Adhyaya 28

Verse 1

देव्युवाच । इत्याश्चर्यमिदं देव त्वत्तः सर्वं मया श्रुतम् । महिमानं महेशस्य विस्तरेण समुद्भवम् । सांप्रतं सोमनाथस्य यथावद्वक्तुमर्हसि

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਪੂਰਾ ਸੁਣ ਲਿਆ—ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਉਤਪੱਤ ਹੋਇਆ ਵਰਣਨ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਸੋਮਨਾਥ ਸੰਬੰਧੀ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਯਥਾਵਤ ਕਹਿਣ ਯੋਗ ਹੈਂ।”

Verse 2

विधिना केन दृश्योसौ यात्रा कार्या कथं नृभिः । कस्मिन्काले महादेव नियमाश्चैव कीदृशाः

ਉਹ (ਸੋਮਨਾਥ) ਕਿਹੜੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਨਯੋਗ ਹੈ? ਮਨੁੱਖ ਯਾਤਰਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨ? ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ (ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਨਿਯਮ-ਧਰਮ ਪਾਲਣੇ ਹਨ?

Verse 3

ईश्वर उवाच । हेमन्ते शिशिरे वापि वसन्ते वाथ भामिनि । यदा च जायते चित्तं वित्तं वा पर्व वा भवेत्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਹੇਮੰਤ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਸਿਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਵਸੰਤ ਵਿੱਚ—ਜਦੋਂ ਵੀ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਜਾਗੇ, ਜਾਂ ਧਨ-ਸਾਧਨ ਉਪਲਬਧ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਸ਼ੁਭ ਪਰਵ ਆ ਪਵੇ—”

Verse 4

तदैव यात्रा कर्त्तव्या भावस्तत्रैव कारणम् । कृत्वा तु नियमं कंचित्स्वगृहे वरवर्णिनि

—ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਹੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਭਾਵ ਹੀ ਅਸਲ ਕਾਰਣ ਹੈ। ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਰਣ ਵਾਲੀ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਿਯਮ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ,

Verse 5

प्रणम्य मनसा रुद्रं कृत्वा श्राद्धं यथाविधि । स्थानं प्रदक्षिणं कृत्वा वाग्यतः सुसमाहितः

ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਕੇ, ਬੋਲ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮ ਰੱਖਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਸੁਸਮਾਹਿਤ ਕਰਕੇ,

Verse 6

नियतो नियताहारो गच्छेच्चैव ततः पथि । कामक्रोधौ परित्यज्य लोभमोहौ तथैव च

ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਨਿਯਤ ਆਹਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰ, ਫਿਰ ਉਸ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਚੱਲੇ; ਕਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਅਤੇ ਲੋਭ ਤੇ ਮੋਹ ਨੂੰ ਭੀ ਛੱਡ ਦੇਵੇ।

Verse 7

ईर्ष्यामत्सरलौल्यं च यात्रा कार्या ततो नृभिः । तीर्थानुगमनं पुण्यं यज्ञेभ्योऽपि विशिष्यते

ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਈਰਖਾ, ਮਤਸਰ ਅਤੇ ਲੌਲ੍ਯ (ਲਾਲਚ) ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ। ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਨਾ ਪੁੰਨ ਹੈ, ਜੋ ਯਜਨਾਂ ਤੋਂ ਭੀ ਉੱਤਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 8

अग्निष्टोमादियज्ञैश्च इष्ट्वा विपुलदक्षिणैः । तत्तत्फलमवाप्नोति तीर्थानुगमनेन यत्

ਅਗ્નਿਸ਼ਟੋਮ ਆਦਿ ਯਜਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀਆਂ ਦਕਸ਼ਿਣਾਵਾਂ ਦੇ ਕੇ ਕਰਕੇ ਜੋ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਰਣ (ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ) ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 9

कलेर्युगं महाघोरं प्राप्य पापसमन्वितम् । नान्येनाऽस्मिन्नुपायेन धर्म्मः स्वर्गश्च लभ्यते । विना यात्रां महादेवि सोमेशस्य न संशयः

ਕਲੀ ਦਾ ਮਹਾਘੋਰ ਯੁਗ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਉਪਾਯ ਨਾਲ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ। ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 10

ये कुर्वंति नरा यात्रां शुचिश्रद्धासमन्विताः । कलौ युगे कृतार्थास्ते ये त्वन्ये ते निरर्थकाः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਹੋਰ ਰਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਰਰਥਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 11

यथामहोदधेस्तुल्यो न चान्योऽस्ति जलाशयः । तथा प्राभासिकात्क्षेत्रात्समं तीर्थं न विद्यते

ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋਰ ਕੋਈ ਜਲਾਸ਼ਯ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਭਾਸਿਕ ਖੇਤਰ (ਪ੍ਰਭਾਸ-ਕਸ਼ੇਤਰ) ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

Verse 12

अनुपोष्य त्रिरात्राणि तीर्थान्यनभिगम्य च । अदत्त्वा कांचनं गाश्च दरिद्रोनाम जायते

ਜੋ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ‘ਦਰਿਦ੍ਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਪੁੰਨ ਤੋਂ ਵੰਝਿਆ।

Verse 13

यन्यगम्यानि तीर्थानि दुर्गाणि विषमाणि च । मनसा तानि गम्यानि सर्वतीर्थगतीप्सुना

ਜੋ ਤੀਰਥ ਪਹੁੰਚਣ ਨੂੰ ਔਖੇ ਹਨ—ਦੂਰਲੇ ਤੇ ਕਠਿਨ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਦਾ ਫਲ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 14

यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्चैव सुसंयतम् । विद्या तपश्च कीर्तिश्च स तीर्थफलमश्नुते

ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ, ਪੈਰ ਅਤੇ ਮਨ ਸੁਚੱਜੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੰਯਮਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆ, ਤਪੱਸਿਆ ਤੇ ਸੁਕੀਰਤੀ ਹੈ—ਉਹੀ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਤੀਰਥ-ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

Verse 15

नियतो नियताहारः स्नान ।जाप्यपरायणः । व्रतोपवासनिरतः स तीर्थफलमश्नुते

ਜੋ ਨਿਯਮਿਤ ਹੈ, ਨਿਯਤ ਆਹਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਜਪ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਵ੍ਰਤ ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੈ—ਉਹ ਤੀਰਥ-ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 16

अक्रोधनश्च देवेशि सत्यशीलो दृढव्रतः । आत्मोपमश्च भूतेषु स तीर्थफलमश्नुते

ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ! ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਤ੍ਯ-ਨਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮਾਨ ਜਾਣਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 17

कुरुक्षेत्रादितीर्थानि रथगम्यानि यानि तु । तान्येव ब्राह्मणो यायादानदोषो न तेषु वै

ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਆਦਿ ਜੋ ਤੀਰਥ ਰਥ ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਸਵਾਰੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ।

Verse 18

ये साधवो धनोपेतास्तीर्थानां स्मरणे रताः । तीर्थे दानाच्च योगाच्च तेषामभ्यधिकं फलम्

ਜੋ ਸਾਧੂ ਪੁਰਸ਼ ਧਨ-ਸੰਪੰਨ ਹਨ ਅਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਅਤੇ ਯੋਗ-ਅਭਿਆਸ ਦੁਆਰਾ ਹੋਰ ਵੀ ਅਧਿਕ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 19

ये दरिद्रा धनैर्हीनास्तीर्थानुगमनेरताः । तेषां यज्ञफलावाप्तिर्विनापि धनसंचयैः

ਜੋ ਗਰੀਬ ਹਨ, ਧਨ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਹਨ, ਤੱਥਾਪਿ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਰਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 20

सर्वेषामेव वर्णानां सर्वाश्रमनिवासिनाम् । तीर्थं तु फलदं ज्ञेयं नात्र कार्या विचारणा

ਸਭ ਵਰਣਾਂ ਲਈ ਅਤੇ ਹਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਤੀਰਥ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਫਲਦਾਇਕ ਜਾਣੋ; ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਸੰਦੇਹ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 21

कार्यांतरेण यो गत्वा स्नानं तीर्थे समाचरेत् । न च यात्राफलं तस्य स्नानमात्रं फलं भवेत्

ਜੋ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾ ਕੇ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਲਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਦਾ ਹੀ ਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 22

तीर्थानुगमनं पद्भ्यां तपःपरमिहोच्यते । तदेव कृत्वा यानेन स्नानमात्रफलं लभेत्

ਤੀਰਥ-ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਪੈਦਲ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਇੱਥੇ ਪਰਮ ਤਪੱਸਿਆ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਉਹੀ ਯਾਤਰਾ ਵਾਹਨ ਨਾਲ ਕਰਨ ਤੇ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ-ਮਾਤ੍ਰ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 23

यस्यान्यः कुरुते शक्त्या तीर्थयात्रां तथेश्वरि । स्वकीयद्रव्ययानाभ्यां फलं तस्य चतुर्गुणम्

ਹੇ ਈਸ਼ਵਰੀ! ਜਿਸ ਦੀ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵੱਲੋਂ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ—ਆਪਣੇ ਧਨ ਅਤੇ ਵਾਹਨ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ—ਚੌਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 24

तीर्थानुगमनं कृत्वा भिक्षाहारा जितेंद्रियाः । प्राप्नुवंति महादेवि तीर्थे दशगुणं फलम्

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ! ਜੋ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਭਿੱਖਿਆ ਤੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਦਸਗੁਣਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 25

छत्रोपानद्विहीनस्तु भिक्षाशी विजितेंद्रियः । महापातकजैर्घोरैर्विप्रः पापैः प्रमुच्यते

ਪਰ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਛਤਰੀ ਅਤੇ ਜੁੱਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਭਿੱਖਿਆ ਹੀ ਖਾਏ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਏ, ਉਹ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 26

न भैक्षं परपाकं तु न च भैक्ष्यं प्रतिग्रहम् । सोमपानसमं भैक्ष्यं तस्माद्भैक्षं समाचरेत्

ਭਿਖਿਆ ਨੂੰ ਪਰਾਏ ਘਰ ਦੇ ਪੱਕੇ ਭੋਜਨ ਵਾਂਗ ਭੋਗ ਲਈ ਨਾ ਸਮਝੋ, ਨਾਹ ਹੀ ਭਿਖਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ—ਉਪਹਾਰ-ਸਵੀਕਾਰ—ਬਣਾ ਲਵੋ। ਭਿਖਿਆ-ਅੰਨ ਸੋਮਪਾਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਭਿਖਿਆ-ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰੋ।

Verse 27

लोकेऽस्मिन्द्विविधं तीर्थं स्वच्छ न्दैर्निर्म्मितं तथा । स्वयंभूतं प्रभासाद्यं निर्मितं दैवतैः कृतम्

ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹਨ: ਇੱਕ ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਜੋ ਸਵਯੰਭੂ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪ੍ਰਭਾਸ—ਅਤੇ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰਚੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 28

स्वयंभूते महातीर्थे स्वभावे च महत्तरे । तस्मिंस्तीर्थे प्रतिगृह्य कृताः सर्वे प्रतिग्रहाः

ਉਸ ਸਵਯੰਭੂ ਮਹਾਤੀਰਥ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਕਰਕੇ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਤੇ ਉੱਚਤਮ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ—ਉਪਹਾਰ-ਸਵੀਕਾਰ—ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ ਹੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਲ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।

Verse 29

प्रतिग्रहनिवृत्तस्य यात्रादशगुणं फलम् । तेन दत्तानि दानानि यज्ञैर्देवाः सुतर्पिताः

ਜੋ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ ਤੋਂ ਨਿਵ੍ਰਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਫਲ ਦਸ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਯਜਨਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 30

येन क्षेत्रं समासाद्य निवृत्तिः परमा कृता । वस्तुलौल्याद्धि यः क्षेत्रे प्रतिग्रहरुचिस्तथा

ਜੋ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਰਮ ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ—ਗ੍ਰਹਣ ਤੋਂ ਵਿਰਤੀ—ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਵਸਤੂ-ਲਾਲਸਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ ਦੀ ਰੁਚੀ ਪਾਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—

Verse 31

नैव तस्य परोलोको नायं लोको दुरात्मनः । अथ चेत्प्रतिगृह्णाति ब्राह्मणो वृत्तिदुर्बलः । दशांशमर्जिताद्दद्यादेवं तत्र न हीयते

ਉਸ ਦੁਰਾਤਮਾ ਲਈ ਨਾ ਪਰਲੋਕ ਹੈ, ਨਾ ਇਹ ਲੋਕ ਭੀ ਸੱਚੇ ਸੁਖ ਦਾ। ਪਰ ਜੇ ਜੀਵਿਕਾ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾਨ ਲੈਣ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਦਾਨ ਕਰੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਿਕ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

Verse 32

विप्रवेषं समास्थाय शूद्रो भूत्वा प्रतिग्रहम् । तृणकाष्ठसमं वापि प्रतिगृह्य पतत्यधः

ਜੋ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਵੇਸ ਧਾਰ ਕੇ ਦਾਨ ਲੈਣ ਦੀ ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਅਪਣਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਘਾਹ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਵਰਗੀ ਨਿਕੰਮੀ ਚੀਜ਼ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਲਵੇ, ਅਧੋਗਤੀ ਨੂੰ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 33

कुम्भीपाकादिकेष्वेवं महानरककोटिषु । यावदिंद्रसहस्राणि चतुर्द्दश वरानने

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁੰਭੀਪਾਕ ਆਦਿ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ—ਅਨੇਕਾਂ ਮਹਾਨ ਨਰਕ-ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੋਟੀਆਂ ਵਿੱਚ—ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਇੰਦਰਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਿਤਨਾ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਉਹ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 34

तस्मान्नैव प्रतिग्राह्यं किमन्यैर्ब्राह्मणैरपि । द्विप्रकारस्य तीर्थस्य कृतस्याप्यकृतस्य च

ਇਸ ਲਈ ਦਾਨ ਕਦੇ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ—ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ—ਚਾਹੇ ਤੀਰਥ ‘ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ’ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ‘ਅਬਣਿਆ/ਸਵੈੰਭੂ’ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ।

Verse 35

स्वकीयभावसंयुक्तः संपूर्णं फलमश्नुते । लभते षोडशांशं स यः परान्नेन गच्छति

ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਧਰਮਯੋਗ ਅਧਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਪਰਾਏ ਅੰਨ ਦੇ ਆਸਰੇ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 36

अशक्तस्य तथांधस्य पंगोर्यायावरस्य च । विहितं कारणायानमच्छिद्रे ब्राह्मणे कुतः

ਜੋ ਅਸਮਰਥ ਹੈ, ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੈ, ਲੰਗੜਾ ਹੈ ਜਾਂ ਭਟਕਦਾ ਸੰਨਿਆਸੀ ਹੈ—ਉਸ ਲਈ ਯੋਗ ਕਾਰਣ ਨਾਲ ਆਸਰੇ ਦਾ ਯਾਤਰਾ-ਸਹਾਰਾ ਵਿਧਿਤ ਹੈ; ਪਰ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਅਜਿਹੀ ਆਸਰਿਤਾ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਨਿਆਉਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 37

स्नानखादनपानैश्च वोढृभ्यस्तीर्थसेवकः । ददत्सकलमाप्नोति फलं तीर्थसमुद्भवम्

ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ-ਸੇਵਕ ਭਗਤ ਜੇ ਨ੍ਹਾਉਣ, ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਪਾਨੀ ਵਾਹਕਾਂ ਤੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸਾਰਾ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 38

न षोडशांशं यत्नेन लब्धार्थं यदि यच्छति । पंचमांशमथो वापि दद्यात्तत्र द्विजातिषु

ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਮਾਈ ਹੋਈ ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਦਾ ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਦਾਨ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਉੱਥੇ ਦਵਿਜਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਤਾਂ ਅਵਸ਼੍ਯ ਦੇਵੇ।

Verse 39

देवतानां गुरूणां च मातापित्रोश्च कामतः । पुण्यदः समवाप्नोति तदेवाष्टगुणं फलम्

ਜੋ ਕੋਈ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪੁੰਨ-ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਹੀ ਫਲ ਅੱਠ ਗੁਣਾ ਵਧ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 40

स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायो देवतार्चनम् । पुण्यं देयं तु सर्वत्र नापुण्यं दीयते क्वचित्

ਸਨਾਨ, ਦਾਨ, ਜਪ, ਹੋਮ, ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ-ਅਰਚਨ—ਇਹ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਹਰ ਥਾਂ ਅਰਪਣਯੋਗ ਹਨ; ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਤੇ ਅਪੁੰਨ ਕਰਮ ਅਰਪਣ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ।

Verse 41

पितरं मातरं तीर्थे भ्रातरं सुहृदं गुरुम् । यमुद्दिश्य निमज्जेत द्वादशांशं लभेत सः

ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਭਰਾ, ਮਿੱਤਰ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਮਨ ਧਾਰ ਕੇ ਡੁੱਬਕੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਪੁੰਨ ਦਾ ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 42

कुशैस्तु प्रतिमां कृत्वा तीर्थवारिषु मज्जयेत् । यमुद्दिश्य महादेवि अष्टभागं लभेत सः

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ! ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਬਣਾਕੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਂ ਉਦੇਸ਼ ਕਰੇ, ਉਸ ਲਈ ਤੀਰਥ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋਵੇ, ਉਹ ਅੱਠਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਪੁੰਨ ਦਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 43

महादानानि ये विप्रा गृह्णन्ति ज्ञानदुर्बलाः । वृक्षास्ते द्विजरूपेण जायंते ब्रह्मराक्षसाः

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ! ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਦਾਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਰਾਕਸ਼ਸ ਬਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਰੂਪ ਵਰਗੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 44

न वेदबलमाश्रित्य प्रतिग्रहरुचिर्भवेत् । अज्ञानाद्वा प्रमादाद्वा दहते कर्म नेतरत्

ਵੇਦ-ਧਰਮ ਦੇ ਬਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਏ ਬਿਨਾਂ ਦਾਨ-ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਣ ਦਾ ਚਸਕਾ ਨਹੀਂ ਪੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਅਗਿਆਨ ਜਾਂ ਪ੍ਰਮਾਦ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਰਮ ਆਪਣੇ ਕਰਮ-ਫਲ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।

Verse 45

चितिकाष्ठं तु वै स्पृष्ट्वा यज्ञयूपं तथैव च । वेदविक्रयिणं स्पृष्ट्वा स्नानमेव विधीयते

ਚਿਤਾ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਅਤੇ ਯਜ್ಞ-ਯੂਪ (ਬਲੀ-ਥੰਮ) ਨੂੰ ਵੀ ਛੂਹ ਕੇ, ਅਤੇ ਵੇਦ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਹੀ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 46

आदेशं पठते यस्तु आदेशं तु ददाति यः । द्वावेतौ पापकर्माणौ पातालतलवासिनौ

ਜੋ ਕੋਈ ‘ਆਦੇਸ਼’ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ‘ਆਦੇਸ਼’ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪਾਪਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਪਾਤਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀ ਬਣਦੇ ਹਨ।

Verse 47

आदेशं पठते यस्तु संजिघृक्षुः प्रतिग्रहम् । तीर्थे चैव विशेषेण ब्रह्मघ्नः सैव नेतरः । स्थितो वै नृपतेर्द्वारि न कुर्याद्वेदविक्रयम्

ਜੋ ਕੋਈ ਦਾਨ ਲੈਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ‘ਆਦੇਸ਼’ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤੀਰਥ ਤੇ—ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ; ਉਹ ਸੱਚਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਨਹੀਂ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਵੇਦ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕਦੇ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 48

हत्वा गावो वरं मांसं भक्षयीत द्विजाधमः । वरं जीवन्समं मत्स्यैर्न कुर्याद्वेदविक्रयम् । ब्रह्महत्यासमं पापं न भूतं न भविष्यति

ਚੰਗਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨੀਚ ਦਵਿਜ ਗਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਸ ਖਾ ਲਵੇ; ਚੰਗਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੱਛੀਆਂ ਵਰਗਾ ਜੀਵਨ ਜੀ ਲਵੇ—ਪਰ ਵੇਦ ਦਾ ਵਿਕਰੇ ਨਾ ਕਰੇ। ਬ੍ਰਹਮਹੱਤਿਆ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪਾਪ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਾ ਕਦੇ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 49

वरं कुर्याच्च तद्देवि न कुर्याद्वेदविकयम् । तीर्थे चैव विशेषेण महाक्षेत्रे तथैव च

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੇ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪਏ ਤਾਂ ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਕਰਮ ਕਰ ਲਵੇ, ਪਰ ਵੇਦ ਦਾ ਵਿਕਰੇ ਨਾ ਕਰੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤੀਰਥ ਤੇ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ।

Verse 50

दीयमानं तु वै दानं यस्त्यजेत्तीर्थसेवकः । तीर्थं करोति तीर्थं च स पुनाति च पूर्वजान्

ਪਰ ਜੋ ਤੀਰਥ-ਸੇਵਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਦਾਨ ਠੁਕਰਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੀਰਥ ਬਣਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 51

यदन्यत्र कृतं पापं तीर्थे तद्याति लाघवम् । न तीर्थकृतमन्यत्र क्वचिदेव व्यपोहति

ਜੋ ਪਾਪ ਹੋਰ ਥਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਆਉਣ ਨਾਲ ਹਲਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਪਾਪ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕਦੇ ਮਿਟਦਾ ਨਹੀਂ।

Verse 52

तैलपात्रमिवात्मानं यो रक्षेत्तीर्थसेवकः । स तीर्थफलमस्कन्नं विप्रः प्राप्नोति संयतः

ਜੋ ਤੀਰਥ-ਸੇਵਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤੇਲ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਾਂਗ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ (ਕਿ ਕਿਤੇ ਢਲ ਨ ਪਵੇ), ਉਹ ਤੀਰਥ ਦਾ ਅਖੰਡ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸੰਯਮੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 53

यस्ययस्यात्ति पक्वान्नमल्पं वा यदि वा बहु । तीर्थगस्तस्य तस्यार्धं स्नातस्य विनियच्छति

ਜੋ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਪੱਕਾ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ—ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਹੁਤ—ਉਸ ਲਈ ਸਨਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਵੱਖਰਾ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ (ਅਰਪਣ/ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ)।

Verse 54

यो न क्लिष्टोपि भिक्षेत ब्राह्मण स्तीर्थसेवकः । सत्यवादी समाधिस्थः स तीर्थस्योपकारकः

ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੀਰਥ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਿਖਿਆ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਮਾਧੀ-ਸਥਿਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ—ਉਹੀ ਤੀਰਥ ਦਾ ਸੱਚਾ ਉਪਕਾਰਕ ਹੈ।

Verse 55

कृते युगे पुष्कराणि त्रेतायां नैमिषं तथा । द्वापरे तु कुरुक्षेत्रं प्राभासिकं कलौयुगे

ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਕਰ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ; ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ਨੈਮਿਸ਼ ਵੀ ਤਿਵੇਂ ਹੀ; ਦ੍ਵਾਪਰ ਵਿੱਚ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ; ਅਤੇ ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਸ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ।

Verse 56

तिष्ठेद्युगसहस्रंतुपादेनैकेन यः पुमान् । प्रभासयात्रामेको वा समं भवति वा न वा

ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਕ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਖੜਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਇਕੋ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ; ਪ੍ਰਭਾਸ-ਯਾਤਰਾ ਅਪਾਰ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 57

एतत्क्षेत्रं समागत्य मध्यभागे वरानने । यानानि तु परित्यज्य भाव्यं पादचरैर्नरैः

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮੱਧ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵਾਹਨ ਤਿਆਗ ਕੇ ਪੈਦਲ ਹੀ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 58

लुठित्वा लोठनीं तत्र लुठिता यत्र देवताः । ततो नृत्यन्हसन्गायन्भूत्वा कार्पटिका कृतिः । गच्छेत्सोमेश्वरं देवं दृष्ट्वा चादौ कपर्द्दिनम्

ਉੱਥੇ ‘ਲੋਠਣੀ’ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੁੱਠਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਾ ਆਪ ਲੁੱਠੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਨੱਚਦਾ, ਹੱਸਦਾ, ਗਾਂਦਾ, ਨਿਮਾਣੇ ਭਿਖਾਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਕਪੱਰਦਿਨ (ਜਟਾਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 59

ईदृशं पुरुषं दृष्ट्वा स्थितं सोमेश्वरोन्मुखम् । नित्यं तुष्यंति पितरो गर्जंति च पिता महाः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਵੇਖ ਕੇ ਪਿਤਰ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ (ਪੂਰਵਜ) ਵੀ ਉੱਚੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਆਨੰਦਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੱਜ ਉਠਦੇ ਹਨ।

Verse 60

अस्माकं वंशजो देवं प्रस्थितस्तारणाय नः । गत्वा सोमेश्वरं देवि कुर्याद्वपनमादितः

‘ਸਾਡੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਇਕ ਵੰਸ਼ਜ ਸਾਨੂੰ ਤਾਰਨ ਲਈ ਦੇਵ ਦੇ ਕੋਲ ਨਿਕਲ ਪਿਆ ਹੈ।’ ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਾਸ ਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁੰਡਨ (ਕੇਸ ਮੂੰਡਣਾ) ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 61

तीर्थोपवासः कर्त्तव्यो यथावद्वै निबोध मे । नास्ति गंगासमं तीर्थं नास्ति क्रतुसमा गतिः

ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਯਥਾਵਤ ਸੁਣੋ—ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਉਪਵਾਸ ਦਾ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਆਚਰਨ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਤੁ (ਯਜ੍ਞ) ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਗਤੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਮਾਰਗ ਨਹੀਂ।

Verse 62

गायत्रीसदृशं जाप्यं होमो व्याहृतिभिः समः । अंतर्जले तथा नास्ति पापघ्नमघमर्षणात्

ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਜਪ ਨਹੀਂ; ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੋਮ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਹੋਮ ਨਹੀਂ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਘਮਰਸ਼ਣ ਵਿਧੀ ਵਰਗਾ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

Verse 63

अहिंसासदृशं पुण्यं दानात्संचयनं परम् । तपश्चानशनान्नास्ति तथा तीर्थनिषेवणात्

ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਪੁੰਨ ਨਹੀਂ; ਦਾਨ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਸੰਚਯ ਨਹੀਂ। ਤਪ ਵਿੱਚ ਉਪਵਾਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਭਕਤੀਪੂਰਵਕ ਸੇਵਾ ਵਰਗਾ ਵੀ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।

Verse 64

तीर्थोपवासाद्देवेशि अधिकं नास्ति किञ्चन । पापानां चोपशमनं सतामीप्सितकारकम्

ਹੇ ਦੇਵেশੀ, ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਉਪਵਾਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 65

उपवासो विनिर्द्दिष्टो विशेषाद्देवताश्रये । ब्राह्मणस्य त्वनशनं तपः परमिहोच्यते

ਉਪਵਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਯ-ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਇੱਥੇ ਪੂਰਨ ਅਨਸ਼ਨ (ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਸੰਪੂਰਨ ਵਿਰਤੀ) ਨੂੰ ਪਰਮ ਤਪ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 66

षष्ठकालाशनं शूद्रे तपः प्रोक्तं परं बुधैः । वर्णसंकरजातानां दिनमेकं प्रकीर्तितम्

ਬੁੱਧਿਮਾਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਲਈ ਛੇਵੇਂ ਪਹਰ ਇਕ ਵਾਰ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪਰਮ ਤਪ ਹੈ। ਵਰਣ-ਸੰਕਰ ਜਨਮਿਆਂ ਲਈ ਇਕ ਦਿਨ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਹੀ ਨਿਯਮ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 67

षष्ठकालात्परं शूद्रस्तपः कुर्याद्यथा क्वचित् । राष्ट्रहानिस्तदा ज्ञेया राज्ञश्चोपद्रवो महान्

ਜੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਨਿਯਤ ਛੇਵੇਂ ਪਹਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤਪ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਰਾਜ ਲਈ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਤੇ ਰਾਜੇ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਉਪਦ੍ਰਵ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 68

शूद्रस्तु षष्ठकालाशी यथाशक्त्या तपश्चरेत् । न दर्भानुद्धरेच्छूद्रो न पिबेत्कापिलं पयः

ਪਰ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਛੇਵੇਂ ਪਹਰ ਭੋਜਨ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਪ ਕਰੇ। ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਨਾ ਦರ್ಭਾ ਘਾਹ ਉਖਾੜੇ ਅਤੇ ਨਾ ਕਪਿਲਾ (ਭੂਰੀ) ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪੀਵੇ।

Verse 69

मध्यपत्रे न भुञ्जीत ब्रह्मवृक्षस्य भामिनि । नोच्चरेत्प्रणवं मंत्रं पुरोडाशं न भक्षयेत्

ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਬ੍ਰਹਮ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਦੇ ਮੱਧਲੇ ਪੱਤੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਭੋਜਨ ਨਾ ਕਰੇ। ਪ੍ਰਣਵ ‘ਓਂ’ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਨਾ ਉਚਾਰੇ ਅਤੇ ਪੁਰੋਡਾਸ਼ ਭੋਗ-ਕੇਕ ਨਾ ਖਾਏ।

Verse 70

न शिखां नोपवीतं च नोच्च रेत्संस्कृतां गिरम् । न पठेद्वेदवचनं त्रैरात्रं न हि सेवयेत्

ਨਾ ਸ਼ਿਖਾ ਰੱਖੇ, ਨਾ ਉਪਵੀਤ (ਜਨੇਊ) ਧਾਰੇ, ਨਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਬੋਲੀ ਉਚਾਰੇ। ਨਾ ਵੇਦ-ਵਾਕ ਪਾਠੇ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਤ੍ਰੈਰਾਤ੍ਰ ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵੀ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 71

नमस्कारेण शूद्रस्य क्रियासिद्धिर्भवेद्ध्रुवम् । निषिद्धाचरणं कुर्वन्पितृभिः सह मज्जति

ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਲਈ ਨਮਸਕਾਰ ਰਾਹੀਂ ਕਰਮ-ਕ੍ਰਿਆ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਨਿਸਚਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਨਿਸ਼ਿਧ ਆਚਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਅਧੋਗਤੀ ਨੂੰ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ।

Verse 72

येनैकादशसंख्यानि यंत्रितानींद्रियाणि वै । स तीर्थफलमाप्नोति नरोऽन्यः क्लेशभाग्भवेत्

ਜਿਸ ਨੇ ਗਿਆਰਾਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਦਾ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਮਨੁੱਖ ਕੇਵਲ ਕਲੇਸ਼ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 73

यच्च तीर्थे पितृश्राद्धं स्नानं तत्र समाचरेत् । हितकारी च भूतेभ्यः सोऽश्नीयात्तीर्थजं फलम्

ਜੋ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ, ਉਥੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਹਿਤਕਾਰੀ ਬਣੇ—ਉਹ ਤੀਰਥਜ ਫਲ ਦਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 74

धर्मध्वजी सदा लुब्धः परदाररतो हि यः । करोति तीर्थगमनं स नरः पातकी भवेत्

ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਝੰਡਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਫਿਰਦਾ, ਸਦਾ ਲੋਭੀ ਰਹਿੰਦਾ, ਅਤੇ ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੈ—ਐਸਾ ਮਨੁੱਖ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਕਰੇ ਤਾਂ ਵੀ ਪਾਪੀ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 75

एवं ज्ञात्वा महादेवि यात्रां कुर्याद्यथाविधि । तीर्थोपवासं कृत्वादौ श्रद्धायुक्तो दृढव्रतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਪਹਿਲਾਂ ਤੀਰਥ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਰਤ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ।

Verse 76

भोजनं नैव कुर्वीत यदी च्छेद्धितमात्मनः । परान्नं नैव भुञ्जीत तद्दिने ब्राह्मणः क्वचित्

ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਹੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਿਨ ਭੋਜਨ ਨ ਕਰੇ। ਉਸੇ ਦਿਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਿਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਆ ਪਕਾਇਆ ਅੰਨ ਨਾ ਖਾਏ।

Verse 77

हस्त्यश्वरथयानानि भूमिगोकांचनादिकम् । सर्वं तत्परिगृह्णीयाद्भोजनं न समाचरेत्

ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਰਥ ਅਤੇ ਸਵਾਰੀਆਂ, ਧਰਤੀ, ਗਾਂ, ਸੋਨਾ ਆਦਿਕ—ਇਹ ਸਭ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਪਰਾਇਆ ਭੋਜਨ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 78

आमाच्छतगुणं पुण्यं भुञ्जतो ददतोऽपि वा । तीर्थोपवासं कुर्वीत तस्मात्तत्र वरानने

ਉੱਥੇ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਜਾਂ ਉੱਥੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਸੌ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀਏ, ਉਸ ਥਾਂ ਦੇ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਉਪਵਾਸ ਕਰ।

Verse 79

व्रती च तीर्थयात्री च विधवा च विशेषतः । परान्नभोजने देवि यस्यान्नं तस्य तत्फलम्

ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਤੀਰਥ ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵਿਧਵਾ—ਹੇ ਦੇਵੀ—ਜੇ ਪਰਾਇਆ ਅੰਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਉਸੇ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਨ ਹੈ।

Verse 80

विधवा चैव या नारी तस्या यात्राविधिं ब्रुवे । कुंकुमं चन्दनं चैव तांबूलं च स्रजस्तथा

ਅਤੇ ਜੋ ਨਾਰੀ ਵਿਧਵਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਮੈਂ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਉਹ ਕੁੰਕੁਮ, ਚੰਦਨ, ਤੰਬੂਲ (ਪਾਨ) ਅਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਆਦਿਕ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰੇ।

Verse 81

रक्तवस्त्राणि सर्वाणि शय्या प्रास्तरणानि च । अशिष्टैः सह संभाषो द्विवारं भोजनं तथा

ਉਹ ਸਭ ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰ, ਸ਼ਯਿਆ ਅਤੇ ਵਿਲਾਸੀ ਬਿਛੌਨੇ ਤਿਆਗੇ; ਬਦਤਮੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਬਚੇ; ਅਤੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਵੀ ਵਰਜੇ।

Verse 82

पुंसां प्रदर्शनं चैव हास्यं तमसि वर्जयेत् । सशब्दोपानहौ चैव नृत्यं गतिं च वर्जयेत्

ਉਹ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਅੱਗੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹਾਸਾ ਵੀ ਵਰਜੇ। ਖੜਖੜਾਉਂਦੇ ਜੁੱਤੇ-ਚੱਪਲ, ਨਾਚ ਅਤੇ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਘੁੰਮਣਾ ਵੀ ਤਿਆਗੇ।

Verse 83

धारणं चैव केशानामंजनं च विलेपनम् । असतीजनसंसर्गं पांडित्यं च परित्यजेत्

ਉਹ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਅਤਿ-ਸਜਾਵਟ, ਅੰਜਨ ਅਤੇ ਲੇਪ-ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਬਚੇ; ਅਸਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤਿਆਗੇ; ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ ਵੀ ਛੱਡ ਦੇਵੇ।

Verse 84

नित्यं स्नानं च कुर्वीत श्वेतवस्त्राणि धारयेत् । यतिश्च ब्रह्मचारी च विधवा च विशेषतः

ਨਿੱਤ ਸਨਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸੰਨਿਆਸੀ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਵਿਧਵਾ।

Verse 86

देव्युवाच । तपांसि कानि कथ्यन्ते क्षेत्रे प्राभा सिके नरैः । कानि दानानि दीयन्ते केषु तीर्थेषु वा कथम्

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਨਰੋ, ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਤਪ ਕਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਕਿਹੜੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਿਹੜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ?”

Verse 87

ईश्वर उवाच । तपः परं कृतयुगे त्रेतायां ज्ञानमिष्यते । द्वापरे यजनं धन्यं दानमेकं कलौ युगे

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਿਆ ਪਰਮ ਹੈ; ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਵਿਧਾਨਿਤ ਹੈ; ਦ੍ਵਾਪਰ ਵਿੱਚ ਯਜ੍ਞ ਧੰਨ ਹੈ; ਪਰ ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਦਾਨ ਹੀ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਾਰਗ ਹੈ।

Verse 88

तपस्तप्यन्ति मुनयः कृच्छ्रचान्द्रायणादिकम् । गत्वा प्राभासिकं क्षेत्रं लोकाश्चान्ये कृते युगे

ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮੁਨੀ ਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ, ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਆਦਿਕ ਕਠਿਨ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਪ੍ਰਾਭਾਸਿਕ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਐਸਾ ਹੀ ਤਪ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 89

कलौ दानानि दीयन्ते ब्राह्मणेभ्यो यथाविधि । प्रभासं क्षेत्रमासाद्य तपसां प्राप्यते फलम्

ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 90

तुलापुरुषब्रह्माण्डपृथिवीकल्पपादपाः । हिरण्य कामधेनुश्च गजवाजिरथास्तथा

ਤੁਲਾਪੁਰੁਸ਼, ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ, ਪૃਥਿਵੀ, ਕਲਪਪਾਦਪਾ—ਇਹ ਮਹਾਦਾਨ ਹਨ; ਅਤੇ ਸੁਵਰਨ ਕਾਮਧੇਨੁ, ਤਥਾ ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਰਥ ਵੀ (ਮਹਾਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ) ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 91

रत्नधेनुहिरण्याश्वसप्तसागर एव च । महाभूतघटो विश्वचक्रकल्पलताभिधः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਤ੍ਨਧੇਨੁ, ਹਿਰਣ੍ਯਾਸ਼੍ਵ ਅਤੇ ਸਪ੍ਤਸਾਗਰ; ਅਤੇ ਮਹਾਭੂਤਘਟ, ਵਿਸ਼੍ਵਚਕ੍ਰ ਅਤੇ ਕਲਪਲਤਾ ਨਾਮਕ (ਮਹਾਦਾਨ) ਵੀ ਹਨ।

Verse 92

प्रभासे नृपतिर्दद्या न्महादानानि षोडश । धान्यरत्नगुडस्वर्णतिलकार्पासशर्कराः

ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਮਹਾਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਅੰਨ, ਰਤਨ, ਗੁੜ, ਸੋਨਾ, ਤਿਲ, ਕਪਾਹ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕਰ ਆਦਿ।

Verse 93

सर्पिर्लवणरूप्याख्या दशैते पर्वताः स्मृताः । गुडाज्यदधिमध्वंबुसलिल क्षीरशर्कराः । रत्नाख्याश्च स्वरूपेण दशैता धेनवो मताः

ਘੀ, ਲੂਣ, ਚਾਂਦੀ ਆਦਿ ਨਾਮਾਂ ਵਾਲੇ ਦਸ ‘ਪਹਾੜ’ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁੜ, ਘੀ, ਦਹੀਂ, ਸ਼ਹਿਦ, ਜਲ, ਨਿਰਮਲ ਜਲ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕਰ ਆਦਿ; ਅਤੇ ਰੂਪ ਅਨੁਸਾਰ ਦਸ ‘ਧੇਨੂਆਂ’ ਨੂੰ ਰਤਨ-ਧੇਨੂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 94

तेषामेकतमं दानं तीर्थेतीर्थे पृथक्पृथक् । प्रदेयान्येकवारं वा सरस्वत्यब्धि संगमे

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦਾਨ ਨੂੰ ਹਰ-ਹਰ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ-ਸੰਗਮ ਤੇ ਇਕ ਵਾਰ ਹੀ ਸਭ ਦਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

Verse 95

तांबूलं मधु मांसं च सुरापानसमं विदुः । एतेषां वर्ज्जनाद्देवि सम्यग्यात्राफलं लभेत्

ਪਾਨ, ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਮਾਸ ਨੂੰ ਮਦਿਰਾ-ਪਾਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 96

यत्र तीर्थे लभेल्लिंगं तीर्थं च विमलोदकम् । तत्राग्निकार्यं कृत्वादौ विशिष्टं दानमिष्यते

ਜਿਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਤੀਰਥ-ਜਲ ਵੀ ਮਿਲੇ, ਉੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਗਨਿਕਾਰਯ (ਹਵਨ) ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉੱਤਮ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 97

तर्पणं पितृदेवानां श्राद्धं दानं सदक्षिणम् । तीर्थेतीर्थे च गोदानं नियतः प्रकृतो विधिः

ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਤਰਪਣ ਕਰੋ; ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੋ; ਯਥੋਚਿਤ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ ਦਾਨ ਦਿਓ; ਅਤੇ ਹਰ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਗੋਦਾਨ ਕਰੋ—ਇਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਤੇ ਵਿਧਿਵਤ ਕਰਮ ਹੈ।

Verse 98

विशिष्टख्यातलिंगेषु वृषदानं विधीयते । स्नानं विलेपनं पूजां देवतानां समाचरेत्

ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲਿੰਗ-ਧਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਸ਼ਦਾਨ (ਬੈਲ ਦਾ ਦਾਨ) ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਆਦੇਸ਼ਿਤ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਸਨਾਨ, ਲੇਪਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਵੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 99

जगतीं चार्चयेद्भक्त्या तथा चैवोपलेपयेत् । प्रासादं धवलं सौधं कारयेज्जीर्णमुद्धरेत्

ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਜਗਤੀ (ਮੰਦਰ-ਚੌਂਕ/ਪਲੇਟਫਾਰਮ) ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੇਪ ਕੇ ਨਵਾਂ ਕਰੇ। ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਉਜਲਾ ਪ੍ਰਾਸਾਦ-ਸੌਧ ਬਣਵਾਏ ਅਤੇ ਜੋ ਜੀਰਣ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਉਸ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਕਰੇ।

Verse 100

पुष्पवाटीं स्नानकूपं निर्मलं कारयेद्व्रती । ब्राह्मणानां भूरिदानं देवपूजाकराय च

ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਾਟਿਕਾ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਸਨਾਨ-ਕੂਆਂ ਬਣਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦਾਨ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਧਨ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 101

सर्वत्र देवयात्रायां विधिरेष प्रवर्त्तते । तीर्थमभ्युद्धरेज्जीर्णं मार्जयेत्कथयेत्फलम्

ਹਰ ਥਾਂ ਦੇਵ-ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਵਿਧੀ ਚਲਦੀ ਹੈ: ਜੀਰਣ ਹੋਏ ਤੀਰਥ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਕਰੋ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਜਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਫਲ (ਆਤਮਿਕ ਲਾਭ) ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰੋ।

Verse 102

प्रसिद्धे च महादानं मध्यमे चैव मध्यमम् । गोदानं सर्वतीर्थेषु सुवर्णमथ निष्क्रयः । हिरण्यदानं सर्वेषां दानानामेव निष्कृतिः

ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਮਹਾਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੱਧਮ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਮੱਧਮ ਦਾਨ। ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਗੋਦਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਅਤੇ ਸੁਵਰਨ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਯ (ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ-ਦਾਨ) ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਿਰਣ੍ਯ-ਦਾਨ ਨੂੰ ਸਭ ਦਾਨਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਪੂਰਨਤਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 103

एवं कृत्वा नरो भक्त्या लभते जन्मनः फलम् । तीर्थेषु दानं वक्ष्यामि येषु यद्दीयते तिथौ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਦਾ ਸੱਚਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਕਿਹੜੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਕੀ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 104

प्रभासे प्रतिपद्दानं दातव्यं कांचनं शुभम् । द्वितीयायां तथा वस्त्रं तृतीयायां च मेदिनीम्

ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਕਾਂਚਨ (ਸੋਨਾ) ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਮੇਦਿਨੀ—ਭੂਮੀ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 105

चतुर्थ्यां दापयेद्धान्यं पंचम्यां कपिलां तथा । षष्ठ्यामश्वं च सप्तम्यां महिषीं तत्र दापयेत्

ਚੌਥੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਅਨਾਜ ਦਾਨ ਕਰਵਾਏ; ਪੰਜਵੀਂ ਨੂੰ ਕਪਿਲਾ—ਭੂਰੀ (ਤਾਂਬੀ) ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ। ਛੇਵੀਂ ਨੂੰ ਘੋੜਾ, ਅਤੇ ਸੱਤਵੀਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਮਹਿਸ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਵਾਏ।

Verse 106

अष्टम्यां वृषभं दत्त्वा नीलं लक्षणसंयुतम् । नवम्यां तु गृहं दद्याच्चक्रं शंखं गदां तथा

ਅੱਠਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਨੀਲੇ ਵਰਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ (ਬੈਲ) ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਨੌਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਘਰ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਚਕ੍ਰ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਗਦਾ ਵੀ (ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਰੂਪ) ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 107

दशम्यां सर्वगंधांश्च एकादश्यां च मौक्तिकम् । द्वादश्यां सुव्रतेन्नाद्यं प्रवालं विधिवत्तथा

ਦਸਮੀ ਨੂੰ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸੁਗੰਧ ਦ੍ਰਵ ਅਰਪਣ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮੋਤੀ। ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸੁਵ੍ਰਤੀ ਭਕਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਵਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿਯਤ ਭੇਟਾਂ ਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 108

स्त्रियो देयास्त्रयोदश्यां भूतायां ज्ञानदो भवेत् । अमावास्यामनुप्राप्य सर्वदानानि दापयेत्

ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਭੂਤਾ ਤਿਥੀ ਆਉਣ ਤੇ, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਗਿਆਨ-ਦਾਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਅਮਾਵਸਿਆ ਦੇ ਆ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦਾਨ ਕਰਵਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 109

एवं दानं प्रदत्त्वा तु दश कृत्वः फलं लभेत्

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾਨ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦਸ ਗੁਣਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 110

देव्युवाच । भक्तिदानविहीना ये प्रभासं क्षेत्रमागताः । स्नानमन्त्रविहीनाश्च वद तेषां तु किं फलम्

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੋ ਭਕਤੀ ਅਤੇ ਦਾਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਨਾਨ-ਮੰਤਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਦੱਸੋ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ?”

Verse 111

ईश्वर उवाच । सधना निर्द्धना वापि समंत्रा मंत्रवर्जिताः । प्रभासे निधनं प्राप्ताः सर्वे यांति शिवालयम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਧਨਵਾਨ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਿਰਧਨ; ਮੰਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਹੋਣ ਜਾਂ ਮੰਤਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ—ਜੋ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।”

Verse 112

ये मंत्रहीनाः पुरुषा धर्महीनाश्च ये मृताः । तेषामेकं विमानं तु ददामि सुमहत्प्रिये

ਜੋ ਪੁਰਖ ਮੰਤ੍ਰ-ਹੀਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਧਰਮ-ਹੀਨ ਹਨ, ਜੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਮਰ ਜਾਣ—ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 113

स्नानदानानुरूप्येण प्राप्नुवंति परं पदम् । केचित्स्नानप्रभावेन केचिद्दानेन मानवाः

ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਸਨਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਤੇ ਕਈ ਦਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ (ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ)।

Verse 114

केचिल्लिंगप्रणामेन केचिल्लिंगार्च्चनेन च । केचिद्ध्यानप्रभावेन केचिद्योगप्रभावतः

ਕਈ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਕਈ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ (ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ)। ਕਈ ਧਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਕਈ ਯੋਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ (ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ)।

Verse 115

केचिन्मं त्रस्य जाप्येन केचिच्च तपसा शुभे । तीर्थे संन्यसनैः केचित्केचिद्भक्त्यनुसारतः

ਕਈ ਮੰਤ੍ਰ-ਜਪ ਨਾਲ, ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਕਈ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ (ਉਸ ਲਕਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ)। ਕਈ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸੰਨਿਆਸ ਧਾਰ ਕੇ, ਅਤੇ ਕਈ ਭਕਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ (ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ)।

Verse 116

एते चान्ये च बहव उत्तमाधममध्यमाः । सर्वे शिवपुरं यांति विमानैः सूर्यसंनिभैः

ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤੇ—ਉੱਤਮ, ਮੱਧਮ ਜਾਂ ਅਧਮ—ਸਾਰੇ ਸੂਰਜ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਸ਼ਿਵਪੁਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 117

त्रिशूलांकितहस्ताश्च सर्वे च वृषवाहनाः । दिव्याप्सरोगणाकीर्णाः क्रीडंते मत्प्रभावतः

ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਹੱਥ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਵਾਹਨ ਹਨ। ਦਿਵ੍ਯ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦੇ ਤੇ ਆਨੰਦ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 118

एवं भक्त्यनुसारेण ददामि फलमव्ययम् । अलेपकं प्रभासं तु धर्माधर्मैर्न लिप्यते

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਕਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹਾਂ। ਪ੍ਰਭਾਸ ‘ਅਲੇਪਕ’ ਹੈ—ਧਰਮ ਜਾਂ ਅਧਰਮ, ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 119

धर्मं चरंत्यधर्मं वा शिवं यांति न संशयः

ਧਰਮ ਕਰਣ ਜਾਂ ਅਧਰਮ ਕਰਣ—ਦੋਹਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 120

जन्मप्रभृति यो देवि नरो नेत्रविवर्जितः । मम क्षेत्रे मृतः सोऽपि रुद्रलोके महीयते

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਨੇਤਰਹੀਨ ਹੋਵੇ—ਜੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਰੇ—ਉਹ ਵੀ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 121

जन्मप्रभृति यो देवि श्रवणाभ्यां विवर्जितः । प्रभासे निधनं प्राप्तः स भवेन्मत्परिग्रहः

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਹੋਵੇ—ਜੇ ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਵੇ—ਉਹ ਮੇਰਾ ਪਰਿਗ੍ਰਹ, ਅਰਥਾਤ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 122

अथातः संप्रवक्ष्यामि तीर्थानां स्पर्शने विधिम् । मन्त्रेण मंत्रितं तीर्थं भवेत्संनिहितं तथा

ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਪਰਸ਼ ਕਰਕੇ ਆਹ੍ਵਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਤੀਰਥ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੰਨਿਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 123

प्रथमं चालभेत्तीर्थं प्रणवेन जलं शुचि । अवगाह्य ततः स्नायादध्यात्ममन्त्रयोगतः

ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂਕਾਰ) ਨਾਲ ਤੀਰਥ ਦਾ ਜਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਡੁੱਬਕੀ ਲਾ ਕੇ, ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਮੰਤਰ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ।

Verse 124

ओंनमो देवदेवाय शितिकण्ठाय दंडिने । रुद्राय वामहस्ताय चक्रिणे वेधसे नमः

ਓਂ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ: ਨੀਲਕੰਠ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ, ਦੰਡ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ, ਵਾਮਹਸਤ ਵਾਲੇ ਨੂੰ; ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ; ਅਤੇ ਵਿਧਾਤਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।

Verse 125

सरस्वती च सावित्री वेदमाता विभावरी । संनिधानं कुरुष्वात्र तीर्थे पाप प्रणाशिनि । सर्वेषामेव तीर्थानां मंत्र एष उदाहृतः

ਸਰਸਵਤੀ ਅਤੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ—ਵੇਦਮਾਤਾ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਦੇਵੀ—ਹੇ ਪਾਪ-ਨਾਸਿਨੀ ਤੀਰਥ! ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਸੰਨਿਧਾਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ। ਇਹ ਮੰਤਰ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਲਈ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 126

इत्युच्चार्य नमस्कृत्वा स्नानं कुर्याद्यथाविधि । उपवासं ततः कुर्यात्तस्मिन्नहनि सुव्रते

ਇਉਂ ਉਚਾਰਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਉਸੇ ਦਿਨ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੇ, ਉਪਵਾਸ ਧਾਰੇ।

Verse 127

सा तिथिर्वर्षमेकं तु उपोष्या भक्तितत्परैः

ਉਹ ਤਿਥੀ ਭਕਤੀ-ਪਰਾਇਣ ਜਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਰੇ ਇੱਕ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖ ਕੇ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਮਨਾਈ ਜਾਵੇ।

Verse 128

देव्युवाच । कस्मिंस्तीर्थे नरैः पूर्वं प्रभासक्षेत्रमागतैः । स्नानं कार्यं महादेवि तन्मे विस्तरतो वद

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹੜੇ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।”

Verse 129

ईश्वर उवाच । हंत ते संप्रवक्ष्यामि आद्यं तीर्थं महाप्रभम् । पूर्वं यत्र नरैः स्नानं क्रियते तच्छृषुष्व मे

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਚੰਗਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤੀਰਥ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਪਹਿਲਾਂ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।”