
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਮਹਾਦੇਵੀ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ “ਦੁਰਗਾਦਿਤ੍ਯ” ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਦਾ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਤਪੱਤੀ-ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁੱਖਨਾਸ਼ਿਨੀ ਦੇਵੀ ਦੁਰਗਾ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਰਾਹਤ ਲਈ ਸੂਰਜਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਲੰਮਾ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਤਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਦਿਵਾਕਰ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤਦ ਸੂਰਜਦੇਵ ਭਵਿੱਖਵਾਣੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ (ਸ਼ਿਵ) ਇੱਕ ਉੱਚੇ, ਸ਼ੁਭ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਉੱਤਮ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਉਸ ਥਾਂ ਮੇਰਾ ਨਾਮ “ਦੁਰਗਾਦਿਤ੍ਯ” ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸਪਤਮੀ ਤਿਥੀ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਪਵੇ, ਤਦ ਦੁਰਗਾਦਿਤ੍ਯ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਨਾਲ ਸਭ ਕਲੇਸ਼ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੋਢ ਸਮੇਤ ਕਈ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि तस्य दक्षिणसंस्थितम् । दुर्गादित्येतिनामानं सर्वपापप्रणाशनम्
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਥਾਂ ਨੂੰ ਜਾਵੇ, ਜੋ ‘ਦੁਰਗਾਦਿਤ੍ਯ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।
Verse 2
यदा दुःखमनुप्राप्ता दुर्गा दुःखविनाशिनी । सूर्यमाराधयामास तदा दुःखविनुत्तये
ਜਦੋਂ ਦੁੱਖ-ਵਿਨਾਸਿਨੀ ਦੁਰਗਾ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨੇ ਆ ਘੇਰਿਆ, ਤਦ ਉਸ ਦੁੱਖ ਦੇ ਨਿਵਾਰਣ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਸੂਰਯ ਦੇਵ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।
Verse 3
ततः कालेन बहुना तस्यास्तुष्टो दिवाकरः । उवाच मधुरं वाक्यं दुर्गां देवो महाप्रभाम् । वरं वरय देवेशि तपसा तुष्टवानहम्
ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਦਿਵਾਕਰ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭਾ ਦੇਵੀ ਦੁਰਗਾ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹੇ: “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਵਰ ਮੰਗ; ਤੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।”
Verse 4
दुर्गोवाच । यदि तुष्टो दिवानाथ दुःखसंघं विनाशय
ਦੁਰਗਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਹੇ ਦਿਵਾਨਾਥ ਸੂਰਯਦੇਵ, ਤਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੋ।”
Verse 5
सूर्य उवाच । अचिरेणैव कालेन भगवांस्त्रिपुरांतकः । संप्राप्स्यत्युत्तमं लिंगमुन्नते स्थान उत्तमे
ਸੂਰਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ (ਸ਼ਿਵ) ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ।”
Verse 6
दुर्गादित्येति मे नाम इह देवि भविष्यति । एवमुक्त्वा महादेवि तत्रैवान्तर्दधे रविः । सप्तम्यां रविवारेण दुर्गादित्यं प्रपूजयेत्
“ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ‘ਦੁਰਗਾਦਿਤ੍ਯ’ ਹੋਵੇਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਸੂਰਯ ਓਥੇ ਹੀ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ, ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਦਿਨ, ਦੁਰਗਾਦਿਤ੍ਯ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 7
तस्य दुःखानि सर्वाणि कुष्ठानि विविधानि च । विलयं यांति देवेशि दुर्गादित्यप्रपूजनात्
ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕੋਢ ਆਦਿ ਰੋਗ ਦੁਰਗਾਦਿਤ੍ਯ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਲਯ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 322
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसा हरुयां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये दुर्गादित्यमाहात्म्यवर्णनंनाम द्वाविंशत्युत्तरत्रिशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ—ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ—ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ ‘ਦੁਰਗਾਦਿਤ੍ਯ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਤਿੰਨ ਸੌ ਬਾਈਂਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।