Adhyaya 346
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਦੇ ਆਗਨੇਯ (ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ) ਦਿਸ਼ਾ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ‘ਕਰਕੋਟਕ-ਰਵੀ’ ਨਾਮਕ ਸੂਰਜ-ਸਰੂਪ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਰੂਪ ਦਾ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਹੀ ਸਮੂਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਕਟਾਵਾ ਸਰਵਦੇਵ-ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿਧੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ—ਜਦੋਂ ਸਪਤਮੀ ਤਿਥੀ ਐਤਵਾਰ (ਰਵਿਵਾਰ) ਨਾਲ ਮਿਲੇ, ਤਦ ਧੂਪ, ਗੰਧ ਅਤੇ ਅਨੁਲੇਪਨ ਆਦਿ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਠੀਕ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੋਕਤ ਅਰਪਣਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਇਹ ਆਰਾਧਨਾ ‘ਸਰਵ-ਕਿਲਬਿਸ਼’ ਅਰਥਾਤ ਸਭ ਪਾਪ/ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ, ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ 346ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । तस्मादाग्नेयदिग्भागे स्थितः कर्कोटको रविः । पूर्वकल्पे महादेवि स्मृतः कर्कोटकान्वितः
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉੱਥੋਂ ਅਗਨੇਯ ਦਿਸ਼ਾ-ਭਾਗ, ਅਰਥਾਤ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ, ਕਰਕੋਟਕ ਨਾਮਕ ਸੂਰਯ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਪੂਰਵ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਰਕੋਟਕ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
Verse 2
तस्य दर्शनमात्रेण प्रीताः स्युः सर्वदेवताः । सप्तम्यां रविवारेण धूप गंधानुलेपनैः । पूजयेद्यो विधानेन मुच्यते सर्वकिल्बिषैः
ਉਸ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੋਈ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸਪਤਮੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਧੂਪ, ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਚੰਦਨਾਦਿ ਲੇਪ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 346
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कर्कोटकार्कमाहात्म्यवर्णनंनाम षटचत्वारिंशदुत्तरत्रिशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ ‘ਕਰਕੋਟਕਾਰਕ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਤਿੰਨ ਸੌ ਛਿਆਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।