
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਵਾਯਵ੍ਯ (ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ) ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ‘ਆਸ਼ਾਪੂਰ ਵਿਘਨਰਾਜ’ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਦਾ ਮਹਾਤਮ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਥਾਨ ‘ਅਕਲਮਸ਼’ (ਨਿਰਮਲ) ਅਤੇ ‘ਵਿਘਨ-ਨਾਸ਼ਕ’ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਭਗਵਾਨ ਭਕਤਾਂ ਦੀਆਂ ਆਸਾਂ ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਆਸ਼ਾਪੂਰਕ’ ਕਹਾਏ। ਤੀਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ—ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉੱਥੇ ਗਣੇਸ਼/ਵਿਘਨੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਅਭੀਸ਼ਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਚੰਦਰਮਾ ਨੇ ਵੀ ਗਣਾਧਿਪ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਮਨਚਾਹਾ ਵਰ ਲਿਆ; ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕੁਸ਼ਠ (ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗ) ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਕੇ ਆਰੋਗ੍ਯ-ਲਾਭ ਦਾ ਫਲ ਸਪਸ਼ਟ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਚਤੁਰਥੀ ਨੂੰ ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਮੋਦਕਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਘਨਰਾਜ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇੱਛਿਤ ਸਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਘਨ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । आशापूरं ततो गच्छेद्विघ्नराजमकल्मषम् । शशिभूषण वायव्ये संस्थितं विघ्ननाशनम् । आशां पूरयते यस्मात्तेनाशापूरकः स्मृतः
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਆਸ਼ਾਪੂਰ ਨੂੰ ਜਾਵੇ—ਵਿਘਨਰਾਜ, ਨਿਰਮਲ, ਵਿਘਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਸ਼ਿਭੂਸ਼ਣ ਦੇ ਵਾਯਵ੍ਯ (ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ) ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਸਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਆਸ਼ਾਪੂਰਕ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 2
यत्र रामेण देवेशि सीतया लक्ष्मणेन च । समाराध्य च विघ्नेशं प्राप्तं काममभीप्सितम्
ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਦੇਵੀ! ਉਸੇ ਥਾਂ ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਪੂਰੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਵਿਘਨੇਸ਼ ਦਾ ਆਰਾਧਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਨਚਾਹਾ ਉਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
Verse 3
यत्र चंद्रमसा देवि समाराध्य गणाधिपम् । लब्धं तद्वांछितं पूर्वं सर्वकुष्ठविनाशनम्
ਹੇ ਦੇਵੀ! ਉਸੇ ਥਾਂ ਚੰਦਰਮਾ ਨੇ ਭੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਗਣਾਧਿਪ (ਗਣੇਸ਼) ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਗਿਆ ਵਰਦਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ—ਸਾਰੇ ਕੋੜ੍ਹ ਦਾ ਪੂਰਨ ਨਾਸ।
Verse 4
चतुर्थ्यां शुक्लपक्षे च मासि भाद्रपदे तथा । तत्र संपूज्य देवेशं मोदकैर्भोजयेद्द्विजान्
ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਥ ਨੂੰ, ਉੱਥੇ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਦੇਵેશ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਮੋਦਕਾਂ ਨਾਲ ਦਵਿਜਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ।
Verse 5
वाञ्छितां लभते सिद्धिं विघ्नराजप्रसादतः । क्षेत्रस्यास्य महादेवि रक्षार्थं तु मया पुरा
ਵਿਘਨਰਾਜ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਨਚਾਹੀ ਸਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ! ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
Verse 6
ततो नियुक्तो देवेशि यायिनां विघ्ननाशनः
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵেশੀ, ਵਿਘਨਨਾਸ਼ਕ ਨੂੰ ਯਾਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਤੀਰਥੀਆਂ ਦੇ ਵਿਘਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਥੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
Verse 341
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य आशापूरविघ्नराज माहात्म्यवर्णनंनामैकचत्शरिंशदुत्तर त्रिशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ “ਆਸ਼ਾਪੂਰਾ ਵਿਘਨਰਾਜ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਤਿੰਨ ਸੌ ਇਕਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।