Adhyaya 269
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਮਹਾਦੇਵੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਵਿਦੁਰ ਦਾ ਮਹਾ ਆਸ਼ਰਮ। ਇੱਥੇ ਧਰਮਮੂਰਤਿਮਾਨ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ‘ਰੌਦ੍ਰ’ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਐਸਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੂਲ ਸ਼ੈਵ ਕਰਤੱਬ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਮਹਾਦੇਵ-ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਹੋਈ, ਜੋ ‘ਤ੍ਰਿਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਵਲੋਕਾਧਿਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਾਕਟ੍ਯ। ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਭਗਤ ਮਨੁੱਖ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ‘ਵਿਦੁਰਾਟਟਾਲਕ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਗਣਾਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ, ਅਤੇ ‘ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਸਥਾਨਕ’ ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਕੁਲ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਪੁੰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵਰਖਾ ਦਾ ਅਭਾਵ ਵੀ ਅਦਭੁਤ ਖੇਤਰ-ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਲਿੰਗ-ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪਾਪੋਪਸ਼ਮਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि विदुरस्याश्रमं महत् । यत्राकरोत्तपो रौद्रं विदुरो धर्म मूर्त्तिमान्
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਵਿਦੁਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਜਾਓ, ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ-ਮੂਰਤੀ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਰੌਦ੍ਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।
Verse 2
प्रतिष्ठाप्य महादेवं लिंगं त्रिभुवनेश्वरम् । तं दृष्ट्वा मानवो देवि सर्वान्कामानवाप्नुयात्
ਉੱਥੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 3
विदुराट्टालकं नाम गणगंधर्वसेवितम् । द्वादशस्थानकं स्थानं नाल्पपुण्येन लभ्यते
ਉਹ ਸਥਾਨ ‘ਵਿਦੁਰਾਟਟਾਲਕ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣਾਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਰ੍ਹਾਂ-ਸਥਾਨਕ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਪੁੰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
Verse 4
नावर्षणं भवेत्तत्र कदाचिदपि पार्वति । लिंगानि तत्र दिव्यानि पश्येत्पापोपशांतये
ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ, ਉੱਥੇ ਕਦੇ ਵੀ ਸੁੱਕਾ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਉਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਲਿੰਗਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Verse 269
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये विदुराश्रम माहात्म्यवर्णनंनामैकोनसप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ ‘ਵਿਦੁਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਦੋ ਸੌ ਉਨਹੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।