Adhyaya 289
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਥੋੜ੍ਹੇ ਫਾਸਲੇ (ਗਵ੍ਯੂਤੀ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ) ‘ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ’ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਗੰਗਾ ਦਾ ‘ਪਾਤਾਲਗਾਮਿਨੀ’ ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਪਾਪਨਾਸ਼ਿਨੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਸਨਾਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਫਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਗੰਗੇਸ਼ਵਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਬਾਲੇਸ਼ਵਰ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਇੱਛਿਤ ਸਿੱਧੀ, ਪਾਪਖ਼ਯ ਅਤੇ ਕਾਮਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । तस्यैव दक्षिणे देवि तस्माद्गव्यूतिमात्रतः । पातालगामिनी गंगा संस्थिता पापनाशिनी
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਸੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਗਵ੍ਯੂਤੀ ਦੇ ਫਾਸਲੇ ‘ਤੇ, ਪਾਤਾਲ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ—ਪਾਪ ਨਾਸਿਨੀ—ਉਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।
Verse 2
विश्वामित्रेण चाहूता स्नानार्थं वरवर्णिनि । तत्र स्नात्वा महादेवि मुच्यते सर्वपातकैः
ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਸੀ। ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਤਕਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 3
तत्र गंगेश्वरं दृष्ट्वा विश्वामित्रेश्वरं तथा । बालेश्वरं च संप्रेक्ष्य सर्वान्कामानवाप्नुयात्
ਉੱਥੇ ਗੰਗੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ, ਤੇ ਬਾਲੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਹਾਰ ਕੇ, ਭਗਤ ਆਪਣੇ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਮਨੋਰਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 289
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां सहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये बालार्कमाहात्म्ये पाताल गंगेश्वरविश्वामित्रेश्वरबालेश्वराभिधलिंगत्रयमाहात्म्यवर्णनंनामैकोननवत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ‘ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਦੇ ‘ਬਾਲਾਰਕਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਅੰਦਰ ‘ਪਾਤਾਲ ਗੰਗੇਸ਼ਵਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਬਾਲੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮਕ ਤਿੰਨ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ-ਵਰਨਨਾ ਵਾਲਾ ਅਧਿਆਇ, ਜੋ ਦੋ ਸੌ ਨਵਾਂਵੇਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕੋਨ ਨਵਾਂਵੇਂ ਉੱਤਰ ਦੋ ਸੌ (ਅਧਿਆਇ 289) ਹੈ, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।