Adhyaya 317

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देवीं कंटकशोषिणीम् । उत्तरेण देवकुलाद्दक्षिणेनोन्नतात्स्थितात्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਦੇਵੀ ਕੰਟਕਸ਼ੋਸ਼ਿਣੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਦੇਵਕੁਲ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਅਤੇ ਉੰਨਤਾ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।”

Verse 2

तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि शृणु ह्येकमनाः प्रिये । उन्नताद्दक्षिणे भागे यजंते द्विजसत्तमाः

“ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਉੰਨਤਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜ ਯਜ੍ਞ ਕਰਦੇ ਹਨ।”

Verse 3

भृगुरत्रिर्मरीचिश्च भरद्वाजोऽथ कश्यपः । कण्वो मंकिश्च सावर्णिर्जातूकर्ण्यस्तथैव च

“ਭ੍ਰਿਗੁ, ਅਤ੍ਰਿ ਅਤੇ ਮਰੀਚਿ; ਭਰਦ੍ਵਾਜ ਅਤੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਵੀ; ਕਣ੍ਵ, ਮੰਕੀ, ਸਾਵਰ੍ਣਿ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਤੂਕਰ੍ਣ੍ਯ—”

Verse 4

वत्सश्चैव वसिष्ठश्च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः । मनुर्यमोंऽगिरा विष्णुः शातातपपराशरौ

“ਅਤੇ ਵਤ੍ਸ ਅਤੇ ਵਸਿਸ਼੍ਠ; ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯ, ਪੁਲਹ ਅਤੇ ਕ੍ਰਤੁ; ਮਨੁ, ਯਮ, ਅੰਗਿਰਸ, ਵਿਸ਼੍ਣੁ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਤਾਤਪ ਤੇ ਪਰਾਸ਼ਰ ਵੀ—”

Verse 5

शांडिल्यः कौशिकश्चैव गौतमो गार्ग्य एव च । दाल्भ्यश्च शौनकश्चैव शाकल्यो गालवस्तथा

ਸ਼ਾਂਡਿਲ੍ਯ ਅਤੇ ਕੌਸ਼ਿਕ, ਗੌਤਮ ਅਤੇ ਗਾਰਗ੍ਯ ਵੀ; ਦਾਲਭ੍ਯ ਅਤੇ ਸ਼ੌਨਕ, ਸ਼ਾਕਲ੍ਯ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਲਵ—

Verse 6

जाबालिर्मुद्गलश्चैव ऋष्यशृंगो विभांडकः । विश्वामित्रः शतानंदो जह्नुर्विश्वावसुस्तथा

ਜਾਬਾਲਿ ਅਤੇ ਮੁਦ੍ਗਲ ਵੀ; ਰਿਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਅਤੇ ਵਿਭਾਂਡਕ; ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਸ਼ਤਾਨੰਦ, ਜਹ੍ਨੁ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼੍ਵਾਵਸੁ—

Verse 7

एते चान्ये च मुनयो यजंते विविधैर्मखैः । यज्ञवाटं च निर्माय ऋषितोयातटे शुभे

ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਮੁਨੀ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮਖਾਂ ਨਾਲ ਯਜ੍ਞ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਯਜ੍ਞਵਾਟ ਬਣਾਕੇ, ਰਿਸ਼ਿਤੋਯਾ ਨਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਤਟ ਉੱਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 8

देवगन्धर्वनृत्यैश्च वेणुवीणानिनादितम् । वेदध्वनितघोषेण यज्ञहोमाग्निहोत्रजैः

ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯਾਂ ਨਾਲ, ਬਾਂਸੁਰੀ ਅਤੇ ਵੀਣਾ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ; ਵੇਦ-ਪਾਠ ਦੇ ਨਾਦ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਮ ਤੇ ਨਿਤ੍ਯ ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ।

Verse 9

धूपैः समावृतं सर्वमाज्यगंधिभिरर्चितम् । शोभितं मुनिभिर्दिव्यैश्चातुर्वेद्यैर्द्विजोत्तमैः

ਸਾਰਾ ਮੰਡਲ ਧੂਪ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਘੀ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਅਰਚਿਤ ਸੀ। ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਮੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ—ਚਾਰੋਂ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਉੱਤਮ ਦ੍ਵਿਜ।

Verse 10

एवंविधं प्रदेशं तु दृष्ट्वा दैत्या महाबलाः । समुद्रमध्यादायाता यज्ञविध्वंसहेतवे

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਬਲੀ ਦੈਤ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ, ਯਜ્ઞ ਦਾ ਵਿਧਵੰਸ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ।

Verse 11

मायाविनो महाकायाः श्यामवर्णा महोदराः । लंबभ्रूश्मश्रुनासाग्रा रक्ताक्षा रक्तमूर्धजाः

ਉਹ ਮਾਇਆਵੀ, ਮਹਾਕਾਯ, ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਣ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੇਟ ਵਾਲੇ ਸਨ; ਢਲਕੀਆਂ ਭੌਂਹਾਂ, ਘਣੀਆਂ ਮੁੱਛਾਂ ਤੇ ਉਭਰੀ ਨੱਕ-ਨੋਕ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਰੱਤੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਵਾਲੇ।

Verse 12

यज्ञं समागताः सर्वे दैत्याश्चैव वरानने । तान्दृष्ट्वा मुनयः सर्वे रौद्ररूपान्भयंकरान्

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੈਤ ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੌਦ੍ਰ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉਠੇ।

Verse 13

केचिन्निपतिता भूमौ तथान्ये ऽग्नौ स्रुचीकराः । पत्नीशालां समाविष्टा हविर्धानं तथा परे

ਕੁਝ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਤੇ ਕੁਝ ਅੱਗ ਵੱਲ ਝਪਟੇ, ਸ੍ਰੁਚੀਆਂ (ਹਵਨ-ਚਮਚੇ) ਫੜ ਲਏ। ਕੁਝ ਪਤਨੀਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਘੁਸ ਗਏ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹਵਿਰਧਾਨ (ਹਵਿ-ਭੰਡਾਰ) ਵਿੱਚ ਜਾ ਵੜੇ।

Verse 14

ऋत्विजस्तु सदोमध्ये स्थिता वाचंयमास्तथा

ਅਤੇ ਰਿਤਵਿਜ਼ (ਯਜਕ ਪੁਰੋਹਿਤ) ਸਦਸ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ—ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਮੌਨ।

Verse 15

एवं देवि यदा वृत्तं मुनीनां च महात्मनाम् । तदाध्वर्युर्महातेजा धैर्यमालम्ब्य सादरः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਘਟਨਾ ਮੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਨਾਲ ਵਾਪਰੀ, ਤਦ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਅਧਵਰਯੂ ਨੇ ਧੀਰਜ ਧਾਰ ਕੇ, ਸਾਦਰ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਹਿੰਮਤ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਬਣਾਇਆ।

Verse 16

अग्निहोत्रं हविष्यं च हविर्विन्यस्य मन्त्रवित् । सुसमिद्धं जुहावाग्निं रक्षसां नाशहेतवे

ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨੀ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਅਤੇ ਹਵਿਸ਼੍ਯ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਜਾ ਕੇ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀਆਂ ਪਾਈਆਂ—ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦੇ ਕਾਰਣ ਵਜੋਂ।

Verse 17

हुते हविषि देवेशि तत्क्षणादेव चोत्थिता । शक्तिः शक्तित्रिशूलाढ्या चर्महस्ता महोज्ज्वला

ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ, ਜਦੋਂ ਹਵਿਸ਼ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਹੋ ਗਈ, ਉਸੇ ਛਿਨ ਸ਼ਕਤੀ ਉੱਠ ਖੜੀ ਹੋਈ—ਅਤਿ ਉਜਲੀ—ਭਾਲਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰਣ ਕੀਤੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਚਰਮ ਲਏ, ਮਹਾ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਹਕਦੀ।

Verse 18

तया ते निहता दैत्या यज्ञविध्वंसकारिणः । ततस्तां विविधैः स्तोत्रैर्मुनयस्तुष्टुवुस्तदा

ਉਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਦੈਤ੍ਯ ਮਾਰੇ ਗਏ ਜੋ ਯਜ੍ਞ-ਵਿਧੀ ਦੇ ਵਿਧ੍ਵੰਸਕ ਸਨ। ਫਿਰ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 19

प्रसन्ना भूयसी देवी तानृषीन्प्रत्युवाच ह । वरं वृणुध्वं मुनयो दास्यामि वरमुत्तमम्

ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮੁਨਿਓ, ਵਰ ਮੰਗੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉੱਤਮ ਵਰ ਦਿਆਂਗੀ।”

Verse 20

ऋषय ऊचुः । कृतं वै सकलं कार्यं यज्ञा नो रक्षितास्त्वया । यदि देयो वरोऽस्माकं त्वया चासुरमर्द्दिनि

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸਾਰਾ ਕਰਤੱਬ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਸਾਡੇ ਯੱਗ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਹੇ ਅਸੁਰ-ਮਰਦਿਨੀ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਵਰ ਦਿਓ…”

Verse 21

अस्मिन्स्थाने सदा तिष्ठ मुनीनां हितकाम्यया । कंटकाः शोषिता दैत्यास्तेन कंटकशोषिणी । अद्यप्रभृति नामास्तु तेन देवि सदा त्विह

“ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਹਿਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇਸ ਥਾਂ ਸਦਾ ਵੱਸੋ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ‘ਕੰਟਕ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਸੁੱਕਾ ਕੇ ਨਾਸ ਕੀਤੇ ਗਏ; ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਮ ‘ਕੰਟਕਸ਼ੋਸ਼ਿਣੀ’ ਹੋਵੇ। ਅੱਜ ਤੋਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹੀ ਨਾਮ ਰਹੇ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਸਦਾ ਟਿਕੀ ਰਹੋ।”

Verse 22

ईश्वर उवाच । एवं भविष्यतीत्युक्त्वा सा देव्यन्तर्हिता तदा । अष्टम्यां वा नवम्यां वा पूजयिष्यति मा नवः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਉਂ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ,” ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵੀ ਤਦ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਈ। ਅੱਠਵੀਂ ਤਿਥੀ ਜਾਂ ਨੌਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇਗਾ।

Verse 23

राक्षसेभ्यः पिशाचेभ्यो भयं तस्य न जायते । प्राप्नुयात्परमां सिद्धिं मानवो नात्र संशयः

ਉਸ ਭਗਤ ਨੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਅਤੇ ਪਿਸਾਚਾਂ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਉੱਠਦਾ। ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 317

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कंटकशोषणीमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तदशोत्तरत्रिशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ—ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ—ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ ‘ਕੰਟਕਸ਼ੋਸ਼ਿਣੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸਤਾਰਾਂਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।