Adhyaya 323
ਸ਼ਿਵ–ਦੇਵੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਤਮਕ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇਵੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬਿੰਦੂ ਦੇ ‘ਦੱਖਣ’ ਵੱਲ, ਰਿਸ਼ਿਤੋਇਆ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਤੀਰਥ-ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਕਰਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਕਸ਼ੇਮੇਸ਼ਵਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵੀ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ—ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਇਹ ਭੂਤੀਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਨੂੰ ਕਸ਼ੇਮੇਸ਼/ਕਸ਼ੇਮੇਸ਼ਵਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਵਿਹਾਰਕ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਖੇਪ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ: ਉਸ ਦੇਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਭਗਤ ਸਭ ਕਿਲਬਿਸ਼ (ਪਾਪ/ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ) ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ 81,000 ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਭਾਸ ਖੰਡ, ਪ੍ਰਾਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅਧੀਨ ‘ਕਸ਼ੇਮੇਸ਼ਵਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ-ਵਰਣਨ’ ਅਧਿਆਇ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततः पश्येन्महादेवि तस्य दक्षिणतः स्थितम् । क्षेमेश्वरेति विख्यातमृषितोयातटे स्थितम्
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਰਿਸ਼ਿਤੋਯਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ, ‘ਕ੍ਸ਼ੇਮੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧਾਮ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ।
Verse 2
भूतीश्वरेति नामास्य पूर्वं च परिकीर्तितम् । क्षेमेशेति कलौ देवि तस्य नाम प्रकीर्तितम्
ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਭੂਤੀਸ਼ਵਰ’ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਪਰ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਕ੍ਸ਼ੇਮੇਸ਼’ ਵਜੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 3
तं दृष्ट्वा पूजयित्वा च मुक्तः स्यात्सर्वकिल्बिषैः
ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਅਤੇ ਮਲਿਨਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 323
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये क्षेमेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रयोविंशत्युत्तरत्रिशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ ‘ਕ੍ਸ਼ੇਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਤਿੰਨ ਸੌ ਤੇ ਤੇਈਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।