Adhyaya 284
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਮਹਾਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ‘ਸੁਕਨਿਆ-ਸਰਸ’ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੁਕਨਿਆ, ਰਿਸ਼ੀ ਚ੍ਯਵਨ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਥਾ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਨੇ ਚ੍ਯਵਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਅਵਗਾਹਨ (ਸਨਾਨ) ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸਨਾਨ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਚ੍ਯਵਨ ਦਾ ਰੂਪ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸਵੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਰਸ-ਸਨਾਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੁਕਨਿਆ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਤੀਰਥ ‘ਕਨਿਆ-ਸਰਸ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਨਾਮ-ਕਾਰਣ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਲਈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਤਿਥੀ ਨੂੰ, ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਗ੍ਰਿਹ-ਭੰਗ/ਗ੍ਰਿਹ-ਕਲਹ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ, ਅਪੰਗਤਾ ਜਾਂ ਅੰਧਤਾਵਾਲੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਬਚਾਵ ਵਰਗੇ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਤੀਰਥ-ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਵਰਣਿਤ ਹਨ।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि सुकन्यासर उतमम् । यत्राश्विनौ निमग्नौ तौ च्यवनेन सहांबिके । समानरूपो ह्यभवच्च्यवनो यत्र सोऽश्विना
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉੱਤਮ ਸੁਕਨਿਆ-ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਜਾਓ; ਹੇ ਅੰਬਿਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨ ਚ੍ਯਵਨ ਦੇ ਨਾਲ ਡੁੱਬਕੀ ਲਗਾ ਕੇ ਨ੍ਹਾਏ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਚ੍ਯਵਨ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਵਰਗਾ ਹੀ ਯੌਵਨਮਈ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 2
यत्र प्राप्तवती कामं सुकन्या वरवर्णिनी । सरःस्नानप्रभावेन तेन कन्यासरः स्मृतम् । तत्र स्नाता शुभा नारी तृतीयायां विशेषतः
ਜਿੱਥੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ ਸੁਕਨਿਆ ਨੇ ਉਸ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਸਨਾਨ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਕਨਿਆ-ਸਰ’ (ਕੁਆਰੀ ਦਾ ਸਰੋਵਰ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਜੋ ਸੁਚੱਜੀ ਨਾਰੀ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਨੂੰ, ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਪਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 3
सप्तजन्मसहस्राणि गृहभंगं न चाप्नुयात् । दरिद्रो विकलो दीनो नांधस्तस्या भवेत्पतिः
ਸੱਤ ਹਜ਼ਾਰ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਉਸ ਨੂੰ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਨ ਗਰੀਬ ਹੋਵੇਗਾ, ਨ ਅੰਗਹੀਣ, ਨ ਦੁਰਦਸ਼ਾਗ੍ਰਸਤ, ਨ ਅੰਨ੍ਹਾ।
Verse 284
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये च्यवनेश्वरमाहात्म्ये सुकन्यासरोमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुरशीत्युत्तर द्विशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਚ੍ਯਵਨੇਸ਼ਵਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ ‘ਸੁਕਨਿਆ-ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਦੋ ਸੌ ਚੌਰਾਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।