Adhyaya 347

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि लिंगं वै हाटकेश्वरम् । नलेश्वरात्पूर्वभागे शतधन्वंतरद्वये

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤਦ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਓ। ਨਲੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਦੋ ਸੌ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਉਹ ਸਥਿਤ ਹੈ।”

Verse 2

अगस्त्याम्रवनंनाम तत्र स्थाने तु संस्थितम् । चिंतामणेस्तु पूर्वेण ईशाने त्रिशतंधनुः । तत्र पूर्वं तपस्तप्तमगस्त्येन महात्मना

ਉਸ ਥਾਂ ‘ਅਗਸਤਿਆਮ੍ਰਵਨ’ ਨਾਮ ਦਾ ਵਨ-ਸਥਾਨ ਹੈ। ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਤੋਂ ਪੂਰਬ-ਉੱਤਰ (ਈਸ਼ਾਨ) ਵੱਲ ਤਿੰਨ ਸੌ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਇਹੀ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਤਮਾ ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤਪ ਕੀਤਾ ਸੀ।

Verse 3

देव्युवाच । कस्मिन्काले महादेव सर्वं विस्तरतो वद

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਇਹ ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆ? ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।”

Verse 4

ईश्वर उवाच । पुरा दैत्यगणा रौद्रा बभूवुर्वरवर्णिनि । कालकेया इति ख्यातास्त्रैलोक्योच्छेदकारकाः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ, ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਗਣ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਉਹ ‘ਕਾਲਕੇਯ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦੇ ਕਾਰਕ।”

Verse 5

अथ ते निहताः सर्वे विष्णुना प्रभविष्णुना । दैत्यसूदननाम्ना तु प्रभासक्षेत्रवासिना

ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਣੁ—ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾਨ—ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ‘ਦੈਤ੍ਯਸੂਦਨ’—ਦੈਤਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ—ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

Verse 6

कृत्वा व्याघ्रस्य रूपं तु नाम्ना चक्रमुखीति च । हता वै तेन रूपेण ततोऽभूद्दैत्यसूदनः

ਉਸ ਨੇ ਵਿਆਘ੍ਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਚਕ੍ਰਮੁਖੀ’ ਵੀ ਸੀ। ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਹਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਕਰਤਬ ਤੋਂ ‘ਦੈਤ੍ਯਸੂਦਨ’ ਕਹਲਾਇਆ।

Verse 7

हतशेषाः समुद्रांते प्रविष्टा भयविह्वलाः । ततस्ते मंत्रयामासुः पीड्यंते देवताः कथम्

ਜੋ ਬਚ ਗਏ, ਉਹ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਿੱਚ ਘੁੱਸ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹ ਕਰਨ ਲੱਗੇ: “ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਪੀੜਿਆ ਜਾਵੇ?”

Verse 9

अथ ते समयं कृत्वा रात्रौ निष्क्रम्य सागरात् । निर्जघ्नुस्तापसांस्तत्र यज्ञदानरतान्प्रिये

ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਉੱਥੇ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ—ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਅਤੇ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਸਨ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ।

Verse 10

प्रभासे तु महादेवि तत्र द्वादशयोजने । वसिष्ठस्याश्रमे तत्र महर्षीणां महात्मनाम्

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ—ਉੱਥੇ ਬਾਰਾਂ ਯੋਜਨ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਅੰਦਰ—ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਤਮਾ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਵਸਦੇ ਸਨ।

Verse 11

भक्षितानि सहस्राणि पंच सप्त च तापसान् । शतानि पंच रैभ्यस्य विश्वामित्रस्य षोडश

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤਪੱਸਵੀ ਭੱਖ ਲਏ—ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੱਤ। ਅਤੇ ਰੈਭ੍ਯ ਦੇ ਪੰਜ ਸੌ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਗਲ ਲਿਆ।

Verse 12

च्यवनस्य च सप्तैव जाबालेर्द्विशतं मुनेः । वालखिल्याश्रमे पुण्ये षट्छतानि दुरात्मभिः

ਚਯਵਨ ਦੇ ਸੱਤ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਜਾਬਾਲੀ ਦੇ ਦੋ ਸੌ ਸ਼ਿਸ਼ ਖਾਧੇ ਗਏ। ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਲਖਿਲਯ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੇ ਛੇ ਸੌ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ।

Verse 13

यत्र क्वचिद्भवेद्यज्ञस्तत्र गत्वा निशागमे । यज्ञदानसमायुक्तानृत्विजो भक्षयंति च

ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਯੱਗ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਰਾਤ ਪੈਣ 'ਤੇ ਉੱਥੇ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੇ।

Verse 14

ततो भयाकुलाः सर्वे बभूवुर्जगती तले । न च कश्चिद्विजानाति दैत्यानां तु विचेष्टितम्

ਤਦ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਿਆ ਕਿ ਦੈਤ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 15

रात्रौ स्वपंति मुनयः सुखशय्यागताश्च ते । प्रभाते त्वध्वरे तेषामस्थिसंघाश्च केवलम्

ਰਾਤ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਬਿਸਤਰਿਆਂ 'ਤੇ ਸੌਂਦੇ ਸਨ; ਪਰ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੱਗ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਢੇਰ ਹੀ ਬਚਦੇ ਸਨ।

Verse 16

ततो धर्मक्रियास्त्यक्ता भूतले सर्वमानवैः । निःस्वाध्यायवषट्कारं भूतलं समपद्यत

ਤਦ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ 'ਵਸ਼ਟ' ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਤੋਂ ਸੱਖਣਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 17

अथान्ये तापसा रात्रौ संयुताश्च च धृतायुधाः । अथोच्छेदं गते धर्मे पीडितास्त्रिदिवौकसः

ਤਦੋਂ ਹੋਰ ਤਪਸਵੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਹਥਿਆਰ ਧਾਰੇ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਜਦ ਧਰਮ ਦਾ ਉੱਛੇਦ ਹੋਣ ਲੱਗਾ, ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਦੇ ਵਾਸੀ ਦੇਵਤਾ ਘੋਰ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ।

Verse 18

किमेतदिति जल्पंतो ब्रह्माणं शरणं गताः । भगवंस्तापसाः सर्वे तथा ये ज्ञानशीलिनः

‘ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ?’ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ-ਨਿਸ਼ਠ ਜਨ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਗਏ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, ‘ਹੇ ਭਗਵਨ!’

Verse 19

भक्ष्यन्ते केनचिद्रात्रौ मृत्युमेव प्रयान्ति च । नष्टधर्मक्रियाः सर्वे भूतले प्रपितामह

‘ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅਣਜਾਣੇ ਜੀਵ ਵੱਲੋਂ ਸਾਨੂੰ ਖਾਧਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਕੇਵਲ ਮੌਤ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਧਰਮ-ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ!’

Verse 20

यो धर्ममाचरेदह्नि स रात्रौ मृत्युमेति च । न स्वाध्यायवषट्कारं समस्ते भूतले विभो

‘ਜੋ ਦਿਨ ਨੂੰ ਧਰਮ ਆਚਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਭੋ, ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਾ ਸਵਾਧਿਆਇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਵਸ਼ਟਕਾਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ।’

Verse 21

धर्माभावाद्वयं सर्वे संदेहं परमं गताः । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा ध्यात्वा देवः पितामहः । अब्रवीत्त्रिदशान्सर्वान्सन्देहं परमं गतान्

‘ਧਰਮ ਦੇ ਅਭਾਵ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਘੋਰ ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ ਹਾਂ।’ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰ ਕੇ, ਦੇਵ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜੋ ਪਰਮ ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 22

कालेया इति विख्याता दानवा रौद्रकारिणः । ते समुद्रं समासाद्य तापसान्भक्षयंति च

ਉਹ ‘ਕਾਲੇਯ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਾਨਵ ਹਨ, ਭਿਆਨਕ ਕਰਤੂਤਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ। ਸਮੁੰਦਰ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਭੱਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 23

युष्माकं च विनाशाय ते न शक्या निषूदितुम् । यतध्वमेषां नाशाय नो चेन्नाशो भविष्यति

ਉਹ ਮਾਰੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ, ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਨ ਲਈ ਨਿਯਤ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰੋ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੀ ਨਾਸ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 24

व्रजध्वं भूतले शीघ्रमगस्त्यो यत्र तिष्ठति । व्रतचर्यारतो नित्यं प्रभासे क्षेत्र उत्तमे

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੁਰੰਤ ਉਥੇ ਜਾਓ ਜਿੱਥੇ ਅਗਸਤ੍ਯ ਮুনি ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਸਦਾ ਵ੍ਰਤ-ਚਰਿਆ ਵਿੱਚ ਰਤ—ਪ੍ਰਭਾਸ, ਉਸ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ।

Verse 25

स शक्तः सागरं पातुं मित्रावरुणसंभवः । प्रसाद्यश्च स युष्माभिः समुद्रं पिब सत्तम

ਉਹ—ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ—ਸਮਰੱਥ ਹੈ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪੀ ਜਾਵੇ। ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੋ; ਉਹ ਸਤਪੁਰਖ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪੀ ਲਵੇਗਾ।

Verse 26

ततस्तथा कृते तेन ते सर्वे दानवाधमाः । वध्या युष्माकं भविष्यंति एवं च त्रिदिवेश्वराः

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਐਸਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਨੀਚ ਦਾਨਵ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਵਧਯ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਹੇ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਦੇ ਸਵਾਮੀਓ।

Verse 27

ईश्वर उवाच । एवमुक्ताः सुराः सर्वे ब्रह्मणा लोककारिणा । प्रभासं क्षेत्रमासाद्य अगस्त्यं शरणं गताः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬ੍ਰਹਮਾ—ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਉਪਕਾਰਕ—ਦੇ ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਅਗਸਤ੍ਯ ਮੁਨੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਗਏ।

Verse 28

देवा ऊचुः । रक्षरक्ष द्विजश्रेष्ठ त्रैलोक्यं संशयं गतम् । कालकेयैः प्रतिध्वस्तं समुद्रं समुपाश्रितैः

ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬਚਾਓ, ਬਚਾਓ, ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਸੰਦੇਹ ਅਤੇ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ ਹਨ; ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਓਟ ਲੈ ਬੈਠੇ ਕਾਲਕੇਯਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੌਂਦ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 29

तं शोषय द्विजश्रेष्ठ हितार्थं त्रिदिवौकसाम् । नान्यः शक्तः पुमान्कश्चित्कर्तुमीदृक्क्रिया विभो

ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸੁਰਲੋਕ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਉਸ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦੇਵੋ। ਹੇ ਵਿਭੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਐਸੀ ਕਰਿਆ ਕਰਨ ਸਮਰਥ ਨਹੀਂ।

Verse 30

ईश्वर उवाच । एवमुक्तः सुरगणैरगस्त्यो मुनिपुङ्गवः । जगाम त्रिदशैः सार्धं समुद्रं प्रति हर्षितः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੇਵ-ਗਣਾਂ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਪੂਰਕ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਗਸਤ੍ਯ—ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਗੇਵਾਨ—ਹਰਖ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 31

गीयमानस्तु गंधर्वैः स्तूयमानस्तु किन्नरैः । श्लाघ्यमानस्तु विबुधैर्वाक्यमेतदुवाच ह

ਗੰਧਰਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਕਿੰਨਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਵਿਬੁਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 32

एष त्रैलोक्यरक्षार्थं शोषयामि महार्णवम् । द्रक्ष्यध्वं कौतुकं देवाः समीनमकरैर्महत्

ਹੁਣ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਮੈਂ ਇਸ ਮਹਾਨ ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਹੇ ਦੇਵਤਿਓ, ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਇਸ ਅਦਭੁਤ ਨਜ਼ਾਰੇ ਨੂੰ ਦੇਖੋ।

Verse 33

एवमुक्त्वा द्विजश्रेष्ठो ह्यगस्त्यो भगवान्मुनिः । गंडूषमकरोत्सर्वं सागरं सरितांपतिम्

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਭਗਵਾਨ ਅਗਸਤ ਮੁਨੀ ਨੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਸਮੁੱਚੇ ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਘੁੱਟ ਭਰ ਕੇ ਪੀ ਲਿਆ।

Verse 34

पीते तत्र महासिन्धावगत्स्ये न महात्मना । दानवा भयसंत्रस्ता इतश्चेतश्च बभ्रमुः

ਜਦੋਂ ਮਹਾਤਮਾ ਅਗਸਤ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਪੀ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਦਾਨਵ ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਭੱਜਣ ਲੱਗੇ।

Verse 35

वध्यमानाः सुरैस्तत्र शस्त्रैः सुनिशितैस्तथा । कांतारमन्ये गच्छंतः पलायनपरायणा

ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤਿੱਖੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਢੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਕੁਝ ਦਾਨਵ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ।

Verse 36

हतभूयेषु दैत्येषु विदार्य धरणीतलम् । पातालं विविशुस्तूर्णं रुधिरेण परिप्लुताः

ਜਦੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੈਤ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਹੋਏ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲੱਥਪੱਥ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸੀਨਾ ਪਾੜ ਕੇ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ।

Verse 37

अथोचुस्त्रिदशा हृष्टा अगस्त्यं मुनिसत्तमम् । सिद्धं नो वांछितं सर्वं पूर्यतां सागरः पुनः

ਤਦੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤ੍ਰਿਦੇਵਾਂ ਨੇ ਮੁਨਿਸੱਤਮ ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਸਾਡੀ ਸਭ ਇੱਛਾ ਸਿਧ ਹੋ ਗਈ; ਹੁਣ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਫਿਰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।”

Verse 38

अगस्त्य उवाच । जीर्णं तोयं मया देवास्तथैवामेध्यतां गतम् । उत्पत्स्यति रघूणां हि कुले नृपतिसत्तमः

ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੋ, ਇਹ ਜਲ ਮੈਂ ਪੀ ਕੇ ਜੀਰਣ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਅਪਵਿਤ੍ਰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਕ ਉੱਤਮ ਨ੍ਰਿਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 39

भगीरथेति विख्यातः सर्वशस्त्रभृतां वरः । स ज्ञातिकारणादेव गंगां तत्रानयिष्यति

ਉਹ ਭਗੀਰਥ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ, ਸਭ ਸ਼ਸਤ੍ਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਕਾਰਨ ਉੱਥੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਲਿਆਵੇਗਾ।

Verse 40

ब्रह्मलोकात्सरिच्छ्रेष्ठां तया पूर्णो भविष्यति । एवमुक्त्वा सुरैः सार्द्धं स्वस्थानं चागमन्मुनिः

“ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਤੋਂ ਸਰਿਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠਾ ਆਵੇਗੀ; ਉਸ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਫਿਰ ਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮੁਨੀ ਦੇਵਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 41

ततः स्वमाश्रमं प्राप्तं देवा वाक्यमथाबुवन् । अनेन कर्मणा ब्रह्मन्परितुष्टा वयं मुने

ਫਿਰ ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹੇ ਮੁਨੇ, ਇਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।”

Verse 42

किं कुर्मो ब्रूहि तेऽभीष्टं यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ? ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦੱਸੋ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਲਭ ਕਿਉਂ ਨ ਹੋਵੇ।

Verse 43

अगस्त्य उवाच । यावद्ब्रह्मसहस्राणि पंचविंशतिकोटयः । वैमानिको भविष्यामि दक्षिणांबरमूर्द्धनि

ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਤੱਕ ਪਚੀਹ ਕਰੋੜ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਸਹਸ੍ਰਾਂ ਦੇ ਯੁਗ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ, ਮੈਂ ਦੱਖਣੀ ਅੰਬਰ-ਮੂਧਨੀ ਉੱਤੇ ਵਿਮਾਨੀ ਦੇਵ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਾਂਗਾ।

Verse 44

अत्रागत्य नरो यस्तु ममाश्रमपदे शुभे । हाटकेश्वरसांनिध्ये प्रभासक्षेत्र उत्तमे

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ—ਮੇਰੇ ਸ਼ੁਭ ਆਸ਼੍ਰਮ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਸਾਂਨਿਧ੍ਯ ਵਿੱਚ, ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ—

Verse 45

स्नानमाचरते सम्यक्स यातु परमां गतिम् । पातालादवतीर्णं तं लिंगरूपं महेश्वरम्

—ਅਤੇ ਜੋ ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਾਤਾਲ ਤੋਂ ਅਵਤੀਰਨ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਦੇਵ ਇੱਥੇ ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 46

मया तपः प्रभावेन स्थापितं यः प्रपूजयेत् । दिनेदिने भवेत्तस्य गोशतस्य फलं ध्रुवम्

ਜੋ ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਸੌ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਸਮਾਨ।

Verse 47

लोपामुद्रासहायं मां यो मर्त्यः संप्रपूजयेत् । अर्घ्यं दद्याद्विधानेन काश पुष्पैः समाहितः

ਜੋ ਕੋਈ ਮਰਤਯ ਮੈਨੂੰ ਲੋਪਾਮੁਦ੍ਰਾ ਨੂੰ ਸਹਚਰੀ ਬਣਾ ਕੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜੇ, ਅਤੇ ਮਨ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਸ਼ਾ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪੇ,

Verse 48

प्राप्ते शरदि काले च स यातु परमां गतिम् । लोपामुद्रासहायं मां हाटकेश्वरसंयुतम्

ਜਦੋਂ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਲੋਪਾਮੁਦ੍ਰਾ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਮੈਨੂੰ ਪੂਜਦਿਆਂ।

Verse 49

अयने चोत्तरे पूज्य गोलक्ष फलमाप्नुयात् । यः श्राद्धं कुरुते चात्र अयने चोत्तरे द्विजः । भूयात्तस्य फलं कृत्स्नं गयाश्राद्धस्य सत्तमाः

ਉੱਤਰਾਯਣ ਵੇਲੇ ਜੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਲੱਖ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਦਵਿਜ ਉੱਤਰਾਯਣ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸਤਪੁਰਖੋ, ਉਹ ਗਯਾ-ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੰਨ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 50

ईश्वर उवाच । बाढमित्ये व ते चोक्त्वा सर्वे देवाः सवासवाः । स्वस्थानं तु गताः सर्वे संहृष्टमनसस्तदा

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤਥਾਸਤੁ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 51

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन प्राप्ते शरदि मानवः । अगस्त्यस्याश्रमं गत्वा हाटकेशं प्रपूजयेत्

ਇਸ ਲਈ, ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਆਉਣ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਅਗਸਤ੍ਯ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਹਾਟਕੇਸ਼ ਦਾ ਭਲੀਭਾਂਤ ਪੂਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 52

अगस्त्येश्वरनामानं कल्पलिंगं सुरप्रियम् । यश्चैतच्छुणुयाद्भक्त्या ऋषेस्तस्य विचेष्टितम् । अहोरात्रकृतात्पापात्तत्क्षणा देव मुच्यते

ਇਹ ਅਗਸਤ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਕਲਪ-ਲਿੰਗ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ। ਜੋ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 346

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये हाटकेश्वरमाहात्म्य वर्णनंनाम षट्चत्वारिंशदुत्तरत्रिशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕਾਂਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ “ਹਾਟਕੇਸ਼ਵਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸੈਂਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।