Adhyaya 261
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਤੱਤਵ-ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਂਦੇ ਹੋਏ ਨ੍ਯੰਕੁਮਤੀ ਨਦੀ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਖੇਤਰ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਇਸ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ‘ਮਰਯਾਦਾ’ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਐਸਾ ਤੀਰਥ ਹੈ ਜੋ ਸਮੂਹ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਨਰਕਾਦਿ ਦੁਖਦ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਵਿਧਾਨ ਹੈ ਕਿ ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਤਿਲ, ਦਰਭਾ ਅਤੇ ਜਲ ਨਾਲ ਤਰਪਣ ਸਮੇਤ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ; ਇਹ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਗੰਗਾ-ਤਟ ਉੱਤੇ ਕੀਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि यत्र न्यंकुमती नदी । मर्यादार्थं समानीता क्षेत्रशांत्यै च शंभुना
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉਸ ਥਾਂ ਜਾਇਆ ਜਾਵੇ ਜਿੱਥੇ ਨ੍ਯੰਕੁਮਤੀ ਨਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ-ਰੇਖਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਲਿਆ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।
Verse 2
तस्यैव दक्षिणे भागे सर्वपापप्रणाशिनी । तस्यां स्नात्वा च वै सम्यग्यः श्राद्धं कुरुते नरः । स पितॄंस्तारयेत्सर्वान्नरकान्नात्र संशयः
ਉਸੇ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਸਾ ਤੀਰਥ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਭ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਰਕ ਤੋਂ ਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 3
वैशाखे शुक्लपक्षे तु तृतीयायां च भामिनि । स्नात्वा तु तर्पयेद्भक्त्या तिलदर्भजलैः प्रिये । श्राद्धं कृतं भवेत्तेन गंगायां नात्र संशयः
ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ ਭਾਮਿਨੀ! ਵੈਸ਼ਾਖ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤੀਜੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਤਿਲ, ਦਰਭ ਅਤੇ ਜਲ ਨਾਲ ਭਕਤੀਪੂਰਵਕ ਤਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਸ਼ਰਾਧ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 261
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये न्यंकुमतीमाहात्म्यवर्णनंनामैकषष्ट्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ‘ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਅੰਸ਼ ਅੰਦਰ ‘ਨ੍ਯੰਕੁਮਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ, ਜੋ ਅਧਿਆਇ 261 ਹੈ, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।