
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਮਹਾਦੇਵੀ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਰਭਸਥਾਨ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ‘ਅਨੁੱਤਰ’ ਕੁੰਭੀਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਦੀ ਤੀਰਥ-ਵਿਉਂਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਿਵਾਲੇ ਦਾ ਸਥਾਨ ਦੱਸ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਭੂਗੋਲ ਦੀ ਲੜੀ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੁੰਭੀਸ਼ਵਰ ਦਾ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਰਵ ਪਾਤਕਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥ-ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਲੋਫ਼ਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ (81,000 ਸ਼ਲੋਕ) ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ, ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ ‘ਕੁੰਭੀਸ਼ਵਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਨਾਮਕ 266ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि कुम्भीश्वरमनुत्तमम् । शरभस्थानतः पूर्वे नातिदूरे व्यवस्थितम् । तं दृष्ट्वा मानवो देवि मुच्यते सर्वपातकैः
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਸ਼ਰਭ-ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਅਨੁੱਤਮ ਕੁੰਭੀਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਵੇ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 266
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कुंभीश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम षट्षष्ट्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ‘ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਵਿੱਚ ‘ਕੁੰਭੀਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ੨੬੬ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।