Adhyaya 26
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਸ਼ੈਵ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੰਧਰਵੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਮਹਾਤਮ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਘਨਵਾਹਨ ਨਾਮਕ ਗੰਧਰਵ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਲਿੰਗ “ਗੰਧਰਵੇਸ਼ਵਰ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ “ਗਾਂਧਰਵ-ਫਲਦਾਇਕ”—ਗੰਧਰਵ-ਸੰਬੰਧੀ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ—ਵਰਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਥਾਨ ਸੋਮੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਦੰਡਪਾਣੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਹਾਰਿਕ ਹਦਾਇਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ—ਵਰੁਣ-ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਗ (ਵਰਦਾ-ਵਾਰੁਣ-ਭਾਗ) ਵਿੱਚ, ਧਨੁੱਖਾਂ ਦੇ “ਪੰਚਕ” ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਥਾਂ ‘ਤੇ, ਪੰਚਮੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਪਾਸਕ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਲੋਫਨ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ 81,000 ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਸਮਾਹਾਰ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੰਡ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਭਾਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਭਾਗ ਅੰਦਰ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Shlokas
Verse 2
ईश्वर उवाच । अथ लब्धवरस्तत्र कृतार्थो भक्तिसंयुतः । स्थापयामास लिंगं स गन्धर्वो घनवाहनः । सोमेशादुत्तरे भागे दंडपाणिसमीपतः । गन्धर्वेश्वरनामानं गान्धर्वफलदायकम्
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਉਹ ਘਨਵਾਹਨ ਗੰਧਰਵ ਨੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਦੰਡਪਾਣੀ ਦੇ ਨੇੜੇ, ‘ਗੰਧਰਵੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਵਾਲਾ, ਗੰਧਰਵ-ਫਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
Verse 26
वरदावारुणे भागे धनुषां पञ्चके स्थितम् । पञ्चम्यां पूजयित्वा च न दुःखी जायते नरः । इति श्री स्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये गन्धर्वेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम षड्विंशतितमो ऽध्यायः
ਵਰਦਾਅ ਦੇ ਵਾਰੁਣ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਪੰਜ ਧਨੁਸ਼ (ਧਨੁਸ਼-ਮਾਪ) ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੁੱਖੀ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਇਉਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ ‘ਗੰਧਰਵੇਸ਼ਵਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਛੱਬੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।