Adhyaya 248
ਈਸ਼ਵਰ ਮਹਾਦੇਵੀ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਉਲੇਖਿਤ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਜਾਵੇ ਜੋ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪਰਨਾਦਿਤ੍ਯ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਕਾਰਣ-ਕਥਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਚਤੁਰਵਿਧ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ, ਅਵਰਨਨੀਯ ਵਰਗ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਪੁਰਾਣੋਕਤ ਸੁੰਦਰਤਾ-ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕਾਮ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੰਯੋਗ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ; ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸਿਰ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਗਧੇ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ—ਇਸ ਨੂੰ ਤਤਕਾਲ ਧਰਮਦੋਸ਼ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ‘ਧੀ’ ਪ੍ਰਤੀ ਉੱਠੇ ਨਿਸ਼ਿਧ ਕਾਮ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਸਮਝ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਸ ਆਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੀਰਥ-ਸਨਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦੇਹ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਸੰਭਵ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਰਸਵਤੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਦੇਵ ਸ਼ੂਲਿਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਲੁਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਿਆ। ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਨੁਸਾਰ—ਜੋ ਸਰਸਵਤੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਬ੍ਰਹਮੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਚੈਤਰ ਸ਼ੁਕਲ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਪਰਮ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि पूर्वोक्तं ब्रह्मपूजितम् । सरस्वत्यास्तटे संस्थं पर्णादित्यस्य पश्चिमे
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉਸ ਪਹਿਲਾਂ ਉਚਾਰੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪੂਜਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਜਾਵੇ; ਜੋ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ, ਪਰਨਾਦਿਤ੍ਯ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।
Verse 2
तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकमनाः प्रिये । सृजतो ब्रह्मणः पूर्वं भूतग्रामं चतुर्विधम्
ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੂਤ-ਸਮੂਹ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ…
Verse 3
उत्पन्नाद्भुतरूपाढ्या नारी कमललोचना । कंबुग्रीवा सुकेशांता बिंबोष्ठी तनुमध्यमा
ਤਦ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ-ਸੰਪੰਨ ਨਾਰੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ—ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ, ਸ਼ੰਖ-ਗ੍ਰੀਵਾ ਵਾਲੀ, ਸੁੰਦਰ ਕੇਸ਼ਾਂਤ ਵਾਲੀ, ਬਿੰਬ-ਫਲ ਵਰਗੇ ਹੋਠਾਂ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁਕਮਰ ਕਟਿ ਵਾਲੀ।
Verse 4
गंभीरनाभिः सुश्रोणी पीनश्रोणिपयोधरा । पूर्णचन्द्रमुखी सा तु गूढगुल्फा सितानना
ਉਸ ਦੀ ਨਾਭੀ ਗੰਭੀਰ ਸੀ, ਕਟਿ-ਭਾਗ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ; ਨਿਤੰਬ ਤੇ ਪਯੋਧਰ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਮੁਖ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ; ਗੁੱਢ ਗੁਲਫ਼ਾਂ ਵਾਲੀ, ਗੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਆਨਨ ਵਾਲੀ ਸੀ।
Verse 5
न देवी न च गन्धर्वी नासुरी न च पन्नगी । यादृग्रूपा वरारोहा तादृशी सा व्यजायत
ਉਹ ਨਾ ਦੇਵੀ ਸੀ, ਨਾ ਗੰਧਰਵੀ, ਨਾ ਅਸੁਰੀ, ਨਾ ਪੰਨਗੀ। ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਪਰਮ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਮਨ ਵਿਚ ਕਲਪਿਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਓਹੋ ਜਿਹੀ ਵਰਾਰੋਹਾ ਉਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।
Verse 6
तां दृष्ट्वा रूपसंपन्नां ब्रह्मा कामवशोऽभवत् । अथ तां प्रार्थयामास रत्यर्थं वरवर्णिनि
ਉਸ ਰੂਪ-ਸੰਪੰਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕਾਮ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀਏ, ਰਤੀ-ਸੰਯੋਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 7
अथ प्रार्थयतस्तस्य न्यपतत्पंचमं शिरः । खररूपं महादेवि तेन पापेन तत्क्षणात्
ਜਦ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸਿਰ ਢਹਿ ਪਿਆ। ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉਸ ਪਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਉਹ ਖੋਤੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 8
ततो ज्ञात्वा महत्पापं दुहितुः कामसंभवम् । घृणया परया युक्तः प्रभासं क्षेत्रमागतः
ਤਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਧੀ ਵੱਲ ਕਾਮ-ਜਨਿਤ ਮਹਾਪਾਪ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਪਰਮ ਘ੍ਰਿਣਾ ਤੇ ਪਸ਼ਚਾਤਾਪ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।
Verse 9
न कायस्य यतः शुद्धिर्विना तीर्थावगाहनात् । स स्नातः सलिले पुण्ये सरस्वत्या वरानने
ਕਿਉਂਕਿ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਕੀ ਲਗਾਏ ਬਿਨਾ ਦੇਹ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਉਹ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਪੁੰਨਮਈ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਬੈਠਾ।
Verse 10
लिंगं संस्थापयामास देवदेवस्य शूलिनः । ततो विकल्मषो भूत्वा जगाम स्वगृहं पुनः
ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਕਲੰਕ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
Verse 11
स्नात्वा सारस्वते तोये यस्तल्लिंगं प्रपश्यति । सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते
ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਜੋ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 12
चैत्रे शुक्लचतुर्दश्यां यस्तं पश्यति मानवः । स याति परमं स्थानं यत्र देवो महेश्वरः
ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਚੌਦਸ ਨੂੰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
Verse 248
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ब्रह्मेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टचत्वारिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ ‘ਬ੍ਰਹਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਦੋ ਸੌ ਅਠਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।