
ਅਧਿਆਇ 342 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਅੰਦਰ ਈਸ਼ਵਰ ਸਥਾਨ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੱਖਣ–ਨੈਰ੍ਰਿਤ੍ਯ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਸੋਮ (ਚੰਦਰਮਾ) ਵੱਲੋਂ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਪਾਪ-ਹਰ ਲਿੰਗ ‘ਚੰਦਰੈਸ਼/ਚੰਦਰੈਸ਼ਵਰ’ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲਾਸ਼ਯ ‘ਅਮ੍ਰਿਤ-ਕੁੰਡ’ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਕਲਾ-ਕੁੰਡ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕਰਮ-ਕ੍ਰਮ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ—ਪਹਿਲਾਂ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ, ਫਿਰ ਚੰਦਰੈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਐਸੀ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਚੰਦਰਮਾ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਏ ਇੱਕ ਤੜਾਗ ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੈ—ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਧਨੁਸ਼-ਪਰਿਮਾਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰ—ਅਤੇ ਚੰਦਰੈਸ਼ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬ–ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ; ਇਸ ਨਾਲ ਇਹ ਭਾਗ ਤੀਰਥ-ਨਕਸ਼ੇ ਵਾਂਗ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਪਸੰਹਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਆਸ਼ਾਪੂਰਾ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । तस्य दक्षिणनैरृत्ये नातिदूरे व्यवस्थितम् । लिंगं पापहरं देवि स्वयं सोमप्रतिष्ठितम्
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਸ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਇਕ ਲਿੰਗ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਦਰਮਾ (ਸੋਮ) ਨੇ ਆਪ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
Verse 2
तत्रैवामृतकुण्डं तु कलाकुण्डं तु तत्स्मृतम् । तत्र स्नात्वा तु चंद्रेशं यो नरः पूजयिष्यति
ਉੱਥੇ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਕੁੰਡ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਲਾ-ਕੁੰਡ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚੰਦ੍ਰੇਸ਼ (ਚੰਦ੍ਰੇਸ਼ਵਰ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇਗਾ…
Verse 3
स तु वर्षसहस्रस्य तपःफलमवाप्स्यति । तत्रैव संस्थितं देवि तडागं चंद्रनिर्मितम्
…ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ। ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਚੰਦਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਇਕ ਤਲਾਬ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ।
Verse 4
धनुःषोडशविस्तारं चंद्रेशात्पूर्वपश्चिमे । तत्पूर्वं ते समाख्यातं मुक्तिदानादिपूर्वकम्
ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਧਨੁਸ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਚੰਦ੍ਰੇਸ਼ ਦੇ ਪੂਰਬ ਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ—ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਆਦਿ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ।
Verse 342
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य आशापूरमाहात्म्ये चंद्रेश्वरकलाकुण्डतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विचत्वारिंशदुत्तरत्रिशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਆਸ਼ਾਪੂਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ ‘ਚੰਦ੍ਰੇਸ਼ਵਰ–ਕਲਾਕੁੰਡ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮ ਤਿੰਨ ਸੌ ਬਿਆਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।