Adhyaya 258

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि शशापानमिति स्मृतम् । तस्यैव दक्षिणे तीर्थं सर्वपापप्रणाशनम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ‘ਸ਼ਸ਼ਾਪਾਨ’ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਹੀ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 2

यस्मिन्स्नात्वा नरः सम्यङ्नापमृत्युभयं लभेत् । शृणु यस्मात्तदुत्पत्तिं वदतो मम वल्लभे

ਉੱਥੇ ਵਿਧੀਵਤ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਮੇਰੇ ਵਚਨਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸੁਣ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 3

मथित्वा सागरं देवा गृहीत्वाऽमृतमुत्तमम् । सत्वरास्तत्र ते गत्वा पपुश्चैव यथेप्सया

ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਮਥ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉੱਤਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੇ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪੀ ਲਿਆ।

Verse 4

पिबतां तत्र पीयूषं देवानां वरवर्णिनि । बिंदवः पतिता भूमौ शतशोथ सहस्रशः

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਉੱਥੇ ਪੀਯੂਸ਼ ਪੀ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੂੰਦਾਂ ਡਿੱਗੀਆਂ—ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ।

Verse 5

एतस्मिन्नेव काले तु शशकस्तत्र चागतः । प्रविष्टः सलिले तत्र तृषार्तो वरवर्णिनि

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਖਰਗੋਸ਼ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 6

अमरत्वमनुप्राप्तो वर्द्धते सलिलालये । तं दृष्ट्वा त्रिदशाः सर्वे स्पर्द्धमाना मुहुर्मुहुः । ज्ञात्वामृतान्वितं तोयं मंत्रं चक्रुर्भयान्विताः

ਅਮਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਜਲ-ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਫਲਣ-ਫੂਲਣ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ ਮੁੜ ਮੁੜ ਈਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਜਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਮੰਤ੍ਰ ਰਚਿਆ।

Verse 7

अमृतं पतितं भूमौ भक्षयिष्यंति मानवाः । ततोऽमर्त्त्या भविष्यंति नात्र कार्या विचारणा

ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਹੈ; ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਨੂੰ ਭੱਖ ਲੈਣਗੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 8

तिर्यग्योन्यां समुत्पन्नः कृपणः शशको ह्ययम् । अस्माभिः स्पर्द्धते तस्मात्ततो भयमुपस्थितम्

ਇਹ ਕੰਗਾਲ ਖਰਗੋਸ਼ ਤਿਰਛੀ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਤੱਥਾਪਿ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਡਰ ਉੱਠ ਆਇਆ ਹੈ।

Verse 9

अथ प्राप्तो निशानाथो व्याधिना स परिप्लुतः । अब्रवीत्त्रिदशान्सर्वानमृतं मे प्रयच्छत

ਤਦ ਰਾਤ ਦਾ ਨਾਥ ਚੰਦਰਮਾ ਰੋਗ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤ੍ਰਿਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਮੈਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੋ।”

Verse 10

कृच्छ्रेण महता प्राप्तो नाहं शक्तो विसर्पितुम् । अथोचुस्त्रिदशाः सर्वे सर्वमस्माभिर्भक्षितम्

“ਵੱਡੀ ਕਠਿਨਾਈ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਚੱਲ-ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।” ਤਦ ਸਭ ਤ੍ਰਿਦੇਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਅਸੀਂ ਹੀ ਭੱਖ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ।”

Verse 11

विस्मृतस्त्वं निशानाथ चिरात्कस्मादिहागतः । कुरुष्व वचनं चंद्र अस्माकं तिमिरापह

“ਹੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਥ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਭੁੱਲਿਆ ਪਿਆ ਸੀ; ਇੰਨੇ ਚਿਰ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਹੇ ਚੰਦਰ, ਅੰਧਕਾਰ-ਨਾਸਕ, ਸਾਡਾ ਕਿਹਾ ਮੰਨ।”

Verse 12

अस्मिञ्जलेऽमृतं भूरि पतितं पिबतां हि नः । तत्पिबस्व निशानाथ सर्वमेतज्जलाशयम्

ਇਸ ਜਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਹੈ—ਆਓ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪੀਈਏ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਥ ਚੰਦਰਮਾ, ਤੂੰ ਇਸ ਸਾਰੇ ਜਲਾਸ਼ਯ ਨੂੰ ਪੀ ਲੈ।

Verse 13

अर्द्धं निपतितं चात्र सत्यमेतन्निशामय । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा शीतरश्मिस्त्वरान्वितः

ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਇਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਡਿੱਗਿਆ ਹੈ—ਇਹ ਸੱਚ ਜਾਣ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੀਤ-ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ ਚੰਦਰਮਾ ਤੁਰੰਤ ਦੌੜ ਪਿਆ।

Verse 14

तृषार्तो वाऽपिबत्तोयं शशकेन समन्वितम् । अस्थिशेषं तु तत्तस्य कायं पीयूषभक्षणात्

ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਜਲ ਪੀ ਲਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸ਼ਕ (ਖਰਗੋਸ਼) ਵੀ ਸੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਭੱਖਣ ਕਰਕੇ ਖਰਗੋਸ਼ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕੇਵਲ ਹੱਡੀਆਂ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ।

Verse 15

तत्क्षणात्पुष्टिमगमत्कांत्या परमया युतः । धातुषु क्षीयमाणेषु पुष्टो हि सुधया हि सः

ਉਸੇ ਪਲ ਉਹ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਪਰਮ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ। ਧਾਤੂਆਂ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਲਿਤ ਹੋਇਆ।

Verse 16

स चापि शशकस्तस्य न मृतो जठरं गतः । अद्यापि दृश्यते तत्र देहे पीयूषभक्षणात्

ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਸ਼ਕ ਵੀ, ਉਸ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ, ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ। ਅੱਜ ਵੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਭੱਖਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਹੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 17

तत्क्षणात्तुष्टिमगमत्कांत्या परमया युतः । अब्रुवन्खन्यतामेतद्यथा भूयो जलं भवेत्

ਉਸੇ ਛਿਨ ਉਹ ਪਰਮ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਬੋਲੇ: “ਇਸ ਨੂੰ ਖੋਦਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਇੱਥੇ ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਜਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇ।”

Verse 18

अस्माकं संगमादेतच्छुष्कं श्वभ्रं जलाशयम् । तद्युक्तं च कृतं कर्म नैतत्साधुविचेष्टितम्

“ਸਾਡੇ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੁੱਕਾ ਖੱਡ ਹੁਣ ਜਲਾਸ਼ਯ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜੋ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਚਾਲ ਨਹੀਂ।”

Verse 19

ततोऽखनंश्च ते सर्वे यावत्तोयविनिर्गमः । अथाब्रुवंस्ततः सर्वे हर्षेण महतान्विताः

ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ ਖੋਦਦੇ ਰਹੇ ਜਦ ਤੱਕ ਜਲ ਨਿਕਲ ਨਾ ਆਇਆ। ਤਦ ਮਹਾਨ ਹರ್ಷ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਬੋਲੇ।

Verse 20

यस्माच्छशेन संयुक्तं पीतमेतज्जलाशयम् । चंद्रेण हि शशापानं तस्मादेतद्भविष्यति

“ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜਲਾਸ਼ਯ ਸ਼ਸ਼ (ਖਰਗੋਸ਼-ਚਿੰਨ੍ਹ) ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪੀਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਨੇ ਹੀ ਸ਼ਸ਼-ਚਿੰਨ੍ਹ ਧਾਰ ਕੇ ਪਾਨ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ‘ਸ਼ਸ਼ਾਪਾਨ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 21

अत्रागत्य नरः स्नानं यः करिष्यति भक्तितः । स यास्यति परं स्थानं यत्र देवो महेश्वरः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਉਸ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵਸਦੇ ਹਨ।

Verse 22

अत्रान्नं संप्रदास्यंति ब्राह्मणेभ्यः समा हिताः । सर्वयज्ञफलं तेषां भविष्यति न संशयः

ਇੱਥੇ ਸੁਚਿੱਤ ਲੋਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਅੰਨ ਦਾਨ ਕਰਨਗੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 23

अस्मिन्दृष्टे सुराः सर्वे दृष्टाः स्युः सर्वदेवताः । एवमुक्त्वा सुराः सर्वे जग्मुश्चैव सुरालयम्

“ਇਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਏ—ਹਾਂ, ਸਭ ਦੇਵਤਾਵਾਂ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਆਪਣੇ ਸੁਰਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 24

अथ कालेन महता प्राप्ता तत्र सरस्वती । वडवाग्निं समादाय तयानुप्लावितं पुनः

ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ ਸਰਸਵਤੀ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀ; ਵਡਵਾਗਨੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਡੁਬੋ ਦਿੱਤਾ।

Verse 25

ततो मेध्यतरं जातं तीर्थं च वरवर्णिनि । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र स्नानं समाचरेत्

ਤਦ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਹੋਰ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।