Adhyaya 250
ਈਸ਼ਵਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਗਮੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਤ੍ਰਿਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ‘ਗੰਗੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਮਹਾਤਮ ਦੱਸਦਿਆਂ ਉਹ ਇੱਕ ਪੁਰਾਤਨ ਘਟਨਾ ਯਾਦ ਕਰਾਂਦੇ ਹਨ—ਇੱਕ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਭਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਸੀ। ਗੰਗਾ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅਤਿ ਪੁੰਨ ਖੇਤਰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਨਿੱਤ ਆਵਾਗਮਨ ਹੈ, ਅਨੇਕ ਲਿੰਗ ਵਿਦਮਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੰਗਾ ਉੱਥੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਗੰਗੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਹੈ। ਅਧਿਆਇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਧਾਮ ਦਾ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਗੰਗਾ-ਸਨਾਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਥਾਨ-ਨਿਰਦੇਸ਼, ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ-ਕਥਾ ਅਤੇ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਭਕਤੀ ਅਤੇ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि लिंगं त्रैलोक्यविश्रुतम् । गंगेश्वरेति विख्यातं संगमेश्वरपश्चिमे
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾ, ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਜੋ ‘ਗੰਗੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵਿਖਿਆਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਗਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।
Verse 2
यदा गंगा समाहूता विष्णुना प्रभविष्णुना । अन्तकालेऽभिषेकार्थं स्वकायस्य वरानने
ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਜਦੋਂ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਸੀ।
Verse 3
ततो दृष्ट्वा तु तत्क्षेत्रं पुण्यं ह्यृषिनिषेवितम् । सर्वत्र व्यापितं लिंगैराश्रमैश्च तपस्विनाम्
ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸੇਵਨ ਨਾਲ ਪਾਵਨ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਹਰ ਥਾਂ ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਨਾਲ ਵਿਅਾਪਤ ਸੀ।
Verse 4
ततो गंगासरिच्छ्रेष्ठा पूर्वसागरगामिनी । स्थापयामास तल्लिंगं शिवभक्तिपरायणा
ਤਦ ਗੰਗਾ—ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੋ ਪੂਰਬੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਗਈ।
Verse 5
तं दृष्ट्वा तु वरारोहे गंगास्नानफलं लभेत् । अश्वमेधसहस्रस्य फलं प्राप्नोति मानवः
ਹੇ ਉੱਤਮ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਗੰਗਾ-ਸਨਾਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 250
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये गंगेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ ‘ਗੰਗੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਦੋ ਸੌ ਪੰਜਾਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।