Adhyaya 294

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि कौबेरात्पूर्वसंस्थितम् । गव्यूतिपंचके देवि पुष्करंनाम नामतः । यत्र सिद्धो महादेवि कैवर्तो मत्स्यघातकः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਮਹਾਂਦੇਵੀ! ਫਿਰ ਕੁਬੇਰ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਗਵਯੂਤੀ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਮੱਛੀ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।"

Verse 2

देव्युवाच । सविस्तरं मम ब्रूहि कथं स सिद्धिमाप वै । कथयस्व प्रसादेन देवदेव महेश्वर

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ ਕਿ ਉਸਨੇ ਸਿੱਧੀ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸੁਣਾਓ।"

Verse 3

ईश्वर उवाच । शृणु त्वं यत्पुरावृत्तं देवि स्वारोचिषेंतरे । आसीत्कश्चिद्दुराचारः कैवर्तो मत्स्यघातकः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸੁਣੋ ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਮਛੇਰਾ ਸੀ ਜੋ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਸੀ।"

Verse 4

स कदाचिच्चरन्पापः पुष्करे तु जगाम वै । ददर्श शांकरं वेश्म लतापादपसंकुलम्

ਉਹ ਪਾਪੀ ਘੁੰਮਦਾ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਵਾਰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸ਼ੰਕਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਦੇਖਿਆ ਜੋ ਵੇਲਾਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 5

स माघमासे शीतार्त्तः क्लिन्नजालसमन्वितः । प्रासादमारुरोहार्त्तः सूर्यतापजिघृक्षया

ਮਾਘ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਠੰਡ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਗਿੱਲਾ ਜਾਲ ਚੁੱਕੀ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਰਮੀ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੰਦਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।

Verse 6

ततः स क्लिन्नजालं तच्छोषणाय रवेः करैः । प्रासादध्वजदंडाग्रे संप्रसारितवांस्तदा

ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਭਿੱਜੇ ਜਾਲ ਨੂੰ ਸੁਕਾਉਣ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਲ ਦੇ ਧਵਜ-ਦੰਡ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 7

ततः प्रासादतो देवि जाड्यात्संपतितः क्रमात् । स मृतः सहसा देवि तस्मिन्क्षेत्रे शिवस्य च

ਫਿਰ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਅਸਾਵਧਾਨੀ ਕਾਰਨ ਉਹ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਮਹਲ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਮਰ ਗਿਆ—ਉਸੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ।

Verse 8

जालं तस्य प्रभूतेन जीर्णकालेन यत्तदा । ध्वजा बद्धा यतो जालैः प्रासादे सा शुभेऽभवत्

ਅਤੇ ਉਹ ਜਾਲ, ਜਦੋਂ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਲੰਘਿਆ ਤੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਪੁਰਾਣਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਧਵਜ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਲੱਗ ਪਿਆ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਮਹਲ-ਮੰਦਰ ਉੱਤੇ ਉਹ ਧਵਜ ਸ਼ੁਭ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 9

ततोऽसौ ध्वजमाहात्म्याज्जातोऽवन्यां नराधिपः । ऋतध्वजेति विख्यातः सौराष्ट्रविषये सुधीः । स हि स्फूर्जद्ध्वजाग्रेण रथेन पर्यटन्महीम्

ਫਿਰ ਉਸ ਧਵਜ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜਾ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮਿਆ। ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ‘਋ਤਧਵਜ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਧਵਜ-ਅਗਰ ਵਾਲੇ ਰਥ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਭਰ ਵਿਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 10

कामभोगाभिभूतात्मा राज्यं चक्रे प्रतापवान् । ततोऽसौ भवने शंभोर्ददौ शोभासमन्विताम् । ध्वजां शुभ्रां विचित्रां च नान्यत्किंचिदपि प्रभुः

ਕਾਮ-ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਮਨ ਮੋਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਤੇਜ-ਪ੍ਰਤਾਪ ਵਾਲਾ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਭਾ-ਯੁਕਤ, ਸ਼ੁੱਧ ਸਫੈਦ ਤੇ ਵਿਵਿਧ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਧਵਜਾ ਅਰਪਣ ਕੀਤੀ—ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 11

ततो जातिस्मरो राजा प्रभासक्षेत्रमागतः । तत्रायतनं ध्वजाजालसमन्वितम्

ਤਦੋਂ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਧਵਜਾਂ ਅਤੇ ਜਾਲੀ-ਸਮਾਨ ਸਜਾਵਟ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਆਯਤਨ (ਧਾਮ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ।

Verse 12

अजोगन्धस्य देवस्य पूर्वमाराधितस्य च । प्रासादं कारयामास शिवोपकरणानि च

ਉਸ ਦੇਵ ਅਜੋਗੰਧ—ਜਿਸ ਦੀ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ—ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦ-ਸਮਾਨ ਮੰਦਰ ਬਣਵਾਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਦੇ ਉਪਕਰਣ ਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।

Verse 13

नित्यं पूजयते भक्त्या तल्लिंगं पापनाशनम् । दशवर्षसहस्राणि राज्यं चक्रे महामनाः

ਉਹ ਪਾਪਨਾਸਕ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਨਿੱਤ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਮਹਾਮਨਾ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਚਲਾਇਆ।

Verse 14

तल्लिंगस्य प्रभावेन ततः कालाद्दिवं गतः । तस्मात्तत्र प्रयत्नेन गत्वा लिंगं प्रपूजयेत्

ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 15

स्नात्वा पश्चिमतः कुण्डे पुष्करे पापतस्करे । यत्र ब्रह्माऽयजत्पूर्वं यज्ञैर्विपुलदक्षिणैः

ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ—ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਚੁਰਾ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਉਸ ਥਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵਾਲੇ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਯਜਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।

Verse 16

समाहूय च तीर्थानि पुष्करात्तत्र भामिनि । तस्मिन्कुण्डे तु विन्यस्य अजोगन्ध समीपतः । प्रतिष्ठाप्य महालिंगमजोगन्धेति नामतः

ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਉਥੇ ਉਸ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਅਜੋਗੰਧ ਦੇ ਨੇੜੇ ‘ਅਜੋਗੰਧ’ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਮਹਾਲਿੰਗ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 17

त्रिपुष्करे महादेवि कुण्डे पातकनाशने । सौवर्णं कमलं तत्र दद्याद्ब्राह्मणपुंगवे

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਤ੍ਰਿਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਉਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਪੁੰਗਵ ਨੂੰ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਮਲ ਅਰਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 18

देवं संपूज्य विधिवद्गन्धपुष्पाक्षतादिभिः । मुच्यते पातकैः सर्वैः सप्तजन्मार्जितैरपि

ਗੰਧ, ਪੁਸ਼ਪ, ਅਖੰਡ ਚਾਵਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਵੀ।

Verse 294

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्कर माहात्म्येऽजोगन्धेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुर्णवत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਪੁਸ਼ਕਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ ‘ਅਜੋਗੰਧੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਦੋ ਸੌ ਚੌਰਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ।