Adhyaya 272
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਤੱਤਵ-ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥਯਾਤਰੀ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ (ਪ੍ਰਾਚੀ) ਵੱਲ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਤਿੰਨ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਮਹਾਤਮਾ ਤ੍ਰਿਪੁਰ-ਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਵਿਦ੍ਯੁਨ੍ਮਾਲੀ, ਤਾਰਕ ਅਤੇ ਕਪੋਲ। ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਦਿਸ਼ਾ-ਸੂਚਨਾ, ਲਿੰਗ-ਤ੍ਰਯ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ-ਫਲ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਲਿੰਗਾਂ ਦਾ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਭਕਤ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੰਡ, ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤ੍ਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅਧੀਨ ‘ਤ੍ਰਿਪੁਰਲਿੰਗਤ੍ਰਯਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । तत्रैव संस्थितं पश्येत्प्राची देव्यास्तु संनिधौ । लिंगत्रयं समाख्यातं त्रिपुराणां महात्मनाम्
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉੱਥੇ ਹੀ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਾਚੀ ਦੇ ਸੰਨਿਧਾਨ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ, ਤਿੰਨ ਲਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖੋ—ਜੋ ਮਹਾਤਮਾ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।
Verse 2
विद्युन्माली तारकाख्यः कपोलाख्यस्तथैव च । तैश्च प्रतिष्ठितं लिंगं दृष्ट्वा पापैः प्रमुच्यते
ਵਿਦ੍ਯੁਨ੍ਮਾਲੀ, ਤਾਰਕ ਨਾਮਕ, ਅਤੇ ਕਪੋਲ ਨਾਮਕ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ; ਜੋ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 272
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये त्रिपुरलिंगत्रयमाहात्म्य वर्णनंनाम द्विसप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ‘ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਵਿੱਚ ‘ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਲਿੰਗ ਤ੍ਰਯ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਨਾਮਕ ਵਰਣਨ—ਅਧਿਆਇ ੨੭੨ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।