Adhyaya 321

Verse 1

ईश्वर उवाच । अथ ते कीर्तयिष्यामि रहस्यं स्थानमुत्तमम् । सर्वपापहरं नॄणामुन्नतस्थानवासिनाम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਪਰਮ ਤੇ ਗੁਪਤ ਪੁਣ੍ਯ-ਸਥਾਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਉੰਨਤ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਭ ਪਾਪ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 2

श्रेष्ठदेवस्य माहात्म्यं ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । उन्नतस्थानसंस्थस्य देवस्य बालरूपिणः । यस्य दर्शनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते

ਮੈਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇਵਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ—ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਅਵ੍ਯਕਤ ਹੈ—ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਜੋ ਉੰਨਤ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਬਾਲ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 3

देव्युवाच । बालरूपीति यत्प्रोक्तमुन्नतं तत्कथं वद । स्थानेष्वन्येषु सर्वत्र वृद्धरूपी पितामहः

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਕਿ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਉੰਨਤ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਬਾਲ-ਰੂਪ ਹੈ—ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੈ, ਦੱਸੋ। ਹੋਰ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵృద్ధ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 4

कस्मिन्स्थाने स्थितस्तत्र किमर्थं तत्र वा गतः । कथं स पूज्यो विप्रेन्द्रैस्तिथौ कस्यां क्रमाद्वद

ਉਹ ਉੱਥੇ ਕਿਹੜੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਗਿਆ? ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ—ਇਹ ਸਭ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।

Verse 5

ईश्वर उवाच । ऋषितोयापश्चिमे तु ऐशान्यां स्थलकेश्वरात् । ब्रह्मणः परमं स्थानं ब्रह्मलोक इवापरः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਿਸ਼ਿਤੋਯਾ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅਤੇ ਸਥਲਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪਰਮ ਸਥਾਨ ਹੈ—ਮਾਨੋ ਦੂਜਾ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਹੀ ਹੋਵੇ।

Verse 6

ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च पूज्याः प्राभासिके सदा । ब्रह्मभागे स्थितो ब्रह्मा ऋषितोयातटे शुभे

ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਸਦਾ ਹੀ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ। ਸ਼ੁਭ ਰਿਸ਼ਿਤੋਯਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ‘ਬ੍ਰਹਮਾ-ਭਾਗ’ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ।

Verse 7

रुद्रभागेऽग्नितीर्थे च पूज्यो रुद्रः सनातनः । गिरौ रैवतके रम्ये पूज्यो दामोदरो हरिः

ਰੁਦ੍ਰਭਾਗ ਦੇ ਅਗਨੀਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਤਨ ਰੁਦ੍ਰ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ। ਅਤੇ ਰਮਣੀਕ ਰੈਵਤਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਦਾਮੋਦਰ—ਹਰੀ—ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 8

सोमेन प्रार्थितो देवो बालरूपी पितामहः । आगतश्चाष्टवर्षस्तु ह्युन्नते स्थान उत्तमे

ਸੋਮ ਦੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨ ਕਰਨ ਤੇ ਦੇਵ ਪਿਤਾਮਹ ਬਾਲ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਇਆ—ਅੱਠ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਬਾਲਕ ਵਾਂਗ—ਉਸ ਉੱਤਮ ਉੱਚੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੇ।

Verse 9

दृष्ट्वा ब्रह्मा द्विजाञ्छ्रेष्ठांस्तत्र स्थाने स्थितो विभुः

ਉਥੇ ਉਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।

Verse 10

नास्ति ब्रह्मसमो देवो नास्ति ब्रह्मसमो गुरुः । नास्ति ब्रह्मसमं ज्ञानं नास्ति ब्रह्मसमं तपः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਦੇਵ ਨਹੀਂ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਗੁਰੂ ਨਹੀਂ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਤਪੱਸਿਆ ਨਹੀਂ।

Verse 11

तावद्भ्रमंति संसारे दुःखशोकभयाप्लुताः । न भवंति सुरज्येष्ठे यावद्भक्ताः पितामहे

ਜੀਵ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤਦ ਤੱਕ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਦੁੱਖ, ਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਭੈ ਨਾਲ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ—ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਜੇਠੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਭਗਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ।

Verse 12

समासक्तं यथा चित्तं जंतोर्विषयगोचरे । यद्येवं ब्रह्मणि न्यस्तं को न मुच्येत बंधनात्

ਜਿਵੇਂ ਜੀਵ ਦਾ ਚਿੱਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਘਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕੌਣ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ?

Verse 13

परमायुः स्मृतो ब्रह्मा परार्धं तस्य वै गतम् । उन्नतस्थानसंस्थस्य द्वितीयं भविताऽधुना

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪਰਮ ਆਯੁ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਆਯੁ ਦਾ ਇੱਕ ਪਰਾਰਧ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਬੀਤ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਉੱਚੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਦੂਜਾ ਪਰਾਰਧ ਆਰੰਭ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 14

यदासावुन्नते स्थाने ब्रह्मलोकात्पितामहः । आगतश्चाष्टवर्षस्तु बालरूपी तदोच्यते

ਜਦ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਤੋਂ ਉਸ ਉੱਚੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ‘ਬਾਲ-ਰੂਪ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਅਰਥਾਤ ਅੱਠ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਬਾਲਕ।

Verse 15

स्थानेष्वन्येषु विप्राणां वृद्धरूपी पितामहः । युक्तं तदुन्नतस्थानं सदा च ब्रह्मणः प्रियम्

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਹੋਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵ੍ਰਿੱਧ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਯਥਾਰਥ ਹੀ ‘ਉন্নਤ-ਸਥਾਨ’ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।

Verse 16

स्नात्वा च विधिवत्पूर्वं ब्रह्मकुंडे नरोत्तम । पूजयेत्पुष्पधूपाद्यैर्ब्रह्माणं बालरूपिणम्

ਬ੍ਰਹ્મਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਹੇ ਨਰੋਤਮ, ਫੁੱਲਾਂ, ਧੂਪ ਆਦਿ ਅਰਪਣਾਂ ਨਾਲ ਬਾਲ-ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 321

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य उन्नतस्थाने ब्रह्ममाहात्म्यवर्णनंनामैकविंशत्युत्तर त्रिशततमोध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ‘ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਅੰਦਰ ‘ਉੱਨਤ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਤਿੰਨ ਸੌ ਇਕੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।