Adhyaya 259
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 259

Adhyaya 259

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਮਹਾਦੇਵੀ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਯਾਤਰੀ ਪ੍ਰਾਚੀ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਸੂਰਜਦੇਵ ਦੇ ਤੀਰਥ ‘ਪਰਨਾਦਿਤ੍ਯ’ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ ਪੁਰਾਤਨ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ—ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਪਰਨਾਦ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਅਖੰਡ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਧੂਪ, ਮਾਲਾ, ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਵੇਦ-ਅਨੁਕੂਲ ਸਤੋਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸੂਰਜਦੇਵ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਭਗਤ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁਰਲਭ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੂਰਜਦੇਵ ਓਥੇ ਹੀ ਸਦਾ ਲਈ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਰਹਿਣ। ਸੂਰਜਦੇਵ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੂਰਜਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਵਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ-ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ—ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਛੱਠੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਰਨਾਦਿਤ੍ਯ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਸੌ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਘੋਰ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਪਰਨਾਦਿਤ੍ਯ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਵਿਵੇਕੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਇਸ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਬੂਝ ਕੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੀਰਥ-ਸੇਵਾ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਉਭਰਦੀ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि पर्णादित्यं सुरेश्वरम् । प्राचीसरस्वतीकूले तटे चोत्तरतः स्थितम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਪ੍ਰਣਾਦਿਤ੍ਯ—ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਭੂ—ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਓ, ਜੋ ਪੂਰਬ ਵਹਿੰਦੀ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।”

Verse 2

पुरा त्रेतायुगे देवि पर्णादोनाम वै द्विजः । प्रभासं क्षेत्रमासाद्य तपस्तेपे सुदारुणम् । आराधयामास रविं भक्त्या परमया युतः

ਪੁਰਾਤਨ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪਰਣਾਦਾ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅਤਿ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਰਵਿ-ਦੇਵ (ਸੂਰਜ) ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 3

तर्पयित्वा ततः सूर्यं धूपमाल्यविलेपनैः । वेदोक्तैः स्तवनैः सूक्तैर्दिवारात्रं समाहितः

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਧੂਪ, ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਲੇਪ ਨਾਲ ਸੂਰਯ ਨੂੰ ਤਰਪਾਇਆ। ਵੇਦ-ਵਿਹਿਤ ਸਤੁਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੂਕਤਾਂ ਨਾਲ, ਦਿਨ ਰਾਤ ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 4

एवं च ध्यायतस्तस्य कालेन महता ततः । तुतोष भगवान्सूर्यो वाक्यमेतदुवाच ह

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ। ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਯ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 5

परितुष्टोऽस्मि विप्रेन्द्र तपसानेन सुव्रत । वरं वरय भद्रं ते नित्यं यन्मनसेप्सितम्

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇੰਦਰ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ! ਤੇਰੇ ਇਸ ਤਪ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ—ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ—ਜੋ ਕੁਝ ਤੇਰਾ ਮਨ ਸਦਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 6

ब्राह्मण उवाच । एष एव वरः कामो यत्तुष्टो भगवान्स्वयम् । दर्शनं तव देवेश स्वप्नेष्वपि च दुर्ल्लभम्

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਵਰ ਤਾਂ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਆਪ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ। ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼! ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਤਾਂ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁਲੱਭ ਹੈ।”

Verse 7

अवश्यं यदि दातव्यो वरो मम दिवाकर । अत्र संनिहतो देव सदा त्वं भव भास्कर

ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਵਰ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਹੇ ਦਿਵਾਕਰ! ਹੇ ਦੇਵ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਦਾ ਸੰਨਿਹਿਤ ਰਹੋ—ਹੇ ਭਾਸਕਰ, ਸਦਾ ਇਥੇ ਵਸੋ।

Verse 8

तव प्रसादात्ते यांतु तव लोकं दिवा कर । एवं भविष्यतीत्युक्त्वा ह्यन्तर्धानं गतो रविः

ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਉਹ ਤੇਰਾ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ, ਹੇ ਦਿਵਾਕਰ। “ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇਗਾ” ਕਹਿ ਕੇ ਰਵੀ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 9

पर्णादोऽपि स्थितस्तत्र तस्याराधनतत्परः । तत्र भाद्रपदे मासे षष्ठ्यां स्नानं समाचरेत् । पर्णादित्यं ततः पश्येन्न स दुःखमवाप्नुयात्

ਪਰਨਾਦਾ ਵੀ ਉੱਥੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ। ਉੱਥੇ ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਛੱਠ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਪਰਨਾਦਿਤ੍ਯ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ—ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ।

Verse 10

गोशतस्य प्रयागे तु सम्यग्दत्तस्य यत्फलम् । तत्फलं लभते मर्त्यः पर्णादित्यस्य दर्शनात्

ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਸੌ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਯਥਾਵਿਧ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਮਰਤ੍ਯ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਪਰਨਾਦਿਤ੍ਯ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 11

ये सेवंते महाकुष्ठं पांगुल्यं च विवर्चिकाः । पर्णादित्यं न जानंति नूनं ते मंदबुद्धयः

ਜੋ ਮਹਾਕੁਸ਼ਠ, ਪੰਗੁਲਾਪਣ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਪਰਨਾਦਿਤ੍ਯ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਉਹ ਮੰਦ-ਬੁੱਧੀ ਹਨ।

Verse 259

इति श्रीस्कान्दे महपुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये पर्णादित्यमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनषष्ट्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ, “ਪਰਨਾਦਿਤ੍ਯ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਦੋ ਸੌ ਉਨਾਹਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।