
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ–ਦੇਵੀ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਤੱਤਵਮਈ ਸੰਵਾਦ ਹੈ। ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੰਡ ਦੇ ਤੀਰਥ-ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਲਿੰਗ-ਸਥਾਨ ਦੱਸ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਸਥਿਤੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ‘ਸੰਗਾਲੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਸਿੱਧ-ਗਣਾਂ ਨੇ ‘ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ’ ਨੂੰ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਵਰ: ਜੋ ਸਾਧਕ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਸਿੱਧਨਾਥ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਜਪ ਕਰੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਤਰੁਦਰੀਯ, ਅਘੋਰ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਗਾਇਤਰੀ—ਉਹ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਸ਼ਵਯੁਜ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਦੀ ਮਹਾਰਾਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਨਿਡਰ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਪ-ਨਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਰਵਕਾਮ-ਫਲ-ਪ੍ਰਦ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि सिद्धेश्वरमनुत्तमम् । तस्यैव पूर्वदिग्भागे नातिदूरे व्यवस्थितम्
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਨੁੱਤਮ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਵੱਡੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਸਥਿਤ ਹੈ।”
Verse 2
यदा देवैः समेत्याशु शिवलिंगं प्रतिष्ठितम् । संगालेश्वर नामाढ्यं सर्वपापहरं शुभम्
ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ “ਸੰਗਾਲੇਸ਼ਵਰ” ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ।
Verse 3
तदा सिद्धगणाः सर्वे समाराध्य वृषध्वजम् । स्थापयांचक्रिरे लिंगं सर्वसिद्धिप्रदायकम्
ਤਦੋਂ ਸਾਰੇ ਸਿੱਧਗਣਾਂ ਨੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ ਪ੍ਰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 4
तत्सिद्धेश्वर नामाढ्यं महापातकनाशनम् । तुष्टुवुर्विविधैः स्तोत्रैस्तदा सिद्धगणाः शिवम्
ਉਹ ਲਿੰਗ ‘ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਤਦ ਸਿੱਧਗਣਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਤੁਤੀਆਂ ਤੇ ਸਤੋਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।
Verse 5
ततस्तुष्टो महादेवो याच्यतां वरमुत्तमम् । नमस्कृत्य ततः सर्वे प्रोचुश्च शशिशेखरम्
ਤਦ ਮਹਾਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ, “ਸਰਵੋਤਮ ਵਰ ਮੰਗੋ।” ਫਿਰ ਸਭ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ਸ਼ੀਸ਼ੇਖਰ (ਚੰਦ੍ਰ-ਮੁਕੁਟਧਾਰੀ) ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
Verse 6
इहागत्य नरो यस्तु स्नात्वा च विधिपूर्वकम् । अर्चयेत्सिद्धनाथं च जपेच्च शतरुद्रियम्
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਸਿੱਧਨਾਥ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰੀਯ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ,
Verse 7
अघोरं वा जपेन्मन्त्रं गायत्र्यं च महेश्वरम् । षण्मासाभ्यन्तरेणैव जपेच्च मुनिसत्तमाः । अणिमादिगुणैश्वर्यं संसिद्धिं प्राप्नुयाद्ध्रुवम्
ਜਾਂ ਅਘੋਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦਾ ਵੀ। ਹੇ ਮੁਨਿਸ੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਜਪ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਐਸ਼ਵਰਯ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 8
ईश्वर उवाच । एवं भविष्यतीत्युक्त्वा ह्यंतर्धानं गतो हरः । सिद्धेश्वरं तु संपूज्य ह्यघोरं च जपेन्नरः
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਹਰ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਅਘੋਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ।
Verse 9
आश्वयुक्कृष्णपक्षे तु चतुर्दश्यां महानिशि । धैर्यमालंब्य निर्भीकः स सिद्धिं प्राप्नुयान्नरः
ਆਸ਼ਵਯੁਕ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਧੀਰਜ ਧਾਰ ਕੇ ਨਿਡਰ ਰਹੇ; ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 10
इत्येतत्कथितं देवि माहात्म्यं पापनाशनम् । सिद्धेश्वरस्य देवस्य सर्वकामफलप्रदम्
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਦਾ, ਜੋ ਸਭ ਧਰਮਿਕ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 301
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य सिद्धेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकोत्तरत्रिशत तमोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ, ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ, “ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਤਿੰਨ ਸੌ ਇਕਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।