
ਈਸ਼ਵਰ-ਦੇਵੀ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੰਡ ਅੰਦਰ ਸਮੁੰਦਰ-ਕੰਢੇ ਦੇਵਕੁਲਾਗਨੇਯ ਗਵਿਊਤੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ‘ਸ਼ਿਤੀਰਥ’ ਨਾਮਕ ਮਹਾਪੁੰਨ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਪੱਥਰ-ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰੇ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ‘ਦਿਸਦੇ’ ਹਨ—ਅਤੇ ਇਹ ਤੀਰਥ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਅਮਾਵਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡਦਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰ-ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ। ਸ਼ਿਤੋਇਆ-ਸੰਗਮ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਦੁਰਲੱਭ ਤੇ ਬਹੁਤ ਫਲਦਾਇਕ ਕਰਮ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਅੱਗੇ ਗੋ-ਦਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥ-ਸੇਵਾ ਦਾਨ-ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਤਿਥੀ-ਸਤਕਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਹੈ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । अथ देवकुलाग्नेय्यां गव्यूत्या तत्र संस्थितम् । समुद्रस्य तटे रम्यमृषितीर्थमनुत्तमम्
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਦੇਵਕੁਲ ਦੀ ਆਗਨੇਯ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਗਵ੍ਯੂਤੀ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਅਨੁੱਤਮ ‘ਸ਼ਿਤੀਰਥ’ ਸਥਿਤ ਹੈ।
Verse 2
पाषाणाकृतयस्तत्र ऋषयोऽद्यापि संस्थिताः । दृश्यंते मानुषे देवि सर्वपातकनाशनाः
ਉੱਥੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪੱਥਰ-ਰੂਪ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਬਣੇ ਰਿਸ਼ੀ ਅੱਜ ਵੀ ਅਡੋਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਿਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 3
तत्र ज्येष्ठे त्वमावास्यां प्राप्यते नाधमैर्न्नरैः । पिंडदानं विशेषेण स्नानं श्रद्धासमन्वितैः
ਉੱਥੇ ਜ੍ਯੇਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਅਮਾਵਸ ਨੂੰ ਨੀਚ-ਚਿੱਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਪਰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨਾਨ ਰਾਹੀਂ—ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 4
ऋषितोयासंगमे तु स्नानं श्राद्धं सुदुर्लभम् । गोप्रदानं प्रशंसंति तत्र ते मुनिपुगवाः । भोजनं ब्राह्मणानां तु यथाशक्त्या प्रदापयेत्
ਸ਼ਿਤੋਯਾ-ਸੰਗਮ ਤੇ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਅਤਿ ਦੁਰਲਭ (ਮਹਾਨ ਪੁੰਨਦਾਇਕ) ਹੈ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਗੋ-ਦਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਵੀ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 314
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मूलचंडीशमाहात्म्य ऋषितीर्थसंगममाहात्म्यवर्णनंनाम चतुर्दशोत्तरत्रिशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਅੰਦਰ “ਮੂਲਚੰਡੀਸ਼ ਦਾ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅਤੇ ਸ਼ਿਤੀਰਥ-ਸੰਗਮ ਦਾ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ” ਨਾਮਕ ਤਿੰਨ ਸੌ ਚੌਦਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।