Adhyaya 308

Verse 1

ईश्वर उवाच । तस्मान्नारायणात्पूर्वे किंचिदीशानसंस्थितम् । मूलचण्डीशनाम्ना तु विख्यातं भुवनत्रयं

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਈਸ਼ਾਨ ਦੇ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਇਕ ਤੱਤ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ; ਜੋ ‘ਮੂਲਚੰਡੀਂਸ਼’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 2

यत्र लिंगं पुराऽस्माकं पातितं त्वृषिभिः प्रिये । क्रोधरक्तेक्षणैर्देवि मूलचण्डीशता गतम्

ਪ੍ਰਿਯੇ, ਓਥੇ ਹੀ ਸਾਡੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਕਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਹੇ ਦੇਵੀ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ‘ਮੂਲਚੰਡੀਂਸ਼’ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 3

आद्यं लिंगोद्भवं देवि ऋषिकोपान्निपातितम् । ये केचिदृषयस्तत्र देवदारुवने स्थिताः

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਆਦਿ—ਸਵਯੰਭੂ—ਲਿੰਗ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕਾਰਨ ਡਾਹਿਆ ਗਿਆ; ਉਥੇ ਦੇਵਦਾਰੂ ਵਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਸਨ, ਉਹੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਨ।

Verse 4

कालांतरे महादेवि अहं तत्र समागतः । तेषां जिज्ञासया देवि ततस्ते रोषिता भवन् । शप्तस्ततोऽहं देवेशि चक्रुर्मे लिंगपातनम्

ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਉਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਪਰਖਣ ਦੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਨਾਲ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਏ; ਫਿਰ, ਹੇ ਦੇਵેશੀ, ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲਿੰਗ ਦਾ ਪਾਤਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 5

देव्युवाच । रोषोपहतसद्भावाः कथमेते द्विजातयः । संजाता एतदाख्याहि परं कौतूहलं मम

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁੱਧ ਬੁੱਧ ਮਾਰੀ ਗਈ, ਉਹ ਦਵਿਜ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਏ? ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ—ਮੇਰਾ ਕੌਤੂਹਲ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ।

Verse 6

ईश्वर उवाच । डिंडि रूपः पुरा देवि भूत्वाऽहं दारुके वने । ऋषीणामाश्रमे पुण्ये नग्नो भिक्षाचरोऽभवम् । भिक्षंतमाश्रमे दृष्ट्वा ताः सर्वा ऋषियोषितः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਡਿੰਡਿ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਦਾਰੁਕ ਵਨ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਨਗਨ ਭਿਖਾਰੀ ਬਣ ਕੇ ਭਿੱਖਿਆ ਮੰਗਦਾ ਫਿਰਿਆ। ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਭਿੱਖ ਮੰਗਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਪਤਨੀਆਂ ਨੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ।

Verse 7

कामस्य वशमापन्नाः प्रियमुत्सृज्य सर्वतः । तमूर्ध्वलिंगमालोक्य जटामुकुटधारिणम्

ਕਾਮ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਪਿਆਰਾ ਧਰਮ-ਕਰਤੱਵ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉੱਪਰ ਉਠੇ ਲਿੰਗ ਵਾਲੇ, ਜਟਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਕੁਟ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਗਈਆਂ।

Verse 8

भिक्षंतं भस्मदिग्धांगं झषकेतुमिवापरम् । विक्षोभिताश्च नः सर्वे दारा एतेन डिंडिना

‘ਉਹ ਭਿੱਖ ਮੰਗਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਭਸਮ ਨਾਲ ਲਿਪੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਝਸ਼ਕੇਤੁ ਹੋਵੇ। ਅਤੇ ਇਸ ਡਿੰਡਿਨ ਨੇ ਸਾਡੀਆਂ ਸਭ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਖੇ ਖਲਬਲੀ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।’

Verse 9

तस्माच्छापं च दास्याम ऋषयस्ते तदाऽब्रुवन् । ततः शापोदकं गृह्य संध्यात्वाऽथ तपोधनाः

ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬੋਲੇ: ‘ਅਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ਾਪ ਦੇਵਾਂਗੇ।’ ਫਿਰ ਤਪ-ਧਨ ਵਾਲੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਲਈ ਜਲ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸੰਧਿਆ-ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 10

अस्य लिंगमधो यातु दृश्यते यत्सदोन्नतम् । इत्युक्ते पतितं लिंगं तत्र देवकुले मम

‘ਇਸ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੇਠਾਂ ਚਲਾ ਜਾਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਦਾ ਉੱਚਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ!’—ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੀ ਮੇਰੇ ਦੇਵ-ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਹੀ ਲਿੰਗ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 11

मूलचण्डीशनाम्ना तु विख्यातं भुवनत्रये । तल्लिंगं पतितं दृष्ट्वा कोपोपहतचेतसः । पुनर्हंतुं समारब्धा डिंडिनं ते तपोधनाः

ਉਹ ਲਿੰਗ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਮੂਲਚੰਡੀਂਸ਼’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਆਘਾਤਿਤ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਉਹ ਤਪੋਧਨ ਮੁਨੀ ਫਿਰ ਡਿੰਡਿਨ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ।

Verse 12

वृसिकापाणयः केचित्कमंडलुधराः परे । गृहीत्वा पादुकाश्चान्ये तस्य धावंति पृष्ठतः

ਕਿਸੇ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਸਿਕਾ (ਚਮਚੇ) ਸਨ, ਹੋਰ ਕਮੰਡਲੂ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਪਾਦੁਕਾਂ ਫੜ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜ ਪਏ।

Verse 13

डिंडिश्चांतर्हितो भूत्वा त्वामुवाच सुमध्यमाम् । रोषोपहतचेतस्कान्पश्यैतांस्त्वं तपोधनान्

ਅਤੇ ਡਿੰਡਿਨ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਸੁਮਧਿਆ ਨਾਰੀ, ਤੈਨੂੰ ਬੋਲਾ: ‘ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਪੋਧਨ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ—ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤ ਦਬੇ ਹੋਏ ਹਨ।’

Verse 14

एतस्मात्कारणाद्देवि तव वाक्यान्मयाऽनघे । न कृतोऽनुग्रहस्तेषां सरोषाणां तपस्विनाम्

ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਅਨਘੇ, ਤੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ਕ੍ਰੋਧੀ ਤਪਸਵੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।

Verse 15

अत्रांतरे ते मुनयो ह्यपश्यंतो हि डिंडिनम् । निरानंदं गताः सर्वे द्रष्टुं देवं पितामहम्

ਇਸ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਮੁਨੀ ਡਿੰਡਿਨ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕੇ; ਸਭ ਦੇ ਮਨੋਂ ਆਨੰਦ ਲੁੱਟ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਪਿਤਾਮਹ ਦੇਵ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 16

तं दृष्ट्वा विबुधेशानं विरंचिं विगतज्वरम् । प्रणम्य शिरसा सर्व ऋषयः प्राहुरंजसा

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਵਿਬੁਧਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਾਨ, ਵਿਰੰਚੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ), ਜੋ ਜ੍ਵਰ-ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ—ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਾਫ਼ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੇ।

Verse 17

भगवन्डिंडि रूपेण कश्चिदस्ति तपोधनः । विध्वंसनाय दाराणां प्रविष्टः किल भिक्षितुम्

ਹੇ ਭਗਵਨ! ਤਪ-ਧਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਤਪਸਵੀ ‘ਡਿੰਡੀ’ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਭਿਖਿਆ ਮੰਗਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਸਾਡੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ (ਸਾਡੇ ਘਰ) ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 18

शप्तोऽस्माभिस्तु दुर्वृत्तस्तस्य लिंगं निपातितम् । तस्मिन्निपतितेऽस्माकं तथैव पतितानि च

ਅਸੀਂ ਉਸ ਕੁਕਰਮੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਲਿੰਗ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਡਿੱਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ (ਸਾਡੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ) ਪਤਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 19

गतोऽसौ कारणात्तस्मात्तल्लिंगे पतिते वयम् । निरानंदाः स्थिताः सर्व आचक्ष्वैतद्धि कारणम्

ਉਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਹ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਲਿੰਗ ਡਿੱਗਿਆ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਾਂ। ਇਸ ਦਾ ਸੱਚਾ ਕਾਰਨ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 20

ब्रह्मोवाच । अशोभनमिदं कार्यं युष्माभिर्यत्कृतं महत् । रुद्रस्यातिसुरूपस्य सेर्ष्या ये हन्तुमुद्यताः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਇਹ ਵੱਡਾ ਕਰਤੱਬ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਹ ਅਸ਼ੋਭਨ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਈਰਖਾ ਕਰਕੇ ਅਤਿ-ਸੁਰੂਪ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ।

Verse 21

आसुरीं दानवीं दैवीं यक्षिणीं किंनरीं तथा । विद्याधरीं च गन्धर्वीं नागकन्यां मनोरमाम् । एता वरस्त्रियस्त्यक्त्वा युष्मदीयासु तास्वपि

ਆਸੁਰੀ, ਦਾਨਵੀ, ਦੇਵੀ, ਯਕ੍ਸ਼ਿਣੀ, ਕਿੰਨਰੀ, ਵਿਦ੍ਯਾਧਰੀ, ਗੰਧਰਵੀ ਜਾਂ ਮਨੋਹਰ ਨਾਗ-ਕਨਿਆ—ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਉੱਤਮ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭੀ ਕਿਉਂ ਰਸ ਲਵੇ?

Verse 22

आह्लादं कुरुते सर्वे नैव जानीत भो द्विजाः । त्रैलोक्यनायकां सर्वां रूपातिशयसंयुताम्

ਸਭ ਜੀਵ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ—ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਧਿਸ਼ਵਰੀ ਹੈ, ਅਤੁੱਲ ਰੂਪ-ਸੌੰਦਰ੍ਯ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।

Verse 23

तां त्यक्त्वा मुनिपत्नीनामाह्लादं कुरुते कथम् । तया रुद्रो हि विज्ञप्त ऋषीणां कुर्वनुग्रहम्

ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਹ ਮੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਆਨੰਦ ਲਵੇ? ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਉਸੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਕੀਤਾ।

Verse 24

तेन वाक्येन पार्वत्या जिज्ञासार्थं कृतं मनः । चतुर्द्दशविधस्यापि भूतग्रामस्य यः प्रभुः

ਉਹ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਮਨ ਜਿਗਿਆਸਾ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਿਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਚੌਦਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੂਤ-ਸਮੂਹ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।

Verse 25

स शप्तो डिंडिरूपस्तु भवद्भिः करणेश्वरः । तच्छापाच्छप्तमेवैतत्समस्तं तद्गुणास्पदम् । देवतिर्यङ्मनुष्याणां निरानंदमिति स्थितम्

ਉਹੀ ਕਰਣੇਸ਼ਵਰ, ਜੋ ਡਿੰਡੀ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਇਹ ਸਾਰਾ ਲੋਕ ਵੀ ਸ਼ਾਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਦੇਵ, ਤਿਰਯਕ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨਿਰਾਨੰਦ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹਨ।

Verse 26

शापेनानेन भवतां महा दोषः प्रजायते । आराध्यं नान्यथा लिंगमुन्नतिं यात्यधोगतम्

ਇਸ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਦੋਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲਿੰਗ ਦੀ ਹੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਉੱਚਾਈ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਅਧੋਗਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

Verse 27

एवमुक्तेऽथ देवेन विप्रा ऊचुः पितामहम् । द्रष्टव्यः कुत्र सोऽस्माभिः कथयस्व यथास्थितम्

ਜਦੋਂ ਦੇਵ ਨੇ ਇਉਂ ਕਿਹਾ, ਤਦ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਵੇਗਾ? ਜਿਵੇਂ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਸਪਸ਼ਟ ਦੱਸੋ।”

Verse 28

ब्रह्मोवाच । आस्ते गजस्वरूपेण कुबेराश्रमसंस्थितः । तत्र गत्वा तमासाद्य तोषयध्वं पिनाकिनम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਹ ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ, ਹਾਥੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ ਅਤੇ ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੋ।”

Verse 29

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य सर्वे ते हृष्टमानसाः । गंतुं प्रवृत्ताः सहसा कोटिसंख्यास्तपोधनाः

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਤਪੋਧਨ ਮੁਨੀ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਜਾਣ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪਏ।

Verse 30

चिंतयंतः शुभं देशं द्रष्टुं तं गजरूपिणम् । रुद्रं पितामहाख्यातं कुबेराश्रमवासिनम्

ਉਹ ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪਿਤਾਮਹ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹਾਥੀ-ਰੂਪੀ ਰੁਦ੍ਰ—ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ—ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Verse 31

क्षुत्कामकंठास्तृषितान्गौरी मत्वा तपोधनान् । आदाय गोरसं तेषां कारुण्यात्सा पुरः स्थिता

ਤਪ-ਧਨ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖੇ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸਮਝ ਕੇ, ਗੌਰੀ ਨੇ ਕਰੁਣਾ ਵਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗੋਦੂਧ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜੀ ਹੋਈ।

Verse 32

असितां कुटिलां स्निग्धामायतां भुजगीमिव । वेणीं शिरसि बिभ्राणा गौरी गोरससंयुता

ਗੋਦੂਧ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਗੌਰੀ ਨੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਇਕ ਵੇਣੀ ਧਾਰੀ—ਕਾਲੀ, ਲਹਿਰਦਾਰ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਲੰਮੀ—ਜੋ ਸੱਪਣੀ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਸੀ।

Verse 33

सा तानाह मुनीन्सर्वान्यन्मया पर्वताहृतम् । कपित्थफलसंगंधं गोरसं त्वमृतोपमम्

ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਗੋਦੂਧ ਜੋ ਮੈਂ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਲਿਆਈ ਹਾਂ—ਕਪਿੱਥ ਫਲ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਵਰਗਾ—ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮਾਨ ਹੈ।”

Verse 34

तयैवमुक्ता विप्रास्तु आहुस्तां विपुलेक्षणाम् । स्नात्वा च सर्वे पास्यामो गोरसं तु त्वयाहृतम्

ਇਉਂ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੋਲੇ ਉਸ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ: “ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੇਰੇ ਲਿਆਏ ਗੋਦੂਧ ਨੂੰ ਪੀਵਾਂਗੇ।”

Verse 35

ततः श्रुत्वा तथा देव्या स्नानार्थं तीर्थमुत्तमम् । तप्तोदकेनसंपूर्णं कृतं कुण्डं मनोरमम्

ਤਦ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਸਨਾਨ ਲਈ ਇਕ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਰਚਿਆ—ਗਰਮ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਮਨੋਹਰ ਕੁੰਡ।

Verse 36

तत्र ते संप्लुताः सर्वे विमुक्ता विपुलाच्छ्रमात् । कृताऽह्ना गोरसस्वैव पानार्थं समुपस्थिताः

ਉੱਥੇ ਉਹ ਸਭ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਗਏ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਏ। ਅਹਨਿਕ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰ ਕੇ, ਗੋਰਸ ਪੀਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਆ ਖੜੇ ਹੋਏ।

Verse 37

पत्रैर्दिवाकरतरोर्विधाय पुटकाञ्छुभान् । उपविश्य क्रमात्सर्वे ते पिबंति स्म गोरसम्

ਦਿਵਾਕਰ ਰੁੱਖ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਪੱਤਰੀਆਂ (ਪੁਟਕੇ) ਬਣਾਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਅਰਪਿਤ ਗੋਰਸ ਪੀਣ ਲੱਗੇ।

Verse 38

गोरसेन तदा तेषाममृतेनेव पूरितान् । बुभुक्षितानां पुटकान्मुनीनां तृप्तिकारणात्

ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੱਤਰੀਆਂ ਗੋਰਸ ਨਾਲ ਐਸੇ ਭਰ ਗਈਆਂ ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ; ਭੁੱਖੇ ਮੁਨੀਆਂ ਲਈ ਉਹੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ।

Verse 39

पुनः पूरयते गौरी पीत्वा ते तृप्तिमागताः । क्षुत्तृषाश्रमनिर्मुक्ताः पुनर्जाता इव स्थिताः

ਗੌਰੀ ਨੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਆਲੇ ਭਰੇ। ਪੀ ਕੇ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਏ—ਭੁੱਖ, ਤ੍ਰਿਹ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਜਿਵੇਂ ਨਵੇਂ ਜਨਮੇ ਹੋਣ।

Verse 40

स्वस्थचित्तैस्ततो ज्ञात्वा नेयं गोपालिसंज्ञिका । अनुग्रहार्थमस्माकं गौरीयं समुपागता

ਫਿਰ ਚਿੱਤ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਣ ਤੇ ਉਹ ਸਮਝ ਗਏ: “ਇਹ ਕੋਈ ਗੋਪਾਲਣੀ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਤਾਂ ਗੌਰੀ ਆਪ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਕਰਨ ਲਈ ਆਈ ਹੈ।”

Verse 41

प्रणम्य शिरसा सर्वे तामूचुस्ते सुमध्यमाम् । उमे कथय कुत्रस्थं द्रक्ष्यामो रुद्रमेकदा

ਸਭ ਨੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਉਸ ਸੁਕਮਰ-ਕਟਿ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਉਮਾ, ਦੱਸੋ ਰੁਦ੍ਰ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਇਕ ਵਾਰ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕੀਏ।”

Verse 42

तथोक्तास्ते महात्मानस्तं पश्यत महागजम् । गजतां च समासाद्य संचरंतं महाबलम्

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਕਹਿੰਦੇ: “ਉਸ ਮਹਾਨ ਗਜ ਨੂੰ ਵੇਖੋ; ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਬਲ ਨਾਲ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ।”

Verse 43

भवद्भिर्निजभक्त्यायं संग्राह्यो हि यथासुखम् । ते तद्वचनमासाद्य समेत्यैकत्र च द्विजाः

“ਆਪਣੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਸੁਖ ਹੋਵੇ ਤਿਵੇਂ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਵੋ।” ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਮੁਨੀ ਇਕ ਥਾਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 44

पवित्रास्तं गजं द्रष्टुं भावितेनांतरात्मना । यत्रैकत्र स्थिता विप्रास्तत्र तीर्थं महोदयम् । संगमेश्वरसंज्ञं तु पूर्वं सर्वत्र विश्रुतम्

ਅੰਦਰੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਨੂੰ ਭਾਵਿਤ ਕਰ, ਉਸ ਗਜ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਕ ਥਾਂ ਟਿਕੇ ਰਹੇ। ਉਹੀ ਥਾਂ ਮਹੋਦਯ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ‘ਸੰਗਮੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸਭ ਥਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।

Verse 45

ततस्तस्मात्प्रवृत्तास्ते द्रष्टुकामा महागजम् । कुंडिकाः संपरित्यज्य संनह्यात्मानमात्मना

ਫਿਰ ਉਥੋਂ ਉਹ ਮਹਾਗਜ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪਏ। ਕੁੰਡਿਕਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 46

यत्र ताः कुंडिकास्त्यक्तास्तत्तीर्थं कुण्डिकाह्वयम् । सर्वपापहरं पुंसां दृष्टाऽदृष्टफलप्रदम्

ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਜਲ-ਘੜੀਆਂ ਛੱਡੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਉਹੀ ਤੀਰਥ ‘ਕੁੰਡਿਕਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਭ ਪਾਪ ਹਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿੱਖੇ ਤੇ ਅਦਿੱਖੇ ਦੋਹਾਂ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 47

कुबेरस्याश्रमं प्राप्य ततस्ते मुनिसत्तमाः । नालिकेरवनीसंस्थं ददृशुस्तं द्विपं तदा

ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤਦੋਂ ਨਾਰੀਅਲਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਉਹ ਹਾਥੀ ਵੇਖਣ ਲੱਗੇ।

Verse 48

करे ग्रहीतुमारब्धाः स्वकरैर्हृष्टमानसाः । गजस्तान्करसंलग्नान्विचिक्षेप तपोधनान्

ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੁੰਡ ਫੜਨ ਲੱਗੇ; ਪਰ ਹਾਥੀ ਨੇ ਸੁੰਡ ਨਾਲ ਚੰਬੜੇ ਉਹ ਤਪੋਧਨ ਸੰਨਿਆਸੀ ਝਟਕ ਕੇ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ।

Verse 49

काश्चिदंगसमालग्नान्समंताद्भयवर्जितान् । एवं स तैः पुनः सर्वैर्मशकैरिव चेष्टितम्

ਕੁਝ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਜੱਫੀ ਪਾ ਲਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਭ ਵਾਰੰਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮੱਛਰਾਂ ਵਾਂਗ ਤੰਗ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 50

क्रीडां करोति विविधां वनसंस्थो हरद्विपः । तद्रूपं संपरित्यज्य रुद्रो रौद्रगजात्मकम्

ਵਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹਰਾ ਦਾ ਉਹ ਹਾਥੀ ਅਨੇਕਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰੀੜਾਵਾਂ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਰੌਦ੍ਰ ਗਜ-ਸਵਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਕਟਾਵੇ ਵੱਲ ਗਮਨ ਕੀਤਾ।

Verse 51

पुनरन्यच्चकारासौ डिंडिरूपं मनोरमम् । जयशब्दप्रघोषेण वेदमङ्गलगीतकैः

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਹੋਰ ਮਨੋਹਰ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ—ਡਿੰਡੀ ਰੂਪ—ਜੈ-ਜੈਕਾਰ ਦੇ ਗੂੰਜਦੇ ਨਾਦ ਅਤੇ ਵੇਦਿਕ ਮੰਗਲ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ।

Verse 52

उन्नामितं पुनस्तेन यत्र लिंगं महोदयम् । तदुन्नतमिति प्रोक्तं स्थानं स्थानवतां वरम्

ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਉਦਯ ਵਾਲੇ ਉੱਚੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਫਿਰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਿਆ, ਉਹ ਸਥਾਨ ‘ਉੰਨਤ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ—ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਧਾਮ।

Verse 53

गजरूपधरस्तत्र स्थितः स्थाने महाबलः । गणनाथस्वरूपेण ह्युन्नतो जगति स्थितः

ਉੱਥੇ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਗਜ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਸਥਾਨ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ; ਅਤੇ ਜਗਤ ਵਿਚ ‘ਉੰਨਤ’ ਨਾਮ ਨਾਲ, ਗਣਨਾਥ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 54

डिंडिरूप धरो भूत्वा रुद्रः प्राह तपोधनान् । यन्मया भवतां कार्यं कर्तव्यं तदिहोच्यताम्

ਡਿੰਡੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਤਪ-ਧਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਤੁਹਾਡਾ ਜੋ ਕੰਮ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਰਤਵ੍ਯ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਦੱਸੋ।”

Verse 55

एवमुक्तस्तु तैरुक्तः सर्वज्ञानक्रियापरैः । सानन्दाः प्राणिनः संतु त्वत्प्रसादात्पुरा यथा

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਸਰਵ-ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਤਕਰਮ ਵਿਚ ਰਤ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਨੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਜੀਵ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸੁਖੀ ਰਹਿਣ।”

Verse 56

क्षंतव्यं देवदेवेश कृतं यन्मूढमानसैः । त्वत्प्रसादात्सुरेशान तत्त्वं सानुग्रहो भव

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਮੂਰਖ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਮਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਖਿਮਾ ਕਰੋ। ਹੇ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਸੱਚੀ ਦਇਆ ਤੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।

Verse 57

एवमस्त्विति तेनोक्तास्ते सर्वे विगतज्वराः । तल्लिंगानुकृतिं लिंगमीजिरे मुनयस्तथा । चक्रुस्ते मुनयः सर्वे स्तुतिं विगतमत्सराः

ਉਸ ਨੇ ਜਦੋਂ ਕਿਹਾ, “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ,” ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਜ਼ਵਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਸਤੁਤੀ ਦੇ ਗੀਤ ਰਚੇ।

Verse 58

क्षमस्व देवदेवेश कुर्वस्माकमनुग्रहम् । अस्मिंल्लिंगे लयं गच्छ मूलचण्डीशसंज्ञके । त्रिकालं देवदेवेश ग्राह्या ह्यत्र कला त्वया

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸਾਨੂੰ ਖਿਮਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਕਰੋ। ਮੂਲਚੰਡੀਂਸ਼ ਨਾਮਕ ਇਸ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਲਯ ਹੋ ਜਾਓ। ਹੇ ਦੇਵਦੇਵેશ, ਤਿੰਨਾਂ ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡੀ ਕਲਾ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

Verse 59

ईश्वर उवाच । चण्डी तु प्रोच्यते देवी तस्या ईशस्त्वहं स्मृतः । तस्य मूलं स्मृतं लिंगं तदत्र पतितं यतः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਚੰਡੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਈਸ਼ (ਪਤੀ-ਪ੍ਰਭੂ) ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਲਿੰਗ ਉਸ ਦਾ ਮੂਲ/ਸਰੋਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਥੇ ਆ ਡਿੱਗਿਆ ਸੀ।”

Verse 60

तस्मात्तन्मूल चण्डीश इति ख्यातिं गमिष्यति वा । पीकूपतडागानां शतैस्तु विपुलैरपि

“ਇਸ ਲਈ ਇਹ ‘ਮੂਲਚੰਡੀਂਸ਼’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਭਾਵੇਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੂਆਂ ਅਤੇ ਤਲਾਬਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ (ਧਰਮਕ ਕਾਰਜ) ਵੀ ਹੋਣ…”

Verse 61

कृतैर्यज्जायते पुण्यं तत्पुण्यं लिंगदर्शनात् । ब्रह्माण्डं सकलं दत्त्वा यत्पुण्यफलमाप्नुयात्

ਜਿਹੜਾ ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਕੇਵਲ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਜੋ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਮਿਲੇ…

Verse 62

तत्पुण्यं लभते देवि मूलचण्डीशदर्शनात् । तत्र दानानि देयानि षोडशैव नरोत्तमैः

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਮੂਲਚੰਡੀਸ਼ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਨਰੋਤਮਾਂ ਨੂੰ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦਾਨ ਅਵਸ਼੍ਯ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 63

एवं तद्भविता सर्वं यन्मयोक्तं द्विजोत्तमाः । यात दारुवनं विप्राः सर्वे यूयं तपोधनाः । मया सर्वे समादिष्टा यात दारुवनं द्विजाः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਜੋ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਸਭ ਐਸੇ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤਪ-ਧਨ ਵਾਲੇ ਦਾਰੁਵਨ ਨੂੰ ਜਾਓ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਦਾਰੁਵਨ ਨੂੰ ਜਾਓ।

Verse 64

ततस्तु संप्राप्य महद्वचो मम सर्वे प्रहृष्टा मुनयो महोदयम् । गत्वा च तद्दारुवनं महेश्वरि पुनश्च चेरुः सुतपस्तपोधनाः

ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਮਹਾਨ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ। ਉਸ ਦਾਰੁਵਨ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ, ਤਪ-ਧਨ ਵਾਲੇ ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਮੁੜ ਉੱਤਮ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 65

एतस्मात्कारणाद्देवि मूलचण्डीशसंज्ञितम् । लिंगं पापहरं नृणामर्द्धचन्द्रेण भूषितम्

ਇਸ ਕਾਰਣ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਲਿੰਗ ‘ਮੂਲਚੰਡੀਸ਼’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਰਧਚੰਦਰ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ।

Verse 66

दोहनी दुग्थदानेन मुनीनां तृषितात्मनाम् । श्रमापहारं यद्देवि त्वया कृतमनुत्तमम् । तत्तप्तोदकनाम्ना वा अभूत्कुण्डं धरातले

ਹੇ ਦੇਵੀ! ਦੋਹਨੀ ਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਤਪੇ ਮੁਨੀਜਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਥਕਾਵਟ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਅਤੁੱਲ ਕਰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹੀ ਸਥਾਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ‘ਤਪਤੋਦਕ’ ਨਾਮ ਦਾ ਕੁੰਡ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 67

ऋषितोयाजले स्नात्वा चण्डीशं यः प्रपूजयेत् । स प्रचण्डो भवेद्भूमौ भुवनानामधीश्वरः

ਜੋ ਕੋਈ ‘਋ਸ਼ਿਤੋਯ’ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਚੰਡੀਂਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧੀਸ਼ਵਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 68

एतत्संक्षेपतो देवि माहात्म्यं कीर्तितं तव । मूलचण्डीशदेवस्य श्रुतं पातकनाशनम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੇਰਾ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਮੂਲਚੰਡੀਂਸ਼ ਦੇਵ ਦਾ ਇਹ ਵਰਤਾਂਤ ਸੁਣਨਾ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 308

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये तप्तोदककुण्डोत्पत्तौ मूलचण्डीशोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टोत्तर त्रिशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ‘ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਭਾਗ ਅੰਦਰ, ‘ਤਪਤੋਦਕ ਕੁੰਡ’ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ‘ਮੂਲਚੰਡੀਂਸ਼ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਦੇ ਵਰਣਨ ਨਾਮਕ ਤਿੰਨ ਸੌ ਅੱਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।