱਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਹੈ—ਕਰੱਦਮਾਲਾ ਦਾ ਮਹਾਤਮ੍ਯ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।