Adhyaya 31

Verse 1

देव्युवाच । सकारपंचकं प्रोक्तं यत्त्वया मम शंकर । कथं तदत्र संवृत्तमेतन्मे संशयं महत्

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ! ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ‘ਸਕਾਰ-ਪੰਚਕ’—‘ਸ’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜ ਤੱਤ—ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਇਹ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋਇਆ? ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ।

Verse 2

कथं वात्र समायाता कुतश्चापि सरस्वती । कथं स वाडवो जातः कस्मिन्काले कथं ह्यभूत् । तत्सर्वं विस्तरेणेदं यथावद्वक्तुमर्हसि

ਸਰਸਵਤੀ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆਈ, ਅਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ? ਵਾਡਵ ਅੱਗ ਕਿਵੇਂ ਜੰਮੀ—ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਹ ਹੋਇਆ? ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਯਥਾਵਤ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਣ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।

Verse 3

ईश्वर उवाच । शृणु देवि यथा जाता तस्मिन्क्षेत्रे सरस्वती । यतश्चैव समुद्भूता सर्वपापप्रणाशिनी

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸੁਣੋ—ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਸਵਤੀ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਉਹ ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 4

हिरण्या वज्रिणी न्यंकुः कपिला च सरस्वती

ਹਿਰਣਿਆ, ਵਜ੍ਰਿਣੀ, ਨ੍ਯੰਕੁ, ਕਪਿਲਾ—ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ।

Verse 5

ऋषिभिः पञ्चभिश्चात्र समाहूता यथा पुरा । वाडवेनाग्निना युक्ता यथा जाता शृणुष्व तत्

ਸੁਣੋ, ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਥੇ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਵਾਡਵ ਅੱਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਈ—ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 6

पुरा देवासुरे युद्धे निवृत्ते सोमकारणात् । पितामहस्य वचनात्तारां चन्द्रः समर्पयत्

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਸੋਮ-ਪ੍ਰਸੰਗ ਕਾਰਨ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਯੁੱਧ ਠਹਿਰ ਗਿਆ, ਤਦ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਚੰਦਰਮਾ ਨੇ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 7

ततो याताः सुराः स्वर्गं पश्यन्तोऽधोमुखा महीम् । ददृशुस्ते ततो देवा भूम्यां स्वर्गमिवापरम्

ਫਿਰ ਦੇਵਤਾ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ, ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਅਧੋਮੁਖ ਨਿਹਾਰਦੇ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਹੋਰ ਸਵਰਗ ਹੋਵੇ, ਐਸਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖਿਆ।

Verse 8

आश्रमं मुनिमुख्यस्य दधीचेर्लोक विश्रुतम् । सर्वर्त्तुकुसुमोपेतं पादपैरुपशोभितम् । केतकीकुटजोद्भूत बकुलामोदमोदितम्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਗੇਵਾਨ ਦਧੀਚੀ ਦਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੇਖਿਆ—ਹਰ ਰੁੱਤ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਵ੍ਰਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਅਤੇ ਕੇਤਕੀ, ਕੁਟਜ ਤੇ ਬਕੁਲ ਦੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਮਨ ਮੋਹਣ ਵਾਲਾ।

Verse 9

एवंविधं समासाद्य तदाश्रमपदं गुरु । कौतुकाद्द्रष्टुमारब्धाः सर्वे देवा मनोरमम्

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਗੁਰੂ-ਸਮਾਨ ਉਸ ਆਸ਼੍ਰਮ-ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਕੌਤੁਹਲ ਵਸ਼ ਉਸ ਮਨੋਹਰ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਣ ਲੱਗ ਪਏ।

Verse 10

ते च तीर्थाश्रमे तस्मिन्यानान्युत्सृज्य संयताः । प्रवृत्तास्तमृषिं द्रष्टुं प्राकृताः पुरुषा यथा

ਅਤੇ ਉਸ ਤੀਰਥ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਯਤ ਕਰ, ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧੇ—ਜਿਵੇਂ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਹੋਣ।

Verse 11

दृष्टवंतः सुराः सर्वे पितामहमिवापरम् । ततस्त ऋषिणा सर्वे पाद्यार्घ्यादिभिरर्च्चिताः

ਜਦੋਂ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦੂਜਾ ਹੀ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਤਦ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪਾਦ੍ਯ, ਅਰਘ੍ਯ ਆਦਿ ਜਲ-ਅਰਪਣਾਂ ਅਤੇ ਰੀਤਿ-ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕੀਤਾ।

Verse 12

यथोक्तमासनं भेजुः सर्वे देवाः सवासवाः । तेषां मध्ये समुत्थाय शक्रः प्रोवाच तं मुनिम्

ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਸਮੇਤ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਸਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 13

आयुधानि विमुच्याग्रे भवान्गृह्णात्विमानि हि । तन्निशम्य वचः प्राह दधीचिः पाकशासनम्

“ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਆਯੁਧ ਛੱਡ ਕੇ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ।” ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦਧੀਚਿ ਨੇ ਪਾਕਸ਼ਾਸਨ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 14

मुक्तास्त्राणि ममाभ्याशे यूयं यात त्रिविष्टपम् । तं शक्रः प्राह चैतानि कार्यकाले ह्युपस्थिते

“ਆਪਣੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਰੱਖ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ (ਸਵਰਗ) ਨੂੰ ਜਾਓ।” ਤਦ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਕਰਤੱਵ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਉਣ ‘ਤੇ ਇਹ (ਆਯੁਧ) ਲੈ ਲਏ ਜਾਣਗੇ।”

Verse 15

देयानि ते पुनः शत्रूनभिजेष्यामहे रणे । पुनःपुनस्ततः शक्रः संदिश्य मुनिसत्तमम्

“ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਫਿਰ ਸਾਨੂੰ ਦੇਣੇ ਹੋਣਗੇ; ਤਦ ਅਸੀਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਵਾਂਗੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸਮਝਾਇਆ।

Verse 16

अस्माकमेव देयानि न चान्यस्य त्वया मुने । बाढमित्युदिते शक्रमुक्तवान्मुनिसत्तमः

“ਇਹ ਦਾਨ ਕੇਵਲ ਸਾਨੂੰ ਹੀ ਦੇਣੇ ਹਨ, ਹੇ ਮੁਨੀ; ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।” ਇਉਂ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ—“ਤਥਾਸਤੁ।”

Verse 17

दास्यामि ते समस्तानि युद्धकाले विशेषतः । नास्य मिथ्या भवेद्वाक्यमिति मत्वा शचीपतिः । मुक्त्वास्त्राणि तदभ्याशे पुनः स्वर्गं गतस्तदा

“ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਯੁੱਧ ਵੇਲੇ।” ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਬਚਨ ਝੂਠਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਸ਼ਚੀਪਤੀ ਇੰਦਰ ਨੇ ਅਸਤ੍ਰ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰੱਖ ਕੇ ਫਿਰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 18

अस्त्रार्पणं यः प्रयतः प्रयत्नाच्छृणोति राजा भुवि भावितातात्मा । सोऽभ्येति युद्धे विजयं परं हि सुतांश्च धर्मार्थयशोभिरामाः

ਜੋ ਰਾਜਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੰਯਮਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਅਸਤ੍ਰ-ਸਮਰਪਣ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ—ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਜਿੱਤ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਤੇ ਯਸ਼ ਨਾਲ ਰਮਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 31

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभा सखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये वडवानलोत्पत्तिवृत्तान्ते दधीचिमहर्षये सर्वदेवकृतस्वस्वशस्त्रसमर्पणवर्णनंनामैकत्रिंशोध्यायः

ਇਉਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਵਡਵਾਨਲ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੇ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਵਿੱਚ, “ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਦਧੀਚੀ ਨੂੰ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਸਮਰਪਣ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਇਕੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।