Adhyaya 257

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि त्रितकूपमिति स्मृतम् । नंदादित्यस्य पूर्वेण योजनत्रितयेन तु

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤਦ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਤ੍ਰਿਤਕੂਪ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਨੰਦਾਦਿਤ੍ਯ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਤਿੰਨ ਯੋਜਨ ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਹੈ।”

Verse 2

पुरा बभूव राजेन्द्रः सौराष्ट्रविषये सुधीः । आत्रेय इति विख्यातो वेदवेदांगपारगः

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਆਤ੍ਰੇਯ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਸੀ।

Verse 3

तस्य पुत्रत्रयं जज्ञ ऋतुकालाभिगामिनः । एकतश्चद्वितश्चैव त्रितश्चैवेति भामिनि

ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ, ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ ਜੋ ਰਿਤੁ-ਕਾਲ ਅਨੁਸਾਰ ਪਤਨੀ-ਸੰਗ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਏਕਤ, ਦ੍ਵਿਤ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਤ ਪਏ।

Verse 4

त्रितस्तेषां कनिष्ठोऽभूद्वेदवेदांगपारगः । सर्वैरेव गुणैर्युक्तो मूर्खो ज्येष्ठौ बभूवतुः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਤ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੀ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦਾ ਪਾਰਗਾਮੀ ਬਣਿਆ। ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਹ ਉੱਤਮ ਸੀ, ਪਰ ਦੋਵੇਂ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਮੂਰਖ ਹੀ ਰਹੇ।

Verse 5

कस्यचित्त्वथकालस्य आत्रेयो द्विज सत्तमः । तपः कृत्वा तु विपुलं कालधर्ममुपेयिवान्

ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਆਤ੍ਰੇਯ—ਦੁਇਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ—ਵਿਪੁਲ ਤਪ ਕਰ ਕੇ ਕਾਲ-ਧਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਗਿਆ।

Verse 6

ततस्तेषां त्रितो राजा बभूव गुणवत्तरः । धुरमाकर्षयामास पुत्रोऽयं तस्य या पुरा

ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਤ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ, ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ। ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਰਾਜ-ਧੁਰਾ, ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਭਾਰ, ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਲਿਆ।

Verse 7

तस्य बुद्धिः समुत्पन्ना कथं यज्ञं करोम्यहम् । सन्निमंत्र्य द्विजश्रेष्ठान्यज्ञकर्मस्वधिष्ठितान्

ਤਦ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਉੱਠਿਆ: “ਮੈਂ ਯਜ੍ਞ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ?” ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਨਿਮੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 8

इन्द्रादींश्च सुरान्सर्वानावाह्य विधिपूर्वकम् । दक्षिणार्थं द्विजेन्द्राणां प्रभासं स जगाम ह । गृहीत्वा भ्रातरौ ज्येष्ठौ गवार्थं प्रस्थितो द्विजः

ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦਵਿਜੇੰਦਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਯਜ੍ਞ-ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਜੁਟਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਨੂੰ ਚਲਿਆ। ਆਪਣੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਦਵਿਜ ਗੋ-ਧਨ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਹੋਇਆ।

Verse 9

यस्य यस्य गृहे याति स त्रितो वेदपारगः । तत्र तत्र वरां पूजां लेभे गाश्चैव पुष्कलाः

ਜਿਸ ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੇਦ-ਪਾਰਗ ਤ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ, ਉੱਥੇ ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਤਕਾਰ ਮਿਲਦਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ।

Verse 10

एवं स गोधनं प्राप्य भ्रातृभ्यां सहितस्तदा । गृहाय प्रस्थितो देवि निर्वृतिं परमां गतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋ-ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਘਰ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਹੋਇਆ, ਪਰਮ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 11

त्रितस्ताभ्यां पुरो याति पृष्ठतो भ्रातरौ च तौ । गोधनं चालयंतस्ते प्रभासं क्षेत्रमागताः

ਤ੍ਰਿਤਾ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਤੁਰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਗੋ-ਧਨ ਨੂੰ ਹੰਕਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਚਲੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 12

अथ तद्गोधनं दृष्ट्वा भूरि दानार्थमाहृतम् । भ्रातृभ्यां त्रितये चेति पापा मतिरजायत

ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਦਾਨ-ਧਰਮ ਲਈ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਇਹ ਵੱਡਾ ਗੋ-ਧਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਾਪੀ ਵਿਚਾਰ ਉੱਠਿਆ—“ਇਹ ਤ੍ਰਿਤਾ ਲਈ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਵੀ (ਹਥਿਆ ਲੈਣ ਲਈ)।”

Verse 13

परस्परमूचतुस्तौ भ्रातरौ दुष्टचेतसौ । त्रितो यज्ञेषु कुशलो वेदेषु कुशलस्तथा

ਤਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ, ਦੁਸ਼ਟ-ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: “ਤ੍ਰਿਤ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਹੈ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਵੀਣ ਹੈ।”

Verse 14

मान्यः पूज्यश्च सर्वत्र आवां मूर्खौ निरर्थकौ । एतद्धि गोधनं सर्वं त्रितो दास्यति सन्मखे

“ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਮਾਨਿਆ ਤੇ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਮੂਰਖ ਤੇ ਨਿਰਰਥਕ ਹਾਂ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤ੍ਰਿਤ ਸੱਜਣਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਗੋਧਨ ਦਾਨ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।”

Verse 15

अस्माकं पितृपर्यातो यदाप्तं तत्समं भवेत् । तस्मादत्रैव युक्तोऽस्य वधो वै त्रितयज्ञिनः

“ਸਾਡੇ ਪਿਤਰਾਂ ਤੋਂ ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਉਹ (ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ) ਤਦ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ ਜੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹਥਿਆ ਲਵਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਹੀ ਤ੍ਰਿਤ-ਯਜਨੀ, ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤ੍ਰਿਤ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨਾ ਹੀ ਉਚਿਤ ਹੈ।”

Verse 16

एवं तौ निश्चयं कृत्वा प्रस्थितौ भ्रातरावुभौ । त्रितस्तु पुरतो याति निर्विकल्प ऋजुः सुधीः

ਇਉਂ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਚੱਲ ਪਏ। ਪਰ ਤ੍ਰਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਤੁਰਦਾ ਗਿਆ—ਸ਼ਾਂਤ, ਸਿੱਧਾ-ਸਾਧਾ, ਸੁਧੀ, ਅਤੇ ਸੰਦੇਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।

Verse 17

अनु तत्र समुत्तस्थौ व्याघ्रो रौद्रतराकृतिः । व्यादितास्यो रवं देवि व्यनद्भैरवं ततः

ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੀ ਇਕ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਵਿਆਘ੍ਰ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਡਰਾਉਣਾ, ਭੈਰਵ ਗੱਜਣਾ ਕੀਤਾ।

Verse 18

तस्य शब्देन ता गावो नष्टा जग्मुर्दिशो दश । अन्धकूपो महांस्तत्र प्रदेशे दारुणोऽभवत्

ਉਸ ਗੱਜਣ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਉਹ ਗਾਂਵਾਂ ਘਬਰਾਕੇ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਸੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ‘ਅੰਧਾ ਕੂਆਂ’ ਸੀ, ਜੋ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਸੀ।

Verse 19

एकतो दारुणो व्याघ्रः कूपोऽन्यत्र सुदारुणः । दृष्ट्वा ते भ्रातरः सर्वे भयोद्विग्नाः प्रदुद्रुवुः

ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਭਿਆਨਕ ਬਾਘ ਸੀ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਤਿ ਡਰਾਉਣਾ ਕੂਆਂ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਭਰਾ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਦੌੜ ਪਏ।

Verse 20

अथ ते विषमं प्राप्य तटं कूपस्य भामिनि । स्थिता यावद्गतो व्याघ्रस्ततो गंतुं मनो दधुः

ਫਿਰ, ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਉਹ ਕੂਏਂ ਦੇ ਉਬੜ-ਖਾਬੜ ਕਿਨਾਰੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਓਥੇ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਬਾਘ ਦੂਰ ਨਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਤਦੋਂ ਹੀ ਅੱਗੇ ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ।

Verse 21

अथ ताभ्यां त्रितो देवि भ्रातृभ्यां नृपसत्तम । प्रक्षिप्तो दारुणे कूपे जीर्णे तोयविवर्जिते

ਫਿਰ, ਹੇ ਦੇਵੀ—ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਨ—ਉਹ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਤ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਕੂਏਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਪੁਰਾਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਸੀ।

Verse 22

ततस्तद्गोधनं गृह्य प्रस्थितौ हृष्टमानसौ । त्रितस्तु पतितस्तत्र कूपे जलविवर्जिते

ਤਦ ਉਹ ਗੋਧਨ—ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ—ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪਏ। ਪਰ ਤ੍ਰਿਤ ਓਥੇ ਹੀ ਉਸ ਨਿਰਜਲ ਕੂਏਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ ਪਿਆ ਰਿਹਾ।

Verse 23

चिन्तयामास मेधावी नाहं शोचामि जीवितुम् । मयाहूता द्विजश्रेष्ठा यज्ञार्थं वेदपारगाः । इन्द्राद्याश्च सुराः सर्वे स क्रतुः स्यान्न मे त्वतः

ਮੇਧਾਵੀ ਨੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਿਆ: “ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਅਰਥ ਮੈਂ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਰੰਗਤ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ। ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਕਰਤੂ ਅਸਫਲ ਨਾ ਹੋਵੇ।”

Verse 24

स एवं चिन्तयामास वेदवेदांगपारगः । मानसं यज्ञमारभ्य तत्रैव वरवर्णिनि

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਦ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦਾ ਪਾਰੰਗਤ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚਾਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਅਤੇ ਓ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ, ਉਥੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਮਨਸਿਕ ਯਜ੍ਞ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ।

Verse 25

स्वयमेव स सूक्तानि प्रोक्त्वा प्रोक्त्वा द्विजोत्तमः । कृतवान्बालुकाहोमं तेन तुष्टाश्च देवताः

ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸੂਕਤਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਬਾਲੂਕਾ-ਹੋਮ (ਰੇਤ ਦਾ ਹੋਮ) ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 26

श्रद्धां तस्य विदित्वा तु भूयस्तृप्तास्तु देवताः । आगत्य ब्राह्मणं प्रोचुः कूपमध्ये व्यवस्थितम्

ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਦੇਵਤਾ ਹੋਰ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਏ; ਉਹ ਆ ਕੇ ਕੂਏਂ ਦੇ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।

Verse 27

देवा ऊचुः । भोभो विप्र त्वया नूनं सर्वे संतर्पिता वयम् । मानसेन तु यज्ञेन तस्माद्ब्रूहि मनोगतम्

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਤੇਰੇ ਮਨਸਿਕ ਯਜ੍ਞ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸਭ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ।”

Verse 28

ब्राह्मण उवाच । यदि देवाः प्रसन्ना मे कूपान्निष्कमणे त्वहम् । यष्टा स्वं मंदिरं गत्वा देवयज्ञं करोम्यहम्

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੇ ਦੇਵ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਕੂਏਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਸਕਾਂ। ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਮੈਂ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਦੇਵ-ਯਜ੍ਞ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 29

ईश्वर उवाच । अथ देवैः समादिष्टा तस्मिन्कूपे सरस्वती । निर्गत्य वसुधां भित्त्वा पूरयामास वारिणा

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸਰਸਵਤੀ ਉਸ ਕੂਏਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ; ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਨਿਕਲਦੀ ਹੋਈ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 30

अथ निष्क्रम्य विप्रोऽसौ यातः स्वभवनं प्रति । ततः प्रभृति देवेशि त्रितकूपः स उच्यते

ਫਿਰ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਥਾਂ ‘ਤ੍ਰਿਤਕੂਪ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 31

स्नात्वा तत्र शुचिर्भूत्वा त्वथ संतर्पयेत्पितॄन् । अश्वमेधमवाप्नोति सर्वपापविवर्जितः

ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਫਿਰ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 32

तिल दानं तु देवेशि तत्र शस्तं सकाञ्चनम् । पितॄणां वल्लभं तीर्थं नित्यं चैव तु भामिनि

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਉੱਥੇ ਤਿਲ ਦਾ ਦਾਨ—ਸੋਨੇ ਸਮੇਤ—ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹੈ। ਹੇ ਤੇਜਸਵੀ ਨਾਰੀ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।

Verse 33

अग्निष्वात्ता बर्हिषद आयंतुन इति स्मृताः । ये दिव्याः पितरो देवि तेषां सांनिध्यमत्र हि

‘ਅਗ્નਿਸ੍ਵਾਤ੍ਤ’ ਅਤੇ ‘ਬਰ੍ਹਿਸ਼ਦ’ ਪਿਤਰ “ਆਓ” ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸਾਂਨਿਧ੍ਯਤਾ ਹੈ।

Verse 34

दर्शनादपि तीर्थस्य तस्य वै सुरसत्तमे । मुच्यन्ते प्राणिनः पापादाजन्ममरणांतिकात्

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣੀ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 35

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र स्नानं समाचरेत् । प्रभासं क्षेत्रमासाद्य यदीच्छेच्छ्रेय आत्मनः

ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਲਈ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਰੇ।

Verse 257

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये त्रितकूपमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तपञ्चाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ—ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ—ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ, ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ‘ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਵਿੱਚ, ‘ਤ੍ਰਿਤਕੂਪ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ, ਦੋ ਸੌ ਸਤਾਵੰਜਵਾਂ, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।