Adhyaya 246
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 246

Adhyaya 246

ਈਸ਼ਵਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਿਸ਼ਿ-ਤੀਰਥ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ, ਪਾਪ-ਨਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਪਿੰਗਲੀ/ਪਿੰਗਾ ਨਦੀ ਕੋਲ ਜਾਵੇ। ਨਦੀ ਦਾ ਮਹਾਤਮ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਪਿਤ੍ਰ-ਕਰਮ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ; ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਦੋਗੁਣਾ; ਤਰਪਣ ਨਾਲ ਚੌਗੁਣਾ; ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਪਾਰ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਏ ਕੁਝ ਰਿਸ਼ੀ—ਦੱਖਣ ਦੇਸ਼ੀ, ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਣ/ਵਿਕ੍ਰਿਤ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲੇ ਕਹੇ ਗਏ—ਨਦੀ-ਕੰਢੇ ਉੱਤਮ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਾਮ-ਸਦ੍ਰਿਸ਼ (ਆਦਰਸ਼ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵਰਗੇ) ਦਿਸਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ‘ਪਿੰਗਤਵ’ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਨਦੀ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ‘ਪਿੰਗਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਕੁਰੂਪ ਸੰਤਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਨਦੀ-ਤਟ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਟਿਕ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤਪਸਵੀ ਬਣ ਕੇ ਕਈ ਤੀਰਥ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਨਾਮਕਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि पिंगलीं पापनाशिनीम् । ऋषितीर्थात्पश्चिमतो नदीं सागरगामिनीम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਪਾਪਨਾਸ਼ਿਨੀ ਪਿੰਗਲੀ ਵੱਲ ਜਾਵੇ—ਉਹ ਨਦੀ ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ-ਤੀਰਥ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 2

तस्याः संदर्शनाद्देवि रूपवाञ्जायते नरः । पुरा महर्षयः प्राप्ताः सोमेश्वरदिदृक्षया

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਸ (ਪਿੰਗਲੀ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆਏ ਸਨ।

Verse 3

प्रभासं क्षेत्रमासाद्य नदीतीरे व्यवस्थिताः । दाक्षिणात्या महादेवि कृष्णवर्णा विरूपकाः

ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਟਿਕੇ। ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਦੱਖਣ ਦੇ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਕਾਲੇ ਵਰਣ ਦੇ ਅਤੇ ਅਰੂਪ ਸਨ।

Verse 4

तत्राश्रमवरे स्नात्वा पश्यन्तो रूपमात्मनः । कामेन सदृशं सर्वे विस्मयं परमं गताः

ਉੱਥੇ ਉਸ ਉੱਤਮ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲੱਗੇ। ਸਭ ਦੇਹ ਕਾਮਦੇਵ ਵਰਗੀ ਹੋ ਗਈ; ਅਤੇ ਸਭ ਪਰਮ ਵਿਸਮਯ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ।

Verse 5

ततस्ते सहिताः सर्वे विस्मयोत्फुल्ललोचनाः । अत्र स्नाता वयं सर्वे यतः पिंगत्वमागताः । अतः प्रभृति नामास्यास्ततः पिंगा भविष्यति

ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ ਇਕੱਠੇ, ਵਿਸਮਯ ਨਾਲ ਖਿੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਰਕੇ ਬੋਲੇ: ‘ਅਸੀਂ ਸਭ ਨੇ ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਪਿੰਗਲ-ਸੁਵਰਨ ਕਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਅੱਜ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ “ਪਿੰਗਾ” ਹੋਵੇਗਾ।’

Verse 6

येत्र स्नानं करिष्यन्ति भक्त्या परमया युताः । न तेषामन्वये कश्चिद्भविष्यति कुरूपवान्

ਜੋ ਇੱਥੇ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਕਦੇ ਕੁਰੂਪ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 7

दर्शनात्पितृमेधस्य लप्स्यते मानवः फलम् । स्नानेन द्विगुणं पुण्यं तर्पणेन चतुर्गुणम्

ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਿਤ੍ਰਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਦੋਗੁਣਾ, ਅਤੇ ਤਰਪਣ (ਜਲ-ਅਰਪਣ) ਨਾਲ ਚੌਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 8

असंख्यातं फलं तस्य योऽत्र श्राद्धं करिष्यति । एवमुक्त्वा ततः सर्व ऋषयो वरवर्णिनि

ਜੋ ਇੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇਗਾ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਅਸੰਖ੍ਯ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ, ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ…

Verse 9

व्यभजंस्तन्नदीतीरं सर्वे ते मुनिसत्तमाः । यज्ञोपवीतमात्राणि चक्रुस्तीर्थानि सर्वतः

ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੁਨਿਸੱਤਮ ਉਸ ਨਦੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਫੈਲ ਗਏ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੀਰਥ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ—ਹਰ ਇੱਕ ਕੇਵਲ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ (ਜਨੇਊ) ਦੇ ਮਾਪ ਜਿਤਨਾ।

Verse 246

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये पिंगा नदीमाहात्म्यवर्णनंनाम षट्चत्वारिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕਾਂਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ ‘ਪਿੰਗਾ ਨਦੀ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਦੋ ਸੌ ਛਿਆਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।