Adhyaya 268
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਯਾਤਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ‘ਚਮਸੋਦ੍ਭੇਦ’ ਤੀਰਥ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਮ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉੱਥੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਤ੍ਰ-ਯਜ੍ਞ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ‘ਚਮਸ’ (ਪਾਤਰ) ਨਾਲ ਸੋਮਪਾਨ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਸਥਾਨ ‘ਚਮਸੋਦ੍ਭੇਦ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਉਸ ਤੀਰਥ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਰਸਵਤੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਪਿੰਡਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ‘ਗਯਾ-ਕੋਟੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ’ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਫਲਦਾਇਕ ਸਮਾਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਲੋਫਨ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੰਡ ਦਾ ਅਧਿਆਇ ਦੱਸ ਕੇ ਸਮਾਪਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि चमसोद्भेदमुत्तमम् । यत्र ब्रह्माऽकरोत्सत्रं वर्षाणामयुतं प्रिये
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤਦ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਚਮਸੋਦਭੇਦ ਨਾਮਕ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾ; ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਯਜ્ઞ-ਸਤਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।”
Verse 2
चमसैः पीतवन्तस्ते सोमं देवा महर्षयः । चमसोद्भेदनामेति तेन ख्यातं धरातले
ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਚਮਸਾਂ (ਕੜਛੀਆਂ) ਨਾਲ ਸੋਮਰਸ ਪੀਆ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਚਮਸੋਦਭੇਦ’ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਇਸੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
Verse 3
तत्र स्नात्वा सरस्वत्यां पिंडदानं ददाति यः । गयाकोटिगुणं पुण्यं वैशाख्यां प्राप्नुयान्नरः
ਉੱਥੇ ਸਰਸਵਤੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਜੋ ਪੁਰਖ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਪਿੰਡਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਗਯਾ ਦੇ ਪੁੰਨ ਤੋਂ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 268
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये चमसोद्भेदमाहात्म्य वर्णनंनामाष्टषष्ट्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅਧੀਨ, ‘ਚਮਸੋਦਭੇਦ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਦੋ ਸੌ ਅਠਾਹਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।