Adhyaya 338

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देविकातटसंस्थितम् । जालेश्वरेति विख्यातं सुरासुरनमस्कृतम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਦੇਵਿਕਾ ਨਦੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਜਾਵੇ; ਜੋ ‘ਜਾਲੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ ਦੋਵੇਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 2

मन्वन्तरे चाक्षुषे च सम्प्राप्ते द्वापरे युगे । नाम्ना जालेश्वरं लिंगं देविकातटसंस्थितम्

ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਦੇਵਿਕਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ‘ਜਾਲੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਸੀ।

Verse 3

पूज्यते नागकन्याभिर्न तत्पश्यंति मानवाः । महा तेजोमणिमयं चंद्रबिंबसमप्रभम् । स्मरणात्तस्य देवस्य ब्रह्महत्या प्रणश्यति

ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਗਕਨਿਆਵਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਮਣਿਮਯ ਹੈ, ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਬਿੰਬ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 4

देव्युवाच । कथं जालेश्वरं नाम कस्मिन्काले बभूव तत्

ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਹ ‘ਜਾਲੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ?

Verse 5

साधुभिः सह संवासात्के गुणाः परिकीर्त्तिताः । के लोकाः कानि पुण्यानि तत्सर्वं शंस मे प्रभो

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਨਾਲ ਕਿਹੜੇ ਗੁਣ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਕਿਹੜੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ? ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 6

ईश्वर उवाच । अत्रैवोदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् । नाभागस्य च संवादमापस्तंबतपोनिधेः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੱਥੇ ਹੀ ਮੈਂ ਇਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਵਿੱਤਰ ਇਤਿਹਾਸ ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਸੁਣਾਂਦਾ ਹਾਂ—ਨਾਭਾਗ ਅਤੇ ਤਪੋਨਿਧਿ ਆਪਸਤੰਬ ਦਾ ਸੰਵਾਦ।

Verse 7

महर्षिरात्मवान्पूर्वमापस्तंबो द्विजाग्रणीः । उपावसन्सदा रम्भो बभूव भगवांस्तदा

ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਆਪਸਤੰਬ—ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਦਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗੇਵਾਨ—ਸਦਾ ਉਪਵਾਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ; ਉਸ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਤਦ ਭਗਵਾਨ-ਸਮ ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਪੂਜਨੀਯ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 8

नित्यं क्रोधं च लोभं च मोहं द्रोहं विसृज्य सः । देविकासरितो मध्ये विवेश सलिलाशये

ਉਹ ਨਿੱਤ ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਹ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਦੇਵਿਕਾ ਨਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਜਲ-ਆਸ਼੍ਰਯ ਵਾਲੇ ਸਲਿਲ-ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 9

क्षेत्रे प्राभासिके रम्ये सम्यग्ज्ञात्वा शिवप्रिये । तत्रास्य वसतः कालः समतीतो महांस्तदा

ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਉਸ ਸੁਹਾਵਣੇ ਪ੍ਰਾਭਾਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਵੱਸਿਆ; ਅਤੇ ਤਦੋਂ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ।

Verse 10

परेण ध्यानयोगेन स्थाणुभूतस्य तिष्ठतः । ततः कदाचिदागत्य तं देशं मत्स्यजीविनः

ਉੱਤਮ ਧਿਆਨ-ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਥੰਮ੍ਹ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ, ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 11

प्रसार्य सुमहज्जालं सर्वे चाकर्षयन्बलात् । अथ तं च महामत्स्यं निषादा बलदर्पिताः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੇ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਜਾਲ ਫੈਲਾ ਕੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ; ਫਿਰ ਬਲ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮਸਤ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਨੇ ਇਕ ਮਹਾਂ ਮੱਛੀ ਵੀ ਕੱਢ ਲਈ।

Verse 12

तस्मादुत्तारयामासुः सलिलाद्ब्रह्मनंदनम् । तं दृष्ट्वा तपसा दीप्तं कैवर्त्ता भयविह्वलाः । शिरोभिः प्रणिपत्योच्चैरिदं वचनमब्रुवन्

ਉਸ ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਨੰਦਨ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲਿਆ। ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਦਿਪਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕੈਵਰਤ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉਠੇ; ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 13

निषादा ऊचुः । अज्ञानात्कृतपापानामस्माकं क्षन्तुमर्हसि । किं वा कार्यं प्रियं तेऽद्य तदाज्ञापय सुव्रत

ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਖ਼ਿਮਾ ਕਰੋ। ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਹੜੀ ਪ੍ਰਿਯ ਸੇਵਾ ਕਰੀਏ? ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ।

Verse 14

स मुनिस्तन्महद्दृष्ट्वा मत्स्यानां कदनं कृतम् । कृपया परयाविष्टो दाशान्प्रोवाच दुःखितः

ਉਹ ਮੁਨੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿ ਮੱਛੀਆਂ ਦਾ ਭਾਰੀ ਸੰਹਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰਮ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ; ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੱਛੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 15

केन मे स्यादुपायो हि सर्वे स्वार्थे बत स्थिताः । ज्ञानिनामपि यच्चेतः केवलात्महिते रतम्

“ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਉਪਾਅ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹਾਏ—ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਵਾਰਥ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹਨ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਚਿੱਤ ਵੀ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਰਮਦਾ ਹੈ।”

Verse 16

ज्ञानिनोपि यदा स्वार्थमाश्रित्य ध्यानमास्थिताः । दुःखार्त्तानीह सत्त्वानि क्व यास्यंति सुखं ततः

“ਜਦੋਂ ਗਿਆਨੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਵਾਰਥ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਬਣਾ ਕੇ ਧਿਆਨ ਧਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਸ ਲੋਕ ਦੇ ਦੁਖੀ ਜੀਵ ਕਿੱਥੋਂ ਸੁਖ ਪਾਵਣਗੇ?”

Verse 17

योऽभिवांछति भोक्तुं वै दुःखान्येकांततो जनः । पापात्पापतरं तं हि प्रवदंति मुमुक्षवः

“ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕੇਵਲ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਭੋਗਣਾ ਚਾਹੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਪਾਪ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪਾਪੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।”

Verse 18

को नु मे स्यादुपायो हि येनाहं दुःखितात्मवान् । अंतः प्रविष्टः सत्त्वानां भवेयं सर्वदुःखभुक्

“ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਉਪਾਅ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ—ਦੁਖੀ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲਾ—ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਹਰ ਦੁੱਖ ਦਾ ਭੋਗੀ ਬਣ ਜਾਵਾਂ?”

Verse 19

यन्ममास्ति शुभं किचित्तदेनानुपगच्छतु । यत्कृतं दुष्कृतं तैश्च तदशेषमुपेतु माम्

ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਜੋ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਪੁੰਨ ਹੈ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਖੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ। ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜੋ ਕੁਝ ਪਾਪਕਰਮ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਬਿਨਾ ਬਚਤ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਪਵੇ।

Verse 20

दृष्ट्वांधान्कृपणान्व्यंगाननाथान्रोगिणस्तथा । दया न जायते यस्य स रक्ष इति मे मतिः

ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ, ਕੰਗਾਲਾਂ, ਅਪਾਹਜਾਂ, ਅਨਾਥਾਂ ਅਤੇ ਰੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜਿਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਦਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾਗਦੀ, ਮੇਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ ਹੈ।

Verse 21

प्राणसंशयमापन्नान्प्राणिनो भयविह्वलान् । यो न रक्षति शक्तोपि स तत्पापं समश्नुते

ਜੋ ਜੀਵ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਰਹੇ ਹਨ—ਜੋ ਸਮਰਥ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਉਸ ਪਾਪ ਨੂੰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

Verse 22

आहुर्जनानामार्त्तानां सुखं यदुपजायते । तस्य स्वर्गोऽपवर्गो वा कलां नार्हति षोडशीम्

ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਜੋ ਸੁਖ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵੀ ਨਾ ਸਵਰਗ ਹੈ ਨਾ ਮੋਖਸ਼।

Verse 23

तस्मान्नैतानहं दीनांस्त्यक्त्वा मीनान्सुदुःखितान् । पदमात्रं तु यास्यामि किं पुनस्त्रिदशालयम्

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ, ਤਿਆਗੇ ਹੋਏ, ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਇਕ ਕਦਮ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚੱਲਾਂਗਾ—ਫਿਰ ਦੇਵਲੋਕ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵਾਂ?

Verse 24

ईश्वर उवाच । निशम्यैतदृषेर्वाक्यं दाशास्ते जातसंभ्रमाः । यथावृत्तं तु तत्सर्वं नाभागाय न्यवेदयन्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮੱਛੀਰੇ ਘਬਰਾਹਟ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਨਾਭਾਗ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।

Verse 25

नाभागोऽपि ततः श्रुत्वा तं द्रष्टुं ब्रह्मनन्दनम् । त्वरितः प्रययौ तत्र सामात्यः सपुरोहितः

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਨਾਭਾਗ ਵੀ ਉਸ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਨੰਦਨ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠਿਆ; ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਪੁਰੋਹਿਤ ਸਮੇਤ ਉਹ ਜਲਦੀ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।

Verse 26

स सम्यक्पूजयित्वा तं देवकल्पमुनिं नृपः । प्रोवाच भगवन्ब्रूहि किं करोमि तवाज्ञया

ਉਸ ਦੇਵ-ਸਮਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਭਗਵਨ, ਆਗਿਆ ਦਿਓ—ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?”

Verse 27

आपस्तंब उवाच । श्रमेण महताविष्टाः कैवर्त्ता दुःखजीविनः । मम मूल्यं प्रयच्छेति यद्योग्यं मन्यसे नृप

ਆਪਸਤੰਬ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਵੱਡੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਦੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਜੀਊਂਦੇ ਇਹ ਮੱਛੀਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—‘ਮੇਰਾ ਮੁੱਲ ਦੇ।’ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਯੋਗ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਉਹ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰ ਦੇ।”

Verse 28

नाभाग उवाच । सहस्राणां शतं मूल्यं निषादेभ्यो ददाम्यहम् । निग्रहाख्यस्य भगवन्यथाह ब्रह्मनंदनः

ਨਾਭਾਗ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਭਗਵਨ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਨੂੰ ਲੱਖ ਦਾ ਸੌ—ਇੱਕ ਲੱਖ—ਮੁੱਲ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਨਿਗ੍ਰਹਾ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਬਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਨੰਦਨ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ।”

Verse 29

आपस्तंब उवाच । नाहं शतसहस्रैश्च नियम्यः पार्थिव त्वया । सदृशं दीयतां मूल्यममात्यैः सह चिंतय

ਆਪਸਤੰਬ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਸੌ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ‘ਖਰੀਦਿਆ’ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਯੋਗ ਮੁੱਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ—ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਵਿਚਾਰ ਕਰ।

Verse 30

नाभाग उवाच । कोटिः प्रदीयतां मूल्यं निषादेभ्यो द्विजोत्तम । यद्येतदपि ते मूल्यं ततो भूयः प्रदीयते

ਨਾਭਾਗ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਲ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਕੋਟਿ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਜੇ ਇਹ ਵੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 31

आपस्तंब उवाच । नार्हं मूल्यं च मे कोटिरधिकं वापि पार्थिव । सदृशं दीयतां मूल्यं ब्राह्मणैः सह चिंतय

ਆਪਸਤੰਬ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਨਾ ਕੋਟਿ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ‘ਮੁੱਲ’ ਹੈ। ਯੋਗ ਮੁੱਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ—ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ।

Verse 32

नाभाग उवाच । अर्द्धराज्यं समस्तं वा निषादेभ्यः प्रदीयताम् । एतन्मूल्यमहं मन्ये किं वाऽन्यन्मन्यसे द्विज

ਨਾਭਾਗ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਦਾ ਅੱਧਾ—ਜਾਂ ਸਾਰਾ ਹੀ ਰਾਜ—ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਮੈਂ ਇਸੇ ਨੂੰ ਯੋਗ ਮੁੱਲ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਯੋਗ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ?

Verse 33

आपस्तंब उवाच । अर्धराज्यसमस्तं वा नाहमर्हामि पार्थिव । सदृशं दीयतां मूल्यमृषिभिः सह चिंतय

ਆਪਸਤੰਬ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅੱਧਾ ਰਾਜ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਾਰਾ—ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਯੋਗ ਮੁੱਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ—ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ।

Verse 34

महर्षेस्तद्वचः श्रुत्वा नाभागः स विषादवान् । चिन्तयामास दुःखार्तः सामात्यः सपुरोहितः

ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਨਾਭਾਗ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਪੁਰੋਹਿਤ ਸਮੇਤ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 35

ततः कश्चिदृषिस्तत्र लोमशस्तु महातपाः । नाभागमब्रवीन्मा भैस्तोषयिष्यामि तं मुनिम्

ਤਦ ਉੱਥੇ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀ ਲੋਮਸ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਨਾਭਾਗ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਡਰ ਨਾ; ਮੈਂ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 36

नाभाग उवाच । ब्रूहि मूल्यं महाभाग मुनेरस्य महात्मनः । परित्रायस्व मामस्मात्सज्ञातिकुलबांधवम्

ਨਾਭਾਗ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਭਾਗਵਾਨ! ਇਸ ਮਹਾਤਮਾ ਮੁਨੀ ਲਈ ਯੋਗ ਭੇਟ ਦਾ ਮੁੱਲ ਦੱਸੋ। ਮੈਨੂੰ—ਮੇਰੇ ਸਗੇ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ, ਕੁਲ ਅਤੇ ਬਾਂਧਵਾਂ ਸਮੇਤ—ਇਸ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਬਚਾਓ।”

Verse 37

निर्दहेद्भगवान्रुद्रस्त्रैलोक्यं सचराचरम् । किं पुनर्मानुषं हीनमत्यंतवि षयात्मकम्

ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ—ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਅਚਲ ਸਭ ਸਮੇਤ—ਸਾੜ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੱਝਿਆ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਨੁੱਖ ਕਿੰਨਾ ਸੌਖਾ ਸੜੇਗਾ!

Verse 39

लोमश उवाच । त्वमीड्यो हि महाराज जगत्पूज्यो द्विजोत्तमः । गावश्च दिव्यास्तस्माद्गौर्मूल्यमम्यै प्रदीयताम्

ਲੋਮਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਤੁਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੋ—ਦੁਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਜਗਤ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ। ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੱਲ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।”

Verse 40

उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भगवन्क्रीत एव न संशयः । एतद्योग्यतमं मूल्यं भवतो मुनिसत्तम

ਉੱਠੋ, ਉੱਠੋ, ਹੇ ਭਗਵਨ! ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹੋ; ਹੇ ਮੁਨਿਸੱਤਮ, ਇਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਯੋਗ ਮੁੱਲ-ਭੇਟ ਹੈ।

Verse 41

आपस्तंब उवाच । उत्तिष्ठाम्येष सुप्रीतः सम्यक्क्रीतोऽस्मि पार्थिव । गोभ्यो मूल्यं न पश्यामि पवित्रं परमं भुवि

ਆਪਸਤੰਬ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਉੱਠਦਾ ਹਾਂ—ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ; ਮੈਂ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਗਊਆਂ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।

Verse 42

गावः प्रदक्षिणीकार्याः पूजनीयाश्च नित्यशः । मंगलायतनं देव्यः सृष्टा ह्येताः स्वयंभुवा

ਗਊਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਤਾਵਾਂ ਮੰਗਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ੍ਵਯੰਭੂ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਆਪ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਚਿਆ ਹੈ।

Verse 43

अग्न्यगाराणि विप्राणां देवतायतनानि च । यद्गोमयेन शुद्ध्यंति किंभूतमधिकं ततः

ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਅਗਨਿਗ੍ਰਿਹ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵੀ ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਉੱਚਾ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 44

गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधि सर्पिस्तथैव च । गवां पंच पवित्राणि पुनंति सकलं जगत्

ਗੋਮੂਤਰ, ਗੋਬਰ, ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਘੀ—ਗਊ ਦੇ ਇਹ ਪੰਜ ਪਵਿੱਤਰ ਤੱਤ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 45

गावो ममाग्रतो नित्यं गावः पृष्ठत एव च । गावो मे ह्रदये चैव गवां मध्ये वसाम्यहम

ਗਾਂਵਾਂ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਵੀ ਹਨ। ਗਾਂਵਾਂ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 46

एवं जपन्नरो मंत्रं त्रिसंध्यं नियतः शुचिः । मुच्यते सर्वपापेभ्यः स्वर्गलोकं च गच्छति

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਿਯਮਵਾਨ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਤਿੰਨ ਸੰਧੀਆਂ (ਸਵੇਰ, ਦੁਪਹਿਰ, ਸ਼ਾਮ) ਵੇਲੇ ਇਹ ਮੰਤਰ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 47

तृणाहारपरा गावः कर्त्तव्या भक्तितोऽन्वहम् । अकृत्वा स्वयमाहारं कुर्वन्प्राप्नोति दुर्गतिम्

ਘਾਹ ਹੀ ਆਹਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਆਪ ਤਾਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਰੋਜ਼ ਦਾ ਚਾਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਦੁৰ্গਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 48

तेनाग्नयो हुताः सम्यक्पितरश्चापि तर्पिताः । देवाश्च पूजितास्तेन यो ददाति गवाह्निकम्

ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਅਗਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਯਥਾਵਿਧਿ ਆਹੁਤੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਿਤਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਗਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਦਿਨਚਰਿਆ ਵਾਲਾ ਹੱਕ (ਰੋਜ਼ ਦੀ ਸੇਵਾ/ਆਹਾਰ) ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 49

मन्त्रः । सौरभेयी जगत्पूज्या देवी विष्णुपदे स्थिता । सर्वमेव मया दत्तं प्रतीच्छतु सुतोषिता

ਮੰਤਰ: “ਹੇ ਸੌਰਭੇਈ, ਜਗਤ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਨੀਯਾ ਦੇਵੀ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਪਦ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ! ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਸਭ ਕੁਝ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ।”

Verse 50

रक्षणाद्बालपुत्राणां गवां कण्डूयनात्तथा । क्षीणार्तरक्षणाच्चैव नरः स्वर्गे महीयते

ਬੱਛੜਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁਜਲਾਕੇ ਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਦੁਖੀ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 51

आदिर्गावो हि मर्त्यस्य मध्ये चांते प्रकीर्तिताः । रक्षंति तास्तु देवानां क्षीराज्यममृतं सदा

ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਰੰਭ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਹੀ ਉਚਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੁੱਧ ਤੇ ਘੀ—ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮਾਨ ਰਸ—ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਪਾਲਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 52

तस्माद्गावः प्रदातव्याः पूजनीयाश्च नित्यशः । स्वर्गस्य संगमा ह्येताः सोपानमिव निर्मिताः

ਇਸ ਲਈ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਵਰਗ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਸੱਚਾ ਸੰਗਮ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਨ ਲਈ ਸੀੜ੍ਹੀ ਬਣੀ ਹੋਵੇ।

Verse 53

एतच्छ्रुत्वा निषादास्ते गवां माहात्म्यमुत्त मम् । प्रणिपत्य महात्मानमापस्तंबमथाब्रुवन्

ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਇਸ ਉੱਤਮ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਦ ਲੋਕ ਮਹਾਤਮਾ ਆਪਸਤੰਬ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਬੋਲੇ।

Verse 54

निषादा ऊचुः । संभाषो दर्शनं स्पर्शः कीर्तनं स्मरणं तथा । पावनानि किलैतानि साधूनामिति च श्रुतम्

ਨਿਸ਼ਾਦ ਬੋਲੇ: “ਸੰਵਾਦ, ਦਰਸ਼ਨ, ਸਪਰਸ਼, ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਸਿਮਰਨ—ਇਹ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਐਸਾ ਸਾਧੂਆਂ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।”

Verse 55

संभाषो दर्शनं चैव सहास्माभिः कृतं त्वया । कुरुष्वानुग्रहं तस्माद्गौरेषा प्रतिगृह्यताम्

ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦਰਸ਼ਨ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਕਰੋ—ਇਹ ਗਾਂ ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਤੀਗ੍ਰਹਣ ਕਰੋ।

Verse 56

आपस्तंब उवाच । एता वः प्रतिगृह्णामि गां यूयं मुक्तकिल्विषाः । निषादा गच्छत स्वर्गं सह मत्स्यैर्जलोद्धृतैः

ਆਪਸਤੰਬ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਇਹ ਗਾਂ ਪ੍ਰਤੀਗ੍ਰਹਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ। ਹੇ ਨਿਸ਼ਾਦੋ, ਜਲੋਂ ਤੋਂ ਉੱਠਾਏ ਗਏ ਮੱਛਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਓ।

Verse 57

प्राणिनां प्रीतिमुत्पाद्य निन्दिते नापि कर्मणा । नरकं यदि पश्यामि वत्स्यामि स्वर्ग एव तत्

ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤੀ ਜਗਾ ਕੇ—ਭਾਵੇਂ ਕਰਮ ਨਿੰਦਿਤ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨ ਹੋਵੇ—ਜੇ ਮੈਂ ਨਰਕ ਵੀ ਵੇਖਾਂ, ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਸਵਰਗ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵੱਸਾਂਗਾ।

Verse 58

यन्मया सुकृतं किञ्चिन्मनोवाक्कायकर्मभिः । कृतं स्यात्तेन दुःखार्ताः सर्वे यांतु शुभां गतिम्

ਮਨ, ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਦੇਹ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਜੋ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਪੁੰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਦੁੱਖ-ਪੀੜਤ ਸਭ ਲੋਕ ਸ਼ੁਭ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ।

Verse 59

ततस्तस्य प्रसादेन महर्षेर्भावितात्मनः । निषादास्तेन वाक्येन सह मत्स्यैर्दिवं गताः

ਫਿਰ ਉਸ ਭਾਵਿਤ ਆਤਮਾ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਸੇ ਵਚਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਦ ਮੱਛਿਆਂ ਸਮੇਤ ਦਿਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 60

तान्दृष्ट्वा व्रजतः स्वर्गं समत्स्यान्मत्स्यजीविनः । सामात्यभृत्यो नृपतिर्विस्मयादिदमब्रवीत्

ਉਹ ਮੱਛੀ-ਜੀਵੀ ਮਛੇਰੇ ਮੱਛੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ ਰਾਜਾ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।

Verse 61

सेव्याः श्रेयोऽर्थिभिः सन्तः पुण्यतीर्थे जलोपमाः । क्षणो पासनमप्यत्र न येषां निष्फलं भवेत्

ਜੋ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤ-ਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁੰਨ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੀਵਨ-ਜਲ ਵਰਗੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵੀ ਕਦੇ ਨਿਸ਼ਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

Verse 62

सद्भिः सह सदासीत सद्भिः कुर्वीत सत्कथाम् । सतां व्रतेन वर्तेत नासद्भिः किञ्चिदाचरेत्

ਸਦਾ ਸੱਜਣਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਵੱਸੋ; ਸੱਜਣਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸਤਕਥਾ ਕਰੋ। ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਵਰਤ ਤੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵੋ, ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿ ਕੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਕਰੋ।

Verse 63

सतां समागमादेते समत्स्या मत्स्यजीविनः । त्रिविष्टपमनुप्राप्ता नराः पुण्यकृतो यथा

ਸੱਜਣਾਂ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਨਾਲ ਇਹ ਮੱਛੀ-ਜੀਵੀ ਮਛੇਰੇ ਮੱਛੀਆਂ ਸਮੇਤ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ (ਸਵਰਗ) ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।

Verse 64

आपस्तंबो मुनिस्तत्र लोमशश्च महामनाः । वरैस्तं विविधैरिष्टैश्छंदयामासतुर्नृपम्

ਉੱਥੇ ਮੁਨੀ ਆਪਸਤੰਬ ਅਤੇ ਮਹਾਮਨਾ ਲੋਮਸ਼ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮਨਪਸੰਦ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਭਿੰਨ ਵਰਾਂ ਦੇ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 65

ततः स वरयामास धर्मबुद्धिं सुदुर्लभाम् । तथेति चोक्त्वा तौ प्रीत्या तं नृपं वै शशंसतुः

ਤਦੋਂ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਧਰਮ-ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਅਤਿ ਦੁਰਲੱਭ ਵਰ ਮੰਗਿਆ। “ਤਥਾਸਤੁ” ਕਹਿ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਦੋਵੇਂ ਮੁਨੀ ਉਸ ਨ੍ਰਿਪ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 66

अहो धन्योऽसि राजेन्द्र यत्ते धर्मपरा मतिः । धर्मः सुदुर्लभः पुंसां विशेषेण महीक्षिताम्

ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ! ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੀ ਮਤਿ ਧਰਮ-ਪਰਾਇਣ ਹੈ। ਧਰਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਅਤਿ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ।

Verse 67

यदि राजा मदाविष्टः स्वधर्मं न परि त्यजेत् । ततो जगति कस्तस्मात्पुमानभ्यधिको भवेत्

ਜੇ ਰਾਜਾ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਮਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਵਧਰਮ ਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 68

ध्रुवं जन्म सदा राज्ञां मोहश्चापि सदा ध्रुवः । मोहाद्ध्रुवश्च नरको राज्यं निन्दन्त्यतो बुधाः

ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਰਾਜ-ਜਨਮ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਹ ਵੀ ਸਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੋਹ ਤੋਂ ਨਰਕ ਧ੍ਰੁਵ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਰਾਜਪਦ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ (ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੰਧਨ ਬਣੇ)।

Verse 69

राज्यं हि बहु मन्यंते नरा विषयलोलुपाः । मनीषिणस्तु पश्यन्ति तदेव नरकोपमम्

ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਲੋਭੀ ਨਰ ਰਾਜ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਮਨੀਸ਼ੀ ਉਸੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਨਰਕ-ਸਮਾਨ ਵੇਖਦੇ ਹਨ (ਜਦੋਂ ਉਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਧਾਏ)।

Verse 70

तस्माल्लोकद्वयध्वंसी न कर्त्तव्यो मदस्त्वया । यदीच्छसि महाराज शाश्वतीं गतिमात्मनः

ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਨਾ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਗਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਤਿਆਗ ਦੇ।

Verse 71

ईश्वर उवाच । इत्युक्त्वा तौ महात्मानौ जग्मतुः स्वं स्वमाश्रमम् । नाभागोऽपि वरं लब्ध्वा प्रहृष्टः प्राविशत्पुरम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਤਮਾ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਅਤੇ ਨਾਭਾਗ ਵੀ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 72

एतत्ते कथितं देवि प्रभावं देविकोद्भवम् । ऋषिणा स्थापितश्चापि भवो जाले श्वरस्तदा

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵਿਕਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਅਦਭੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਲੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 73

जाले निपतितो यस्माद्दाशानामृषिसत्तमः । जालेश्वरेति नामासौ विख्यातः पृथिवीतले

ਕਿਉਂਕਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਹ ਮੱਛੇਰੇਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ‘ਜਾਲੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 74

तत्र स्नात्वा महादेवि जालेश्वरसमर्चनात् । आपस्तंबश्च नाभागो निषादा मत्स्यजीविनः

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਜਾਲੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ-ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਪਸਤੰਬ ਅਤੇ ਨਾਭਾਗ, ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਜੀਵਿਕਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਿਸ਼ਾਦ ਵੀ, ਸ਼ੁਭ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।

Verse 75

मत्स्यैः सह गताः स्वर्गं देविकायाः प्रभावतः । चैत्रस्यैव तु मासस्य शुक्लपक्षे त्रयोदशीम्

ਦੇਵਿਕਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਭਾਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਮੱਛੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਇਹ ਪੁੰਨ ਚੈਤਰ ਮਾਸ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।

Verse 76

दद्यात्पिण्डं पितृभ्यो यस्तस्यांतो नैव विद्यते । गोदानं तत्र देयं तु ब्राह्मणे वेदपारगे । श्रोतव्यं चैव माहात्म्यं द्रष्टव्यो जालकेश्वरः

ਜੋ ਉੱਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਕਦੇ ਮੁੱਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਉੱਥੇ ਵੇਦ-ਪਾਰੰਗਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਗੋ-ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤੀਰਥ ਦਾ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਸੁਣਨਾ ਅਤੇ ਜਾਲਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।