Adhyaya 273

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि शंडतीर्थमनुत्तमम् । सर्वपापोपशमनं सर्वकामफलप्रदम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਸ਼ੰਡਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੇ—ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਸ਼ਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 2

तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकमनाः प्रिये । पुरा पंचशिरा आसीद्ब्रह्मा लोकपितामहः

“ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੰਜ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ।”

Verse 3

शिरस्तस्य मया छिन्नं कस्मिंश्चित्कारणांतरे । तत्र गंधवती जाता ब्रह्मणः सा च शोणितैः

ਕਿਸੇ ਕਾਰਨਵਸ਼ ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਕਰਤੂਤ ਤੋਂ ਦੁਰਗੰਧ ਉੱਠੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਲਹੂ ਵੀ ਵਹਿ ਨਿਕਲਿਆ।

Verse 4

तत्रोद्गता महातालास्तेन तालवनं स्मृतम् । अथ करतले लग्नं कपालं ब्रह्मणो मम

ਉੱਥੇ ਮਹਾਨ ਤਾੜ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਉੱਗ ਪਏ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਥਾਂ ‘ਤਾਲਵਨ’ ਕਹੀ ਗਈ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਖੋਪੜੀ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਦੀ ਹਥੇਲੀ ਨਾਲ ਚਿਪਕ ਗਈ।

Verse 5

शरीरं कृष्णतां यातं मम चैव वृषस्य च । अथ तीर्थान्यनेकानि गतोहं पापशंकया

ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ—ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਦਾ ਵੀ—ਕਾਲਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਤਦ ਪਾਪ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਅਨੇਕਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਵੱਲ ਗਿਆ।

Verse 6

न क्वचिद्व्रजते पापं ततः प्रभासमागतः । क्षेत्रे तत्र मया दृष्टा प्राची देवी सरस्वती

ਕਿਤੇ ਵੀ ਪਾਪ ਦੂਰ ਨਾ ਹੋਇਆ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਪ੍ਰਭਾਸ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕੀਤੀ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

Verse 7

तत्र मे वृषभः स्नातुं प्रविष्टो जलमध्यतः । तत्क्षणाच्छ्वेतता प्राप्तो मुक्तोहमपि हत्यया

ਉੱਥੇ ਮੇਰਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਤਰ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਪਲ ਉਹ ਮੁੜ ਚਿੱਟਾ ਹੋ ਗਿਆ—ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 8

करमध्ये च मे लग्नं कपालं पतितं तदा । कपालमोचनश्चासौ लिंगरूपी स्थितोऽभवत्

ਤਦ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਦੀ ਹਥੇਲੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਅਟਕਿਆ ਖੋਪੜੀ-ਪਾਤ੍ਰ ਝੜ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ‘ਕਪਾਲਮੋਚਨ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 9

तत्रापि यो ददेच्छ्राद्धं प्राचीदेव्यास्तु संनिधौ । मातृकं पैतृकं चैव तृप्तं कुलशतं तथा

ਉੱਥੇ ਜੋ ਕੋਈ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਾਚੀ ਦੇ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧ ਅਰਪਣ ਕਰੇ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਤ੍ਰਿਕ ਅਤੇ ਪੈਤ੍ਰਿਕ ਦੋਵੇਂ ਵੰਸ਼-ਧਾਰਾਵਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਸੌ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 10

भवेच्च तस्य तृप्तिस्तु यावत्कल्पास्तु सप्ततिः । मास आश्वयुजे देवि कृष्णपक्षे चतुर्दशी । तत्र दद्यात्तु यः श्राद्धं दक्षिणामूर्तिमाश्रितः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਸੱਤਰ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਆਸ਼੍ਵਯੁਜ ਮਾਸ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜੋ ਕੋਈ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮੂਰਤੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧ ਕਰੇ, ਉਹ ਇਹ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 11

यथावित्तोपचारेण सुपात्रे च यथाविधि । यावद्युगसहस्रं तु तृप्ताः स्युस्ते पितामहाः

ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਚਿਤ ਉਪਚਾਰ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸੁਪਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 12

अन्नसुवर्णदानं च दधिकंबलमेव च । तत्र देयं विधानेन सर्वपापोपशुद्धये

ਉੱਥੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਨ ਅਤੇ ਸੁਵਰਨ ਦਾ ਦਾਨ, ਅਤੇ ਦਹੀਂ ਤੇ ਕੰਬਲ ਦਾ ਦਾਨ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਪੂਰਨ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ।

Verse 13

कृष्णरूपी वृषो देवि यदा श्वेतत्वमागतः । शंडतीर्थमितिख्यातं तेन त्रैलोक्यपूजितम्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਦੋਂ ਕਾਲੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਟਾਪਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਉਹ ਸਥਾਨ ‘ਸ਼ੰਡਤੀਰਥ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ; ਉਸੇ ਕਾਰਣ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਤ ਹੈ।