
ਅਧਿਆਇ 344 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਈਸ਼ਵਰ ਵੱਲੋਂ ਤੀਰਥ-ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਾਪ-ਨਾਸਕ ਲਿੰਗ ‘ਜਰਦਗਵੇਸ਼ਵਰ’ ਦਾ ਮਹਾਤਮ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਇਹ ਜਰਦਗਵ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਪਿਲੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਸਮੇਤ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਆਦਿ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸੇ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਨਦੀ-ਦੇਵੀ ਅੰਸ਼ੁਮਤੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦਾ ਵੀ ਉਲੇਖ ਹੈ। ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡਦਾਨ (ਪਿਤ੍ਰ-ਅਰਪਣ) ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਵੇਦ-ਵਿਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਗੰਧ-ਪੁਸ਼ਪ ਅਰਪਣ, ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਅਭਿਸ਼ੇਕ, ਗੁੱਗੁਲੂ ਧੂਪ, ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਸਤੁਤੀ, ਨਮਸਕਾਰ, ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵਰਗੀਆਂ ਭਕਤੀ-ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੋਜਨਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣਾ ਧਰਮ ਦੱਸ ਕੇ ਬਹੁਗੁਣ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਤੀਰਥ ਦਾ ਨਾਮ ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਵਿੱਚ ‘ਸਿੱਧੋਦਕ’ ਅਤੇ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ‘ਜਰਦਗਵੇਸ਼ਵਰ-ਤੀਰਥ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि लिंगं पापप्रणाशनम् । कपिलेश्वरस्यैशान्यामुत्तरेण व्यवस्थितम्
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਓ, ਜੋ ਕਪਿਲੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਈਸ਼ਾਨ ਕੋਣ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।
Verse 2
जरद्गवेश्वरंनाम जरद्गवप्रतिष्ठितम् । ब्रह्महत्यादि पापानां नाशनं नात्र संशयः
ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਜਰਦਗਵੇਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਜੋ ਜਰਦਗਵ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਆਦਿ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 3
तत्रैव संस्थिता देवि देवी अंशुमती नदी । तत्र स्नात्वा विधानेन पिडदानं तु दापयेत्
ਉੱਥੇ ਹੀ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਅੰਸ਼ੁਮਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਨਦੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 4
वर्षकोटिशतं साग्रं पितॄणां तृप्तिमावहेत् । वृषभस्तत्र दातव्यो ब्राह्मणे वेदपारगे
ਇਹ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੌ ਕਰੋੜ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਵੇਦ-ਪਾਰੰਗਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ (ਬਲਦ) ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 5
ततस्तु पूजयेद्देवं गन्धपुष्पैर्जरद्गवम् । पञ्चामृतरसेनैव तथा गुग्गु लुधूपनैः
ਫਿਰ ਗੰਧ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇਵ ਜਰਦਗਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਗੁੱਗੁਲ ਆਦਿ ਧੂਪ ਨਾਲ ਵੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।
Verse 6
स्तुतिदण्डनमस्कारैः प्रदक्षिणैरहर्निशम् । ब्राह्मणान्भोजयेत्तत्र भक्ष्यभोज्यैः पृथग्विधैः । एकेन भोजितेनैव कोटिर्भवति भोजिता
ਸਤੁਤੀ, ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ, ਨਮਸਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਦਿਨ ਰਾਤ ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੱਖ੍ਯ-ਭੋਜ੍ਯ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ। ਇਕ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਾਨੋ ਕਰੋੜਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 7
कृते सिद्धोदकंनाम तत्तीर्थं परिकीर्त्तितम् । जरद्गवेश्वरं तीर्थं कलौ तु परिकीर्त्यते
ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤੀਰਥ ‘ਸਿੱਧੋਦਕ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਪਰ ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ‘ਜਰਦਗਵੇਸ਼ਵਰ’ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਵਜੋਂ ਵਿਖਿਆਤ ਹੈ।
Verse 344
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्येंऽशुमतीमाहात्म्ये जरद्गवेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुश्चत्वारिंशदुत्तरत्रिशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਅੰਸ਼ੁਮਤੀ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ ‘ਜਰਦਗਵੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਤਿੰਨ ਸੌ ਚੁਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।