Adhyaya 24

Verse 1

देव्युवाच । कस्मिन्काले जगन्नाथ तत्र लिंगं प्रतिष्ठितम् । कथमाराधनं चक्रे कृतार्थो रोहिणीपतिः

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਜਗਤਨਾਥ! ਉਸ ਥਾਂ ਲਿੰਗ ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋਇਆ? ਅਤੇ ਰੋਹਿਣੀ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ?

Verse 2

ईश्वर उवाच । त्रेतायुगे च दशमे मनोर्वैवस्वतस्य हि । संजातो रोहिणीनाथो युक्तो दुर्वाससा प्रिये

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ! ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਅਵਧੀ ਵਿੱਚ, ਰੋਹਿਣੀਨਾਥ ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ।

Verse 3

तस्मिन्काले तदा तत्र गते वर्षसहस्रके । ततः कृत्वा तपश्चायं प्रत्यक्षीकृतशंकरः

ਉਸ ਸਮੇਂ ਉੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਬੀਤ ਜਾਣ ‘ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਤਪ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਕਰ ਲਿਆ—ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 4

लिंगं प्रतिष्ठयामास ब्रह्मणा लोककर्तॄणा । पुनर्वर्षसहस्रं तु पूजयामास शंकरम्

ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਵਾਈ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 5

ततः संपूज्य विधिना निजकार्यार्थसिद्धये । स्तुतिं चक्रे निशानाथः प्रत्यक्षीकृतशंकरः

ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ, ਨਿਸ਼ਾਨਾਥ ਚੰਦਰ ਨੇ—ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਕਰਕੇ—ਸਤੁਤੀ ਦਾ ਗਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

Verse 6

चंद्र उवाच । नास्ति शर्वसमो देवो नास्ति शर्वसमा गतिः । नास्ति शर्वसमो देवो नास्ति शर्वसमा गतिः

ਚੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸ਼ਰਵ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਵ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ; ਸ਼ਰਵ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਵ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ।

Verse 7

यं पठंति सदा सांख्याश्चितयंति च योगिनः । परं प्रधानं पुरुषं तस्मै ज्ञेयात्मने नमः

ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਂਖ੍ਯ ਸਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਯੋਗੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਪਰਮ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਪਰਾਤਪਰ ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ—ਉਸ ਜਾਣਨਯੋਗ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 8

उत्पत्तौ च विनाशे च कारणं यं विदुर्बुधाः । देवासुरमनुष्याणां तस्मै ज्ञानात्मने नमः

ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਣ ਜਾਣਦੇ ਹਨ—ਦੇਵਾਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ—ਉਸ ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 9

यमव्ययमनाद्यंतं यं नित्यं शाश्वतं ध्रुवम् । निष्कलं परमं ब्रह्म तस्मै योगात्मने नमः

ਉਸ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਅਨਾਦਿ ਤੇ ਅਨੰਤ ਹੈ; ਜੋ ਨਿੱਤ, ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ—ਨਿਸ਼ਕਲ, ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ—ਉਸ ਯੋਗ-ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 10

यः पवित्रं पवित्राणामादिदेवो महेश्वरः । पुनाति दर्शनादेव तस्मै तीर्थात्मने नमः

ਜੋ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਪਰਮ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੈ—ਆਦਿ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ—ਜੋ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਵਨ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੀਰਥ-ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 11

यतः प्रवर्त्तते सर्वं यस्मिन्सर्वं विलीयते । पालयेद्यो जगत्सर्वं तस्मै सर्वात्मने नमः

ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਸਰਵਾਤਮਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 12

अनिष्टोमादिभिर्यज्ञैर्यं यजंति द्विजातयः । संपूर्णदक्षिणैरेव तस्मै यज्ञात्मने नमः

ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਵਿਜ ਜਨ ਅਨਿਸ਼ਟੋਮ ਆਦਿ ਯੱਗਾਂ ਨਾਲ, ਪੂਰੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ, ਯਜਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਯੱਗ-ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 13

ईश्वर उवाच । एवं स संस्तुते यावद्दिवारात्रौ निशाकरः । अब्रवीद्भगवान्प्रीतः प्रहसन्निव शंकरः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਜਦ ਤੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਹੱਸਦਾ ਹੋਵੇ, ਬੋਲ ਪਿਆ।”

Verse 14

शंकर उवाच । परितुष्टोऽस्मि ते वत्स स्तोत्रेणानेन शीतगो । वरं वरय भद्रं ते भूयो यत्ते मनोगतम्

ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵਤਸ, ਹੇ ਸ਼ੀਤਗੋ ਚੰਦਰਮਾ, ਇਸ ਸਤੋਤਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਭਦ੍ਰ ਹੋਵੇ—ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਭਾਵੇ, ਉਹ ਵਰ ਮੰਗ।

Verse 15

चंद्र उवाच । यदि देयो वरोऽस्माकं यदि तुष्टोऽसि मे प्रभो । सांनिध्यं कुरु देवेश लिंगेऽस्मिन्सर्वदा विभो

ਚੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਜੇ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਵਿਭੂ, ਇਸ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਆਪਣਾ ਸਾਂਨਿਧ੍ਯ ਕਾਇਮ ਕਰ।

Verse 16

ये त्वां पश्यंति चात्रस्थं भक्त्या परमया युताः । तेषां तु परमा सिद्धिस्त्वत्प्रसादात्सुरेश्वर

ਜੋ ਇੱਥੇ ਇਸ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਸਥਿਤ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ, ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ, ਤੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 17

शंभुरुवाच । अग्रे तु मम सांनिध्यमस्मिंल्लिंगे महाप्रभो । विशेषतोऽधुना चंद्र तव भक्त्या निरंतरम्

ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭੋ, ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਸਾਂਨਿਧ੍ਯ ਸਥਾਪਿਤ ਸੀ; ਪਰ ਹੁਣ, ਹੇ ਚੰਦਰ, ਤੇਰੀ ਅਟੁੱਟ ਭਕਤੀ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 18

स्थातव्यमद्यप्रभृति क्षेत्रेऽस्मिन्नुमया सह । यस्मात्त्वया प्रभा लब्धा क्षेत्रेऽस्मिन्मत्प्रसादतः । तस्मात्प्रभासमित्येवं नामास्य प्रभविष्यति

ਅੱਜ ਤੋਂ ਮੈਂ ਉਮਾ ਸਮੇਤ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਾਂਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾ (ਤੇਜ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਥਾਨ ‘ਪ੍ਰਭਾਸ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 19

यस्मात्प्रतिष्ठितं लिंगं त्वया सोम शुभं मम । सोमनाथेति मे नाम तस्मात्ख्यातिं गमिष्यति

ਹੇ ਸੋਮ! ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ‘ਸੋਮਨਾਥ’ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 20

यन्ममाग्रेतनं नामख्यातं ब्रह्मावसानिकम् । सोमनाथेति च पुनस्तदेव प्रचरिष्यति । द्रक्ष्यंति हि नरा ये मामत्रस्थं भक्तितत्पराः

ਮੇਰਾ ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਨਾਮ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਉਹੀ ਫਿਰ ‘ਸੋਮਨਾਥ’ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੋ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਇਸ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਵੱਸਦਾ ਵੇਖਣਗੇ।

Verse 21

शृणु तेषां फलं वत्स भविष्यति निशाकर । न तेषां जायते व्याधिर्न दारिद्र्यं न दुर्गतिः । न चेष्टेन वियोगश्च मम चंद्र प्रभावतः

ਸੁਣ, ਵਤਸ, ਹੇ ਨਿਸ਼ਾਕਰ! ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲੇਗਾ: ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਗ ਹੋਵੇਗਾ, ਨਾ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ, ਨਾ ਦੁৰ্গਤੀ; ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਚੰਦਰ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਯ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਣਗੇ।

Verse 22

यात्रां कुर्वंति ये भक्त्या मम दर्शनकांक्षिणः । पदे पदेश्वमेधस्य तेषां फलमुदाहृतम्

ਜੋ ਮੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਆਕਾਂਖਾ ਨਾਲ ਭਕਤੀ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਕਦਮ ‘ਅਸ਼ਵਮੇਧ’ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 23

किं कृतैर्बहुभिर्यज्ञैरुपवासैर्निशाकर । सकृत्पश्यंति मां येऽत्र ते सर्वे लेभिरे फलम्

ਹੇ ਨਿਸ਼ਾਕਰ! ਬਹੁਤੇ ਯਜ੍ਞਾਂ ਜਾਂ ਉਪਵਾਸਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਜੋ ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਹੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 24

एकमासोपवासं तु कुरुते भक्तितत्परः । यावद्वर्षसहस्रं तु एकः पश्यंति मामिह

ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਭਗਤ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 25

द्वाभ्यामपि फलं तुल्यं नास्ति काचिद्विचारणा

ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਫਲ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

Verse 26

एको भवेद्ब्रह्मचारी यावज्जीवं निशाकर । सकृत्पश्यति मामत्र समं ताभ्यां फलं स्मृतम्

ਹੇ ਨਿਸ਼ਾਕਰ (ਚੰਦਰ-ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ), ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਨ ਭਰ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲਵੇ—ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 27

एको दानानि सर्वाणि प्रयच्छति द्विजातये । एकः पश्यति मामत्र समं ताभ्यां फलं स्मृतम्

ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀ (ਦੁਜਨਮੇ) ਨੂੰ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇਂਦਾ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 28

एको व्रतानि सर्वाणि कुरुते मृगलांछन । अन्यः पश्यति मामत्र समं ताभ्यां फलं स्मृतम्

ਹੇ ਮ੍ਰਿਗਲਾਂਛਨ (ਹਿਰਣ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ), ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਸਮਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 29

एकस्तीर्थानि कुरुते जपजाप्यानि भूरिशः । अन्यः पश्यति मामत्र फलं ताभ्यां समं स्मृतम्

ਇੱਕ ਜਣ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜਪ ਤੇ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 31

एकस्तु भृगुपातेन याति मृत्युं निशाकर । अन्यः पश्यति मामत्र समं ताभ्यां फलं स्मृतम्

ਹੇ ਚੰਦਰ-ਸ਼ਿਖਰ ਧਾਰੀ! ਇੱਕ ਜਣ ਭ੍ਰਿਗੁਪਾਤ ਨਾਲ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਸਮਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 32

एकः स्नाति सदा माघं प्रयागे नरसत्तमः । अन्यः पश्यति मामत्र फलं ताभ्यां समं स्मृतम्

ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਇੱਕ ਜਣ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਭਰ ਸਦਾ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਸਮਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 33

एकः पिण्डप्रदानं च पितृतीर्थे समाचरेत् । अन्यः पश्यति मामत्र फलं ताभ्यां समं स्मृतम्

ਇੱਕ ਜਣ ਪਿਤ੍ਰ-ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪਿੰਡ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 34

गोसहस्रप्रदो ह्येको ब्राह्मणे वेदपारगे । एकः पश्यति मामत्र फलं ताभ्यां समं स्मृतम्

ਇੱਕ ਜਣ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਰੰਗਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਸਮਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 35

पञ्चाग्निं साधयेदेको ग्रीष्मकाले सुदारुणे । एकः पश्यति मामत्र फलं ताभ्यां समं स्मृतम्

ਇੱਕ ਜਣੇ ਕਠੋਰ ਗ੍ਰੀਖਮ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਗਨੀ ਤਪ ਸਾਧਦਾ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਸਮਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 36

स्नातः सोमग्रहे चन्द्र सोमवारे च भक्तितः । यो मां पश्यति सर्वेषामेतेषां लभते फलम्

ਜੋ ਚੰਦ੍ਰ-ਗ੍ਰਹਿਣ ਵੇਲੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ (ਸੋਮਨਾਥ ਦਾ) ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵ੍ਰਤਾਂ-ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 37

सरस्वती समुद्रश्च सोमः सोमग्रहस्तथा । दर्शनं सोमनाथस्य सकाराः पञ्च दुर्ल्लभाः

ਸਰਸਵਤੀ, ਸਮੁੰਦਰ, ਸੋਮ (ਚੰਦਰਮਾ), ਚੰਦ੍ਰ-ਗ੍ਰਹਿਣ, ਅਤੇ ਸੋਮਨਾਥ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ—ਇਹ ਪੰਜ ‘ਸ-ਕਾਰ’ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਲੱਭ ਹਨ।

Verse 38

नैरंतर्येण षण्मासान्विधिना यः प्रपूजयेत् । पुण्यं तदेव सफलं लभते विषुवार्चनात्

ਜੋ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗਾਤਾਰ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਵਿਸ਼ੁਵ-ਅਰਚਨ (ਸਮਦਿਨ ਦੀ ਪੂਜਾ) ਨਾਲ ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਲਵੰਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 39

एतदेव तु विज्ञेयं ग्रहणे चोत्तरायणे । संक्रांतिदिनच्छिद्रेषु षडशीतिमुखेषु च

ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਗ੍ਰਹਿਣਾਂ ਵੇਲੇ, ਉੱਤਰਾਯਣ ਸਮੇਂ, ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਧਿ-ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ‘ਛਿਆਸੀ-ਮੁਹੂਰਤ’ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 40

मासैश्चतुर्भिर्यत्पुण्यं विधिनाऽपूज्य शंकरम् । कार्त्तिक्यां स लभेत्पुण्यं चैत्र्यां तद्द्विगुणं स्मृतम् । पुण्यमेतत्तु फाल्गुन्यामाषाढ्यामेवमेव तु

ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਜੋ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਚੈਤਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋਗੁਣਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਪੁੰਨ ਫਾਲਗੁਨ ਅਤੇ ਆਸ਼ਾਢ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਨਾਲ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 41

एको दद्याद्गवां लक्षं दोग्ध्रीणां वेदपारगे । एको ममार्चयेल्लिंगं तस्य पुण्यं ततोऽधिकम्

ਕੋਈ ਵੇਦ-ਪਾਰੰਗਤ ਅਤੇ ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਲੱਖ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾਨ ਕਰੇ; ਪਰ ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 42

मासेमासे च योऽश्नीयाद्यावज्जीवं सुरेश्वरि । यश्चार्च्चयेत्सकृल्लिंगं सममेतन्न संशयः

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਰਾਣੀ! ਜੋ ਜੀਵਨ ਭਰ ਮਹੀਨਾ-ਮਹੀਨਾ ਧਾਰਮਿਕ ਭੋਜਨ/ਵ੍ਰਤ ਕਰਦਾ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ—ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਪੁੰਨ ਸਮਾਨ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 43

तपःशीलगुणोपेते पात्रे वेदस्य पारगे । सुवर्णकोटिं यद्दत्त्वा तत्फलं कुसुमेन तु

ਤਪ, ਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਵੇਦ-ਪਾਰੰਗਤ ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਜੇ ਕਰੋੜ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ (ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ) ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 44

अर्कपुष्पेऽपि चैकस्मिञ्छिवाय विनिवेदिते । दश दत्त्वा सुवर्णानि यत्फलं तदवाप्नुयात्

ਅਰਕ ਦੇ ਇਕੋ ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਦਸ ਸੋਨੇ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਜਿਹਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 45

अर्कपुष्पसहस्रेभ्यः करवीरं विशिष्यते । करवीर सहस्रेभ्यो द्रोणपुष्पं विशिष्यते

ਅਰਕ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਰਵੀਰ ਦਾ ਇਕ ਫੁੱਲ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਅਤੇ ਕਰਵੀਰ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਦ੍ਰੋਣ ਦਾ ਫੁੱਲ ਹੋਰ ਵੀ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 46

द्रोणपुष्पसहस्रेभ्यो ह्यपामार्गं विशिष्यते । अपामार्गसहस्रेभ्यः कुशपुष्पं विशिष्यते । कुशपुष्प सहस्रेभ्यः शमीपुष्पं विशिष्यते

ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਅਪਾਮਾਰਗ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਪਾਮਾਰਗ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕੁਸ਼ਾ ਦਾ ਫੁੱਲ ਉੱਤਮ ਹੈ; ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਸ਼ਮੀ ਦਾ ਫੁੱਲ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ (ਪੂਜਾ ਲਈ)।

Verse 47

शमीपुष्पं बृहत्याश्च कुसुमं तुल्यमुच्यते । करवीरसमा ज्ञेया जातीविजयपाटलाः

ਸ਼ਮੀ ਦਾ ਫੁੱਲ ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੂਲ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਾਤੀ (ਚੰਬੇਲੀ), ਵਿਜਯ ਅਤੇ ਪਾਟਲਾ—ਇਹ ਕਰਵੀਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੀ ਜਾਣੇ ਜਾਣ।

Verse 48

श्वेतमंदार कुसुमं सितंपद्मसमं भवेत् । नागचंपकपुन्नागधत्तूरकुसुमं स्मृतम्

ਸਫੈਦ ਮੰਦਾਰ ਦਾ ਫੁੱਲ ਸਫੈਦ ਕਮਲ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਗਚੰਪਕ, ਪੁੰਨਾਗ ਅਤੇ ਧੱਤੂਰਾ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ (ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਰਪਣ ਵਜੋਂ)।

Verse 49

केतकीजातिमुक्तं च कन्दयूथीमदन्तिकाः । शिरीषसर्जजंबूककुसुमानि विवर्ज्जयेत्

ਕੇਤਕੀ, ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤ, ਅਤੇ ਕੰਦ, ਯੂਥੀ, ਮਦੰਤਿਕਾ—ਇਹ (ਅਰਪਣ ਲਈ) ਯੋਗ ਹਨ; ਪਰ ਸ਼ਿਰੀਸ਼, ਸਰਜ ਅਤੇ ਜੰਬੂਕ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 50

आकुलीकुसुमं पत्रं करंजेन्द्रसमुद्भवम् । बिभीतकानि पुष्पाणि कुसुमानि विवर्ज्जयेत्

ਆਕੁਲੀ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਕਰੰਜ ਆਦਿ ਤੋਂ ਉੱਗੇ ਪੱਤੇ, ਅਤੇ ਬਿਭੀਤਕ ਦੇ ਪੁਸ਼ਪ—ਇਹ ਸਭ ਪੂਜਾ-ਕ੍ਰਿਆ ਲਈ ਤਿਆਗਣ ਯੋਗ ਹਨ।

Verse 51

कनकानि कदंबानि रात्रौ देयानि शंकरे । देवशेषाणि पुष्पाणि दिवा रात्रौ च मल्लिका

ਕਨਕ ਅਤੇ ਕਦੰਬ ਦੇ ਫੁੱਲ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਦੇਵ-ਸ਼ੇਸ਼ (ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹੇ ਬਚੇ) ਫੁੱਲ ਨਾ ਵਰਤੇ ਜਾਣ; ਪਰ ਮੱਲਿਕਾ (ਚੰਬੇਲੀ) ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦੋਵੇਂ ਵੇਲੇ ਅਰਪਣ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

Verse 52

प्रहरं तिष्ठते मल्ली करवीरमहर्निशम् । कीटकेशापविद्धानि रात्रौ पर्युषितानि च

ਮੱਲੀ (ਚੰਬੇਲੀ) ਇੱਕ ਪ੍ਰਹਰ ਤੱਕ ਤਾਜ਼ੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਰਵੀਰ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਟਿਕਦਾ ਹੈ। ਕੀੜਿਆਂ ਜਾਂ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਭਰ ਪਏ ਬਾਸੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਫੁੱਲ ਵੀ ਤਿਆਗਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 53

स्वयं पतितपुष्पाणि त्यजेदुपहतानि च । तुलसी शतपत्रं च गन्धारी दमनस्तथा

ਜੋ ਫੁੱਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਡਿੱਗ ਪਏ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਚਲੇ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨੀ ਹੋਣ, ਉਹ ਤਿਆਗਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਪੂਜਾ ਲਈ ਤੁਲਸੀ, ਸ਼ਤਪਤ੍ਰ (ਸੌ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਵਾਲਾ/ਗੁਲਾਬ ਸਮਾਨ), ਗੰਧਾਰੀ ਅਤੇ ਦਮਨ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

Verse 54

सर्वासां पत्रजातीनां श्रेष्ठो मरुबकः स्मृतः । एतैः पुष्पविशेषैस्तु पूज्यः सोमेश्वरः सदा

ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਰੁਬਕ ਨੂੰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਦਾ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 55

यात्रायाः फलमाप्नोति स्वर्गलोके महीयते । एतावदुक्त्वा वचनं तत्रैवान्तरधीयत

ਉਹ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਤਨਾ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੀ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 56

चन्द्रमा यक्ष्मणा मुक्तः स्वस्थाननिरतोऽभवत् । आहूय विश्वकर्माणं प्रासादं पर्यकल्पयत् । शुद्धस्फटिकसंकाशं गोक्षीरधवलोज्ज्वलम्

ਯਕਸ਼ਮਾ ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਚੰਦਰਮਾ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਬਣਵਾਇਆ—ਸ਼ੁੱਧ ਸਫਟਿਕ ਵਰਗਾ, ਗੋਦੂਧ ਵਾਂਗ ਧਵਲ ਤੇ ਉਜਲਾ।

Verse 57

प्रासादं मेरुनामानं हेमप्राकारतोरणम् । चतुर्दशान्ये परितः प्रासादाः परिकल्पिताः । तेषां नामानि वक्ष्यामि प्रत्येकं तानि मे शृणु

‘ਮੇਰੂ’ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁਵਰਨ ਪ੍ਰਾਕਾਰ ਅਤੇ ਤੋਰਨ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਹੋਰ ਚੌਦਾਂ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਵੀ ਰਚੇ ਗਏ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਇਕ-ਇਕ ਕਰ ਕੇ ਕਹਾਂਗਾ—ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ।

Verse 58

केसरी सर्वतोभद्रो नदनो नन्दिशालकः । नन्दीशो मन्दरश्चैव श्रीवृक्षो ह्यमृतोद्भवः

ਕੇਸਰੀ, ਸਰਵਤੋਭਦ੍ਰ, ਨਦਨੋ, ਨੰਦਿਸ਼ਾਲਕ; ਨੰਦੀਸ਼ ਅਤੇ ਮੰਦਰ; ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤੋਦਭਵ—ਇਹ ਪ੍ਰਾਸਾਦਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।

Verse 59

हिमवान्हेमकूटश्च कैलासः पृथिवीजयः । इन्द्रनीलो महानीलो भूधरो रत्नकूटकः

ਹਿਮਵਾਨ, ਹੇਮਕੂਟ, ਕੈਲਾਸ, ਪૃਥਿਵੀਜਯ; ਇੰਦਰਨੀਲ, ਮਹਾਨੀਲ, ਭੂਧਰੋ ਅਤੇ ਰਤਨਕੂਟਕ—ਇਹ ਵੀ ਪ੍ਰਾਸਾਦਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।

Verse 60

वैडूर्यः पद्मरागश्च वज्रको मुकुटोज्ज्वलः । ऐरावतो राजहंसो गरुडो वृषभस्तथा

ਵੈਡੂਰਯ, ਪਦਮਰਾਗ, ਵਜ੍ਰਕ ਅਤੇ ਮੁਕੁਟੋਜ੍ਜ੍ਵਲ; ਐਰਾਵਤ, ਰਾਜਹੰਸ, ਗਰੁੜ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ—ਇਹ ਸਭ ਨਾਮਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਹਨ।

Verse 61

मेरुः प्रासादराजा च देवानामालयो हि सः । आदौ पञ्चाण्डको ज्ञेयः केसरीनामतः स्थितः

‘ਮੇਰੁ’ ਪ੍ਰਾਸਾਦਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਆਲਯ ਹੈ। ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ‘ਕੇਸਰੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ‘ਪੰਚਾਣ੍ਡਕ’ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਜਾਣੋ।

Verse 62

चतुर्थांशा च तद्वृद्धिर्यावन्मेरुः प्रकीर्तितः

ਉਸ ਦੀ ਵృద్ధੀ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ (ਮਾਪ) ਮੇਰੁ ਤੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 63

एवं पृथक्कारयित्वा प्रासादांश्च चतुर्दश । ब्रह्मादीनां देवतानां समीपस्थानवासिनाम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੌਦਾਂ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਣਵਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ—ਜੋ ਨੇੜਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।

Verse 64

दश चान्यान्भूधरादीन्वृषभान्तान्वरानने । आदौ कपर्द्दिनं कृत्वा प्रासादान्पर्यकल्पयत्

ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਸ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਵੀ—ਭੂਧਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਤੱਕ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਕਪੱਰਦਿਨ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦਾਂ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 65

मेरुः प्रासादराजो वै स तु सोमेश्वरे कृतः । त्रेतायुगे तु दशमे मनोवैर्वस्वतस्य च

ਇਹ ਮੇਰੂ—ਸੱਚਮੁੱਚ ਪ੍ਰਾਸਾਦਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ—ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਦਸਵੇਂ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਵਿਵਸਵਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਨੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਰਚਿਆ ਗਿਆ।

Verse 66

कारयित्वा मंडपांश्च प्रतिष्ठाप्य यथाविधि । नदानां तु शतं कृत्वा वापीकूप सहस्रकम्

ਮੰਡਪ ਬਣਵਾ ਕੇ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਲਈ ਸੌ ਨਦੀਆਂ-ਨਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਬਣਾਏ; ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਪੀਆਂ ਤੇ ਕੂਏਂ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਏ।

Verse 67

गृहाणां तु सहस्राणि दीनानाथाश्रयाणि च । कारयित्वा विधानेन विप्रेभ्यः प्रददौ पृथक्

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਘਰ ਬਣਵਾਏ—ਦਿਨਾਂ ਅਤੇ ਅਨਾਥਾਂ ਲਈ ਆਸ਼੍ਰਯ ਵੀ—ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰ ਕੇ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।

Verse 68

निवेश्य नगरं सोमः श्रीसोमेश्वरसन्निधौ । स्वकर्मणां प्रचारार्थमथाभ्यर्थयत द्विजान्

ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਸੋਮ ਨੇ ਇੱਕ ਨਗਰ ਵਸਾਇਆ; ਫਿਰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਰਮਕ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਤੇ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 69

सोमोऽस्मि भवतां राजा प्रसादात्परमेष्ठिनः । तथापि विनयेनैव भक्त्यां विज्ञापयामि वः

“ਮੈਂ ਸੋਮ ਹਾਂ, ਪਰਮੈਸ਼ਠੀਨ (ਸਰਵੋਚ ਪ੍ਰਭੂ) ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਰਾਜਾ; ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਅੱਗੇ ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 70

धनं हिरण्यरत्नादि धान्यं व्रीहियवादिकम् । गोमहिष्यादिपशवो वस्त्राणि विविधानि च

ਇੱਥੇ ਧਨ-ਸੰਪਦਾ ਹੈ—ਸੋਨਾ ਤੇ ਰਤਨ ਆਦਿ; ਅਨਾਜ, ਜਿਵੇਂ ਚੌਲ ਅਤੇ ਜੌ; ਗਾਂ, ਮਹਿਸਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਸ਼ੂ; ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਵੀ।

Verse 71

कदलीनालिकेराणि तांबूलीपूगमालिनः । मनोऽभिरामचरमा आरामाः परितः स्थिताः

ਚੌਫੇਰੇ ਬਾਗ ਹਨ—ਕੇਲੇ ਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਪਾਨ ਤੇ ਸੁਪਾਰੀ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ; ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ।

Verse 72

जंबूद्वीपाधिपाः सर्वे भवतामत्रवासि नाम् । आदेशं च करिष्यंति शिरस्याधाय शोभनम्

ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੇ ਸਭ ਰਾਜੇ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਰ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪਾਲਣਗੇ।

Verse 73

द्वीपांतरादागतैश्च कर्पूरागुरुचंदनैः । अन्यैश्च विविधैर्द्रव्यैः संपूर्णा भवतां गृहाः

ਦੂਜੇ ਟਾਪੂਆਂ ਤੋਂ ਆਏ ਕਪੂਰ, ਅਗਰੁ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਕੀਮਤੀ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ, ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।

Verse 74

पण्यानां शतसंख्यानां व्यवहारनिदर्शिनः । ब्रह्मोत्तराणि तन्वंति वणिजो लाभकांक्षिणः

ਲਾਭ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਵਪਾਰੀ, ਵਪਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਜੋ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 75

भवत्सु भृत्यभावेन वर्त्तमाना हितैषिणः । ते चान्ये च तथा पौरा नावसीदंति कर्हिचित्

ਤੁਸੀਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਭਗਤ ਭ੍ਰਿਤ੍ਯ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ—ਨਗਰਵਾਸੀ—ਕਦੇ ਵੀ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦੇ।

Verse 76

एवं संपूर्णविभवैर्भवद्भिः श्रेयसे मम । क्रतुक्रिया वितन्यंतां विधिवद्भूरिदक्षिणाः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੂਰਨ ਸਮਰਥਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰੋ; ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯਜ੍ਞ-ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਹੋਣ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਤੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ।

Verse 77

ब्रह्मादीनि च सर्वाणि प्रवर्तंतामहर्निशम् । दीनांधकृपणादीनां क्रियतामार्तिनाशनम्

ਬ੍ਰਹਮ-ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਦਿਨ ਰਾਤ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਹੋਣ; ਅਤੇ ਦਇਆਮਈ ਕਰਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਰੀਬਾਂ, ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ, ਕੰਗਾਲਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਨਾਸ ਕੀਤੇ ਜਾਣ।

Verse 78

अभ्यागतानामौचित्यादातिथ्यं च विधीयताम् । तीर्थयात्राप्रसंगेन समेतानां महात्मनाम्

ਜੋ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਅਤਿਥਿ-ਸਤਕਾਰ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ; ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਲਈ।

Verse 79

ब्रह्मर्षीणामाश्रमेषु दीयतामाश्रयाः सदा । मयात्र स्थापितं लिंगं सर्वकालं दृढव्रताः

ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰਹੋ।

Verse 80

पवित्रैरुपचारैश्च पूजयंतु द्विजोत्तमाः । अष्टौ प्रमाणपुरुषाः पौराणां कार्यदर्शिनः

ਸੁੱਧ ਉਪਚਾਰਾਂ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ। ਪੁਰਾਣ-ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ, ਲੋਕ-ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ੀ ਅੱਠ ਅਧਿਕਾਰੀ ਪੁਰਖ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਮਾਪਦੰਡ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ।

Verse 81

व्यवहारानवेक्षध्वं स्मृत्याचारविशारदाः । व्यवस्थां मत्कृतामेतां भवंतोऽत्र द्विजोत्तमाः

ਹੇ ਸ੍ਰਿਤੀ-ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜੋ, ਇੱਥੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਵਿਹਾਰਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰੋ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਰਚੇ ਇਸ ਵਿਵਸਥਾ-ਧਰਮ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖੋ।

Verse 82

धारयंतु महात्मानो दिग्गजा इव मेदिनीम् । एवं प्रभुत्वमास्थाय स्थानेऽस्मिञ्छिवशालिनि

ਮਹਾਤਮਾ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦਿਗਗਜਾਂ ਵਾਂਗ ਧਾਰਨ ਕਰਨ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ੋਭਿਤ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਯਥਾਰਥ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਧਾਰ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਥਿਰਤਾ ਤੇ ਵਿਵਸਥਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖੋ।

Verse 83

श्रुतिस्मृतिपुराणोक्तान्धर्मानाचरत द्विजाः । निशम्य सोमस्य वचो विनीतमिति ते द्विजाः

ਸੋਮ ਦੇ ਵਿਨੀਤ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਦਵਿਜ ਸ਼੍ਰੁਤੀ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।

Verse 84

उवाच कौशिकस्तेषु गोत्राणां प्रथमो द्विजः । साधूपदिष्टमस्माकं द्विजराजेन सर्वथा

ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੋਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਥਮ ਦਵਿਜ ਕੌਸ਼ਿਕ ਬੋਲਿਆ: “ਦਵਿਜਰਾਜ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਜੋ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਯਥੋਚਿਤ ਤੇ ਧਰਮਯੁਕਤ ਹੈ।”

Verse 85

सर्वमेतत्करिष्यामः किंतु किंचिन्निशामय । नियोगतः पूजयतां शिवनिर्माल्यसेविनाम्

ਅਸੀਂ ਇਹ ਸਭ ਕਰਾਂਗੇ; ਪਰ ਇਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਨਿਯੋਗ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨਿਰਮਾਲ੍ਯ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਤੇ ਪੂਜਾ ਮਿਲੇ।

Verse 86

पातित्यं जायतेऽस्माकं श्रुतिस्मृतिविगर्हितम् । श्रुतिस्मृती हि रुद्रस्य यस्मादाज्ञाद्वयं महत्

ਸਾਡੇ ਲਈ ਪਾਪ ਵਿੱਚ ਪਤਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਵੱਲੋਂ ਨਿੰਦਿਤ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਹੀ ਦੋ ਮਹਾਨ ਆਦੇਸ਼ ਹਨ।

Verse 87

कस्तदुल्लंघयेन्मूढः प्राणैः कंठग तैरपि

ਉਸ ਨੂੰ ਕੌਣ ਮੂਰਖ ਲੰਘੇਗਾ—ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵੀ ਗਲੇ ਤੱਕ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹੋਣ?

Verse 88

अष्टमूर्तेः पुनर्मूर्त्तावग्नौ देवमुखे मखान् । कुर्वाणाः श्रुतिमार्गेण प्रीणयामोऽखिलं जगत्

ਅੱਠ-ਮੂਰਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟ ਮੂਰਤੀ ਅਗਨੀ—ਦੇਵ-ਮੁਖ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਮਾਰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਯਜ੍ਞ ਕਰਦਿਆਂ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

Verse 89

जगद्भगवतो रूपं व्यक्तमेत त्पुरद्विषः । मिथो विभिन्नमित्येतदभिन्नं पुनरीश्वरात्

ਇਹ ਪ੍ਰਗਟ ਜਗਤ ਤ੍ਰਿਪੁਰ-ਵਿਧੰਸਕ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ; ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਤੋਂ ਅਭਿੰਨ ਹੈ।

Verse 90

अग्नौ प्रास्ताहुतिः सम्यगादित्यमुपतिष्ठते । आदित्याज्जायते वृष्टिर्वृष्टेरन्नं ततः प्रजाः

ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਾਈ ਆਹੁਤੀ ਸੂਰਜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਵਰਖਾ ਜਨਮਦੀ ਹੈ; ਵਰਖਾ ਤੋਂ ਅੰਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਜਾ ਜੀਵਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।

Verse 91

श्रुतिस्मृतिपुराणादिसदभ्यासप्रसंगिनाम् । तत्तदर्थेषु पुण्यार्थं प्रवृत्ताखिलकर्मणाम्

ਜੋ ਸ਼੍ਰੁਤੀ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ, ਪੁਰਾਣ ਆਦਿ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਸ਼ੁਭ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅਰਥ ਤੇ ਲਕਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁੰਨ ਲਈ ਹਰ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—

Verse 92

अस्माकमवकाशोऽपि विरलो लिंग पूजने । रुद्रजाप्यैर्महायज्ञैर्यजानाश्चैवमीश्वरम्

ਸਾਡੇ ਲਈ ਵੀ ਲਿੰਗ-ਪੂਜਾ ਦਾ ਅਵਕਾਸ਼ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ—ਰੁਦ੍ਰ ਜਾਪ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਯਜਨਾਂ ਰਾਹੀਂ।

Verse 93

यथाक्षणं यथाकालं लिंगं वेदमुपास्महे । यत्तु तेऽभिमतं सोम श्रीसोमेश्वरपूजनम् । तच्च संपादयिष्यामः सविशेषं महामते

ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਖਣ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸਮਾਂ ਉਚਿਤ ਹੋਵੇ, ਅਸੀਂ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਵੇਦ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਹੇ ਸੋਮ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ—ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ—ਉਹ ਵੀ ਅਸੀਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਕਰਵਾਵਾਂਗੇ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ।

Verse 94

येन त्वदीप्सितं सिध्येत्तमुपायं निशामय । गौरीशंकरसंवादं श्रुत्वा भगवतो मुखात्

ਜਿਸ ਉਪਾਯ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਇੱਛਿਤ ਕਾਰਜ ਸਿਧ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸੁਣ। ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਗੌਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਸੰਵਾਦ ਸੁਣ ਕੇ—

Verse 95

नारदः प्राह नः पूर्वं कथयामस्तमेव ते । ब्रह्मदेवद्विषः पूर्वं शतशो दैत्यदानवाः । तपोभिरुग्रैर्विविधैः शंकरं प्रतिपेदिरे

ਨਾਰਦ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ; ਉਹੀ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਸੁਣਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਸੈਂਕੜੇ ਦੈਤ ਤੇ ਦਾਨਵ, ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 96

तेषामत्युग्रतपसामनन्यासक्तचेतसाम् । प्रसादमीश्वरश्चक्रे कारुण्यामृतसागरः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤਿ ਉਗ੍ਰ ਤਪੱਸਵੀਯਾਂ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤ ਇਕਾਗ੍ਰ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸਨ, ਵੇਖ ਕੇ—ਕਰੁਣਾ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸਾਗਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਕਰਕੇ ਕਿਰਪਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀ।

Verse 97

स हि त्रिभुवनस्वामी देवदेवो महेश्वरः । अपेक्षते वरं दातुं भक्तिमेवानपायिनीम्

ਉਹੀ ਤ੍ਰਿਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਕੇਵਲ ਅਟੱਲ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਭਕਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।

Verse 98

ददौ स भुवनैश्वर्य्यप्रायानभिमतान्वरान् । तेषां भक्त्यैव संतुष्टो देवब्रह्मद्विषामपि

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨਭਾਉਂਦੇ ਵਰ ਬਖ਼ਸ਼ੇ—ਜੋ ਲਗਭਗ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਵਰਗੇ ਸਨ—ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ।

Verse 99

ब्रह्मणा विष्णुना चापि यस्यांतो नाधिगम्यते । तस्यातर्क्यप्रभावस्य को नु वेदाशयं प्रभोः

ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ, ਉਸ ਅਤਾਰਕ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅੰਤਰ-ਅਭਿਪ੍ਰਾਯ ਨੂੰ ਭਲਾ ਕੌਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 100

दुर्वृत्तेभ्योऽपि दैत्येभ्यस्तपोभिर्वरदायिनम् । पप्रच्छ स्वच्छ्हृदया पार्वती परमेश्वरम्

ਨਿਰਮਲ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ—ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਵਰ ਦਾਤਾ ਹੈ, ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ।

Verse 101

पार्वत्युवाच । भगवन्प्रसादं ते प्राप्य धृष्यंतो भुवनत्रयम् । उपद्रवंतींद्रमुखान्देवान्संक्षोभयंति च

ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਭਗਵਨ! ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਨਿਡਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖਲਬਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।”

Verse 102

वरं ददासि किं तेषां तादृशानां दुरात्मनाम् । जगतः स्वस्तये येषां न मनागपि चेष्टितम्

“ਤੂੰ ਐਸੇ ਦੁਰਾਤਮਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਕਿਉਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਗਤ ਦੀ ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਯਤਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।”

Verse 103

त्वया दत्तवरानेतान्दिव्यान्भोगोपभोगिनः । अवधीर्य तवैश्वर्यं कथं विष्णुर्निहंति च

“ਤੇਰੇ ਦਿੱਤੇ ਵਰਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਭੋਗ ਭੋਗਣ ਵਾਲੇ, ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਨੂੰ ਤੱਛ ਸਮਝ ਕੇ—ਵਿਸ਼ਨੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰ ਸਕੇਗਾ?”

Verse 104

हतानां च पुनस्तेषां का गतिः स्याद्वद प्रभो

“ਅਤੇ ਜਦ ਉਹ ਮਾਰੇ ਜਾਣ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਕੀ ਹੋਵੇਗੀ? ਦੱਸੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ।”

Verse 105

ईश्वर उवाच । सात्त्विका राजसाश्चैव तामसाश्चेति वै त्रिधा । भवंति लोकास्तेष्वेते तमःप्राया दुरासदाः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਲੋਕ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹਨ—ਸਾਤ੍ਤਵਿਕ, ਰਾਜਸ ਅਤੇ ਤਾਮਸ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜੀਵ ਅਧਿਕ ਤਮਸ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਵਸ਼ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ।

Verse 106

सुरैः सह स्पर्धमानास्तपोभिरपि तामसैः । मां भजंते मुहुर्मोहाज्जगदुत्सादनोद्यताः

ਤਾਮਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋੜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਜਗਤ ਦੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਤਤਪਰ—ਉਹ ਵੀ ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਮੇਰੀ ਭਜਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 107

वरं ददामि यत्तेषां भक्तिस्तत्र तु कारणम् । अहं हि भक्त्या सुग्राह्यो नात्र कार्या विचारणा

ਜਦ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਕੇਵਲ ਭਕਤੀ ਹੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੌਖੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 108

तपोनुरूपानासाद्य वरांस्ते पापकारिणः । विष्णुना यन्निहन्यते तच्च देवि निबोध मे

ਉਹ ਪਾਪੀ ਆਪਣੇ ਤਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਹਾਰਦਾ ਹੈ—ਹੇ ਦੇਵੀ—ਉਹ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਜਾਣ।

Verse 109

अहं हरिश्च यद्भिन्नौ गुणभागोऽत्र कारणम् । परमार्थादभिन्नौ च रहस्यं परमं ह्यदः

ਜੇ ਹਰਿ ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੱਖਰੇ ਦਿਸਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਹੀ ਕਾਰਣ ਹੈ। ਪਰ ਪਰਮ ਸਤ੍ਯ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਅਭਿੰਨ ਹਾਂ—ਇਹੀ ਪਰਮ ਰਹੱਸ ਹੈ।

Verse 111

वहामि शिरसा भक्त्या त्वदीक्षाशंकितोऽपि सन् । अपि विष्णुस्त्रिभुवनं परित्रातुं व्यवस्थया

ਤੇਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸੰਕੋਚ ਹੋਣ ਬਾਵਜੂਦ ਭੀ, ਮੈਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਹੁਕਮ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਧਾਰਦਾ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਵਿਧਾਤਾ ਦੀ ਨਿਯਤ ਵਿਵਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 112

मामुपास्य चिरं लेभे चक्रं दुष्टनिबर्हणम् । त्वां च तस्य महामायामप्रमेयात्मनो हरेः

ਮੈਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਪਾਸ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਚੱਕਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਤੂੰ ਭੀ ਉਸ ਅਪ੍ਰਮੇਯ-ਸਵਰੂਪ ਹਰੀ ਦੀ ਮਹਾਮਾਇਆ ਬਣੀ।

Verse 113

आराधयामि तद्भक्त्या त्रिजगजन्मकारणम् । शिरस्याधाय चान्यां मे शक्तिरूपां तथा हरिः

ਉਸੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤਿੰਨਾਂ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਜਨਮ-ਕਾਰਣ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਹਰੀ ਭੀ ਮੇਰੀ ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀ-ਰੂਪਾ ਨੂੰ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਧਾਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 114

अजोऽपि जन्मान्यासाद्य लोकरक्षां करोति वै । हंतुं हिरण्यकशिपुं नरसिंहवपुश्च सः

ਅਜਨਮਾ ਹੋ ਕੇ ਭੀ ਉਹ ਲੋਕ-ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਜਨਮ ਧਾਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਨਰਸਿੰਹ ਦਾ ਦੇਹ-ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ।

Verse 115

जगज्जिघांसुः शमितो मया शरभ रूपिणा । मां च बाणपरित्राणे त्रिशूलोद्यमकारिणम्

ਜਦ ਉਹ ਜਗਤ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਨੂੰ ਉਤਾਵਲਾ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਸ਼ਰਭ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਬਾਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਬਣਿਆ।

Verse 116

मानुष्येऽप्यवतारेऽसौ स्तंभयित्वा स लीलया । प्रभावं महिमानं च वर्द्धयन्मामकं हरिः । वरिवस्यति मां नित्यमंतरात्मापि मे विभुः

ਮਨੁੱਖੀ ਅਵਤਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਥੰਮ੍ਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਹਰਿ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਵਧਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਮੇਰਾ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਵੀ ਹੈ, ਨਿੱਤ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 117

अथाहं परमात्मानमेनमाद्यंतवर्जितम् । ध्यानयोगैः समाधौ च भावयामि निरंतरम्

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ—ਜੋ ਆਦਿ ਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ—ਧਿਆਨ-ਯੋਗ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਨਿਰੰਤਰ ਭਾਵਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 119

तदेवं नावयोर्भेदो विद्यते पारमार्थिकः । भेदं च तारतम्यं च मूढा एव वितन्वते

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮਾਰਥ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅਸਲੀ ਭੇਦ ਨਹੀਂ। ਭੇਦ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਨੀਚ ਦੇ ਦਰਜੇ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਮੂੜ੍ਹ ਹੀ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 120

मयि भक्त्यवसाने तु हरेः संदर्शनेन च । क्रोधदर्पाभिभूतत्वान्न मुक्तिं प्राप्नुवंति ते

ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰਿ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਣ ਤੇ ਵੀ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੇ—ਕਿਉਂਕਿ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 121

आवयोस्तु प्रभावेन ते पुनर्द्धौतकल्मषाः । ब्रह्मर्षीणां कुले जन्म संप्राप्ता मुक्तिहेतुकम्

ਤਾਂ ਵੀ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁੜ ਪਾਪ-ਮਲ ਤੋਂ ਧੋਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਪਾਂਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 122

ब्रह्मचारिव्रता दूर्ध्वं योगं पाशुपतं श्रिताः । प्राचीनकर्मसंस्कारात्ते पुनर्मामुपासते

ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦਾ ਵਰਤ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਉੱਚੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਪੁਰਾਤਨ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਮੇਰੀ ਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 123

भक्तियोगेन चास्थाय व्रतं पाशुपतादिकम् । श्मशानवासिनो नग्ना अपरे चैकवाससः

ਭਕਤੀ-ਯੋਗ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਆਦਿ ਵਰਤ ਧਾਰਦੇ ਹਨ—ਕੁਝ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ, ਕੁਝ ਨਗਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੇਵਲ ਇਕ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 124

भिक्षाभुजो भूतिभृतो मल्लिंगान्यर्च्चयंति ते । तथा मदेकाग्रधियो मद्ध्यानैकदृढव्रताः

ਭਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਭਸਮ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਿੰਗ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਇਕੋ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹਨ।

Verse 125

ये त्वामपि नमस्यंति जगतां मम चेश्वरीम् । देहावसानयोगेन मुक्तिं तेषां ददाम्यहम्

ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਹੇ ਜਗਤਾਂ ਦੀ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਭੀ ਅਧੀਸ਼ਵਰੀ—ਦੇਹ ਦੇ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਉਸ ਅੰਤਿਮ ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹਾਂ।

Verse 126

सारूप्यसालोक्यमयीं मय्यावेशितचेतसाम् । सायुज्यमुक्तये नायं योगः पाशुपतो यतः । स्मृत्याचारेण मुनिभिः स सद्भिस्तेन गर्हितः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿੱਤ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਮਾਰਗ ਸਾਰੂਪ੍ਯ ਅਤੇ ਸਾਲੋਕ੍ਯ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗ ਸਾਯੁਜ੍ਯ-ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ। ਸਮ੍ਰਿਤੀ-ਵਿਧਾਨ ਦੇ ਆਚਾਰ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸੱਜਣਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।

Verse 127

द्विजा ऊचुः । तीर्थयात्राप्रसंगेन तानि होपगतान्द्विजान् । स्वमानमुपनेष्यामो भक्त्यावर्ज्जितमानसान्

ਦ੍ਵਿਜ ਬੋਲੇ: ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਜੋ ਦ੍ਵਿਜ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੰਜਮ ਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਮੁੜ ਲਿਆਵਾਂਗੇ।

Verse 128

शुचिभिक्षान्नकौपीनकमण्डल्वादिसत्कृताः । अनन्यकार्य्याः सततमिहागत्य तपस्विनः

ਪਵਿੱਤਰ ਭਿਖਿਆ-ਅੰਨ, ਕੌਪੀਨ, ਕਮੰਡਲੁ ਆਦਿ ਦੀ ਸਤਕਾਰ-ਸਹਿਤ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਾਲ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਜ ਨਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਤਪਸਵੀ ਸਦਾ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਨਿਰੰਤਰ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 129

भवत्प्रदत्तैर्विविधैरुपहारैरतंद्रिताः । तत्त्वतस्तत्त्वसंख्यास्ते शिवधर्मैकतत्पराः

ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਉਪਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅਥਕ ਪਾਲਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੱਤਵਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਹਨ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਸ਼ਿਵ-ਧਰਮ ਦੇ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਤਪਰ ਹਨ।

Verse 130

श्रीसोमेश्वरमभ्यर्च्य तव श्रेयोऽभिवर्द्धकाः । मुक्तिमंते गमिष्यंति देवस्यातिसुदुर्ल्लभाम्

ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਤੁਹਾਡਾ ਕਲਿਆਣ ਵਧਾ ਕੇ, ਉਹ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਦੱਤ ਅਤਿ ਦੁਰਲਭ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ।

Verse 131

ततोऽन्येऽथ ततोऽप्यन्ये ततश्चान्ये तपोधना । परीक्षितास्तु तेऽस्माभिर्भवितारो निशापते

ਫਿਰ ਹੋਰ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ—ਤਪ-ਧਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਨੇਕ—ਆਉਣਗੇ; ਅਤੇ ਹੇ ਨਿਸ਼ਾਪਤੇ, ਉਹ ਵੀ ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਪਰਖੇ ਜਾਣਗੇ।

Verse 132

द्विजा ऊचुः । इत्याह भगवान्देव्या पृष्टः स च त्रिलोचनः । तत्रैव नारदः सर्वं संवादं शिवयेरितम्

ਦੁਵਿਜਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੇਵੀ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਚਾਰਿਆ। ਓਥੇ ਹੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਸ਼ਿਵਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਵੱਲੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸਾਰਾ ਸੰਵਾਦ ਸੁਣ ਲਿਆ।

Verse 133

श्रुत्वा नः कथयामास कथां गोष्ठीषु पृच्छताम् । तव चास्माभिरधुना सर्वमेतदुदीरितम्

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਗੋਸ਼ਠੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ; ਅਤੇ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਬਿਆਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 134

एवमुक्तस्तु तैः प्रीतः सोमः स्वभवनं ययौ । तदाज्ञया च तत्सर्वं यथोक्तं तेऽपि कुर्वते

ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸੋਮ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਵੀ ਸਭ ਕੁਝ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 135

देव्युवाच । एवं प्रभावो देवेशः सोमेशः पापनाशनः । केनोपायेन तुष्येत व्रतेन नियमेन वा

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ, ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ। ਕਿਹੜੇ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਕਿਹੜੇ ਵਰਤ ਜਾਂ ਕਿਹੜੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ?

Verse 136

ईश्वर उवाच । कथयामि स्फुटं धर्म्मं मानुषाणां हिताय वै । स येन तुष्यते देवः शृणु त्वं सुरसुन्दरि

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਸੁਣ, ਹੇ ਦੇਵ-ਸੁੰਦਰੀ—ਕਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 137

नित्योपवासनक्तानि व्रतानि विविधानि च । तीर्थे दानानि सर्वाणि पात्रे दत्तान्यशेषतः

ਨਿੱਤ ਉਪਵਾਸ ਅਤੇ ਰਾਤਰੀ ਜਾਗਰਣ, ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਰਤ; ਤੇ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਨਾਲ ਦਿੱਤੇ ਸਭ ਦਾਨ—ਇਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਧਰਮਾਚਾਰ ਹਨ।

Verse 138

तपश्च तप्तं तेनैव स्नातं तेनैव पुष्करे । केदारे तु जलं तेन गत्वा पीतं तु निश्चितम्

ਉਸੇ ਨੇ ਹੀ ਸੱਚਾ ਤਪ ਤਪਿਆ; ਉਸੇ ਨੇ ਹੀ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਕੇਦਾਰ ਜਾ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਥੇ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਪੀਤਾ।

Verse 139

तेन दृष्टं वरारोहे ज्योतिर्लिंगं महाप्रभम् । सोमवारव्रतं दिव्यं येन चीर्णं तु संश्रये

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਬ ਵਾਲੀ, ਉਸੇ ਨੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭਾ ਜ੍ਯੋਤਿਰਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਨੇ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸੋਮਵਾਰ ਵਰਤ ਆਸਰੇ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ—ਇਹ ਮੈਂ ਪੱਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 140

किमन्यैर्बहुभिर्दानैर्दत्तैः पात्रेषु सुन्दरि

ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਾਨਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਯੋਗ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ?

Verse 141

पूजितं येन भावेन सोमवारदिनाष्ट कम् । तेन सर्वं कृतं देवि चीर्णं तत्र महाव्रतम्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਕੋਈ ਅੱਠ ਸੋਮਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਭਾਵ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰ ਲਿਆ; ਉਥੇ ਮਹਾਵ੍ਰਤ ਮਾਨੋ ਪੂਰਾ ਹੀ ਨਿਭ ਗਿਆ।

Verse 142

इतिहासमिमं पूर्वं कथयामि तव प्रिये । यथावृत्तं महादेवि सोमवारव्रतं प्रति

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ! ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸ ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ, ਸੋਮਵਾਰ ਦੇ ਵਰਤ ਸੰਬੰਧੀ, ਸੁਣਾਂਦਾ ਹਾਂ।

Verse 143

ईश्वर उवाच । कैलासस्य महेशानि उत्तरे च व्यवस्थिता । निषधोपरि विस्तीर्णा पुरी नाम स्वयंप्रभा

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨੀ! ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਨਿਸਧ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਵਿਸਤਾਰਿਤ ਇੱਕ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਵਯੰਪ੍ਰਭਾ ਹੈ।

Verse 144

नानारत्नसुशोभाढ्या नानागन्धर्वसंकुला । सर्वावयवसंपूर्णा शक्रस्येवामरावती

ਉਹ ਨਗਰੀ ਨਾਨਾ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਹਰ ਅੰਗੋਂ ਪੂਰਨ—ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੀ ਅਮਰਾਵਤੀ ਵਰਗੀ ਸੀ।

Verse 145

घनवाहननामा च गन्धर्वस्तत्र तिष्ठति । भुंक्ते तत्र महाभोगान्देवैरपि सुदुर्लभान्

ਉੱਥੇ ਘਨਵਾਹਨ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਗੰਧਰਵ ਵੱਸਦਾ ਸੀ; ਉਹ ਉੱਥੇ ਮਹਾਨ ਭੋਗ ਭੋਗਦਾ ਸੀ—ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਦੁਲਭ ਹਨ।

Verse 146

नवयौवनसंयुक्ता भार्या तस्य मनोहरा । प्रौढवाक्या सुशीला च पीनोन्नतपयोधरा

ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮਨੋਹਰ ਸੀ—ਨਵੀਂ ਯੌਵਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੌਢ, ਸੁਸ਼ੀਲ, ਅਤੇ ਭਰਪੂਰ ਉਰੋਜਾਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲੀ।

Verse 147

तया सार्द्धं तु सम्भोगान्भुंक्ते गंधर्वनायकः । उत्पन्ना तस्य कालेन पुत्री पुत्राष्टकोपरि

ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕ ਨੇ ਦਾਂਪਤ੍ਯ ਸੁਖ ਭੋਗੇ; ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਅੱਠ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਧੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।

Verse 148

सर्वावयवसंपन्ना सर्वविज्ञानवेदिनी । गंधर्वसेना विख्याता नाम्ना सा परमेश्वरि

ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ! ਉਹ ਹਰ ਅੰਗੋਂ ਸੰਪੂਰਨ ਸੀ ਅਤੇ ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰ; ਨਾਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ‘ਗੰਧਰਵਸੇਨਾ’ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ।

Verse 149

कन्यानां तु सहस्रेषु प्रवरा रूपशालिनी । कौतूहलेन सा पित्रा प्रोक्ता क्रीडस्व भामिनि

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਰੂਪ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਸਨੇਹ ਭਰੇ ਕੌਤੂਹਲ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਖੇਡ, ਮਾਣ ਕਰ, ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ!”

Verse 150

उद्याने रमणीयेऽत्र नानाद्रुमलताकुले । वृक्षैरनेकैः संकीर्णे फलपुष्पसमन्विते

ਇੱਥੇ ਇਸ ਸੁਹਾਵਣੇ ਉਪਵਨ ਵਿੱਚ, ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਨੇਕ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਘਣਾ, ਫਲਾਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ।

Verse 151

एवं सा रमते नित्यं कन्यापरिवृता सदा । एवं दृष्ट्वा क्रीडमाना माता भर्तारमब्रवीत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਨਿੱਤ ਰਮਣ ਕਰਦੀ, ਸਦਾ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਉਂ ਖੇਡਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਮਾਤਾ ਨੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 152

जीवितं निष्फलं स्वामिन्मम ते सह बांधवैः । यस्येदृशी गृहे कन्या तिष्ठते भर्तृवर्ज्जिता

ਹੇ ਸੁਆਮੀ, ਮੇਰਾ ਤੇਰਾ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਬੰਧੂਆਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਐਸੀ ਧੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵੰਜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 153

इत्युक्तः स तु गंधर्वो भार्यां वचनमब्रवीत् । अन्वेषयामि भर्त्तारं पुत्र्यर्थे तु मनोहरम्

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਗੰਧਰਵ ਆਪਣੀ ਭਾਰਿਆ ਨੂੰ ਬੋਲਾ: ‘ਧੀ ਲਈ ਮੈਂ ਮਨੋਹਰ ਤੇ ਯੋਗ ਵਰ ਲੱਭਾਂਗਾ।’

Verse 154

इत्युक्त्वाऽह्वाप यामास पुत्रीं तां घनवाहनः । आहूता पितृमातृभ्यां त्वरिताऽगत्य सुन्दरि

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਘਨਵਾਹਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਸੱਦੇ ਤੇ ਉਹ ਸੁੰਦਰੀ ਤੁਰੰਤ ਆ ਗਈ।

Verse 155

अनुक्रमेण सर्वेषां पतिता पादयोः शुभा । आदेशं देहि मे तात कि नु कार्यं मयाऽधुना

ਉਹ ਸ਼ੁਭਾ ਕੁੜੀ ਨੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ: ‘ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿਓ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?’

Verse 156

उक्तं च घनवाहेन हर्षितेन वचस्ततः । हे पुत्रि तव यः कश्चिद्वरः संप्रति रोचते । दिव्यं द्रक्ष्ये त्वत्सदृशं गंधर्वाणां शिरोमणिम्

ਤਦ ਹर्षਿਤ ਘਨਵਾਹਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਪੁਤਰੀ, ਇਸ ਵੇਲੇ ਜੋ ਵੀ ਵਰ ਤੈਨੂੰ ਭਾਵੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਪੁਰਖ ਦਿਖਾਵਾਂਗਾ—ਤੇਰੇ ਸਮਾਨ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ।’

Verse 157

इत्युक्ता क्रोधताम्राक्षी पितरं वाक्यमब्रवीत् । मम रूपस्य कोट्यंशे किं कोप्यस्ति जगत्त्रये । तच्छ्रुत्वा चाद्भुतं वाक्यं पिता माता च मोहितौ

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹੈ ਜੋ ਮੇਰੇ ਰੂਪ ਦੇ ਕਰੋੜਵੇਂ ਅੰਸ਼ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵੀ ਹੋਵੇ?” ਇਹ ਅਚੰਭੇ ਭਰੀ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਤਾ ਦੋਵੇਂ ਮੋਹਿਤ ਰਹਿ ਗਏ।

Verse 158

सर्वे विषादमापन्ना बांधवाश्च परे जनाः । अशोभनमिदं वाक्यं कन्यया यत्प्रभाषितम् । इत्युक्त्वा तु गताः सर्वे जननीजनबांधवाः

ਸਾਰੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵਿਸਾਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: “ਕੁੜੀ ਨੇ ਜੋ ਬੋਲ ਕਹੇ ਹਨ, ਇਹ ਅਸ਼ੋਭਨ ਹਨ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸਭ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 159

सा तत्रैव महोद्याने रमते सखिसंयुता । हिंडोलके समारूढा वसंते मासि भामिनि

ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੀ ਵੱਡੇ ਉਪਵਨ ਵਿੱਚ ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰਮਣ ਕਰਦੀ ਰਹੀ; ਬਸੰਤ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ ਝੂਲੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਖੇਡਦੀ ਸੀ।

Verse 160

तावद्दिव्यविमानस्थः शिखण्डी गणनायकः । गच्छन्खे ददृशे कन्यां रूपौदार्य्यसमाकुलाम्

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਗਣਾਂ ਦਾ ਨਾਇਕ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਰੂਪ ਅਤੇ ਯੌਵਨ ਦੀ ਔਦਾਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।

Verse 161

गीतवाद्येन नृत्येन रमतीं दुदुभिस्वनैः । स माध्याह्निकसंध्यायामवतीर्य विमानतः

ਉਹ ਗੀਤ, ਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਨਾਲ—ਨਗਾਰਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਵਿਚ—ਰਮਣ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ; ਤਦ ਉਹ ਮੱਧਿਆਹਨ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਵਿਮਾਨ ਤੋਂ ਉਤਰ ਆਇਆ।

Verse 162

क्रीडमानोऽप्सरोभिस्तु तत्रोद्याने स्थितस्ततः । शुश्राव वाक्यं कन्याया गंधर्वदुहितुस्तदा

ਫਿਰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਉਪਵਨ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਗੰਧਰਵ-ਕੁਮਾਰੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਬੈਠਾ।

Verse 163

न कोऽपि सदृशो लोके मम रूपेण दृश्यते । देवो वा दानवो वापि कोट्यंशे मम रूपतः

“ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਰੂਪ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ। ਦੇਵ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦਾਨਵ—ਮੇਰੇ ਸਰੂਪ ਦੇ ਕਰੋੜਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।”

Verse 164

इति वाक्यं ततः श्रुत्वा गणः क्रोधसमन्वितः । शशाप तां सुचार्वंगीं साहंकारां गणेश्वरः

ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਗਣ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ; ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮੱਤੀ, ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਉਸ ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ।

Verse 165

गण उवाच । मां दृष्ट्वा यद्विशालाक्षि रूपसौभाग्यगर्विता । समाक्षिपसि गंधर्वान्देवाद्यांश्चैव गर्विता

ਗਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਰੂਪ ਤੇ ਸੁਭਾਗ ਦੇ ਗਰਵ ਨਾਲ ਮੱਤੀ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵ ਆਦਿਕਾਂ ਨੂੰ ਤਿਰਸਕਾਰਦੀ ਹੈਂ।”

Verse 166

तस्मात्ते गर्वसंयुक्ते कुष्ठमंगे भविष्यति । श्रुत्वा शापं ततः कन्या भयभीता तपस्विनी

“ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਗਰਵ ਨਾਲ ਜੁੜੀਏ, ਤੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਕੋੜ੍ਹ ਉਪਜੇਗਾ।” ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਕੁਮਾਰੀ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉਠੀ, ਤਪਸਵਿਨੀ ਭੈਭੀਤ ਹੋ ਗਈ।

Verse 167

साष्टांगं प्रणिपत्याथानुग्रहार्थमयाचत । भगवन्मम दीनायाः शापस्यानुग्रहं प्रभो । प्रयच्छ त्वं महा भाग नैवं कर्त्री पुनः क्वचित्

ਫਿਰ ਉਹ ਅੱਠ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਾਸ਼ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਕਿਰਪਾ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀ: “ਹੇ ਭਗਵਨ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਂ ਦਿਨੀ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਇਸ ਸ਼ਾਪ ਬਾਰੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਬਖ਼ਸ਼ੋ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਇਹ ਦਇਆ ਦਿਓ; ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਮੁੜ ਐਸਾ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੀ।”

Verse 168

इत्युक्तस्तव कारुण्याच्छिखण्डी गणनायकः । अनुग्रहं ददौ तस्या गंधर्वदुहितुस्तदा

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ, ਤੇਰੀ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਗਣਾਂ ਦਾ ਨਾਇਕ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਨੇ ਤਦ ਗੰਧਰਵ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਬਖ਼ਸ਼ ਦਿੱਤਾ।

Verse 169

शिखण्ड्युवाच । जातिरूपेण संयुक्तो विद्याहंकारसंपदा । यो येन गर्वितः प्राणी स तं प्राप्य विनश्यति

ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜਨਮ ਅਤੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਵਿਦਿਆ, ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਪਦਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਜੋ ਪ੍ਰਾਣੀ ਜਿਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਘਮੰਡ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਚੀਜ਼ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।”

Verse 170

तस्माद्गर्वो नैव कार्यो गर्वस्यैतत्फलं स्मृतम् । शृणुष्वानुग्रहं बाले श्रुत्वा चैवावधारय

“ਇਸ ਲਈ ਘਮੰਡ ਕਦੇ ਨਾ ਕਰਨਾ—ਘਮੰਡ ਦਾ ਇਹੀ ਫਲ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ, ਬਾਲਿਕਾ, ਮੇਰਾ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਸੁਣ; ਸੁਣ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਧਾਰ ਲੈ।”

Verse 171

हिमवद्वनमध्यस्थो गोशृंग ऋषिपुंगवः । करिष्यत्युपकारं स एवमुक्त्वा गतः प्रिये

“ਹਿਮਵਤ ਦੇ ਵਨ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਗੋਸ਼੍ਰਿੰਗ ਨਾਮਕ ਰਿਸ਼ੀਪੁੰਗਵ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਤੇਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇਗਾ।” ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਉਹ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 172

तावत्संध्या समायाता तत्क्षणाद्भुवनांतरे

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸੰਧਿਆ ਆ ਪਹੁੰਚੀ; ਉਸੀ ਛਿਨ, ਕਥਾ ਹੋਰ ਲੋਕ-ਪਟਲ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਈ।

Verse 173

ततो गंधर्व्वतनया भग्नोत्साहा नतानना । परित्यज्य वनं रम्यमागता पितुरंतिके

ਫਿਰ ਗੰਧਰਵ ਦੀ ਧੀ—ਹੌਸਲਾ ਟੁੱਟਿਆ, ਮੁਖ ਝੁਕਿਆ—ਰਮਣੀਕ ਵਨ ਛੱਡ ਕੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਗਈ।

Verse 174

कथयामास तत्सर्वं कारणं कुष्ठसंभवम् । तच्छ्रुत्वा शोकसंतप्तौ पितरौ विगतप्रभौ

ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਕਹਿ ਸੁਣਾਇਆ—ਕੋੜ੍ਹ ਦੇ ਉਤਪੱਤ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਣ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ, ਤੇਜ ਮੰਦ ਪੈ ਗਿਆ।

Verse 175

हिमवंतं गिरिं प्राप्तौ त्वरितौ सुतया सह । गोशृंगस्य ऋषेस्तत्र ददृशाते तथाश्रमम्

ਧੀ ਸਮੇਤ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਹਿਮਵੰਤ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ। ਉੱਥੇ ਗੋਸ਼੍ਰਿੰਗ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਉਹ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੀ ਵੇਖਿਆ।

Verse 176

तत्र मध्यस्थितं दृष्ट्वा गोशृंगमृषिपुंगवम् । प्रणम्य दण्डवद्भूमौ स्तुत्वा स्तोत्रैरनेकधा

ਉੱਥੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਗੋਸ਼੍ਰਿੰਗ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ, ਅਨੇਕ ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 177

उपविष्टोग्रतस्तस्य प्रणिपत्य पुनःपुनः । प्रोवाच वचनं तत्र पूर्ववृत्तं यथाऽभवत्

ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਉਥੇ ਪਿਛਲੇ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਬਚਨ ਕਰਕੇ ਸੁਣਾਇਆ।

Verse 178

कथिते चैव वृत्तांते पुनः पप्रच्छ कारणम् । पृष्टे तु कारणे तत्र गंधर्वः प्रोक्तवांस्तदा

ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਕਹਿ ਸੁਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਕਾਰਣ ਪੁੱਛਿਆ। ਜਦ ਉਥੇ ਕਾਰਣ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਤਦ ਗੰਧਰਵ ਨੇ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 179

गंधर्व उवाच । दुहितुर्मे शरीरं तु व्याधिकुष्ठेनपीडितम् । येनोपशमनं याति तत्त्वं कर्त्तुमिहार्हसि

ਗੰਧਰਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੇਰੀ ਧੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕੋੜ੍ਹ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸੱਚਾ ਉਪਾਅ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ; ਇਥੇ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਚਿਕਿਤ्सा ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੋ।”

Verse 180

प्रसादं कुरु विप्रर्षे मम दीनस्य सांप्रतम् । यथा कुष्ठं शमं याति मम पुत्र्यास्तु कारणम्

“ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ-਋ਸ਼ੀ, ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਦਿਨ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ। ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਮੇਰੀ ਧੀ ਦਾ ਕੋੜ੍ਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਠਹਿਰ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਉਪਾਅ ਦੱਸੋ।”

Verse 181

गोशृंग उवाच । भारते तु महातेजास्तिष्ठत्युदधिसन्निधौ । देवः सोमेश्वरोनाम सर्वदेवनमस्कृतः

ਗੋਸ਼੍ਰਿੰਗ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਕ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਦੇਵ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ—ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਭ ਦੇਵਤਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।”

Verse 182

क्षणं कृत्वा हि संपूज्य एकाहारेण मानवैः । सर्वव्याधिविनाशाय सर्वकार्यार्थसिद्धये

ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਿਯਮ ਧਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਇਕ ਵਾਰ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ—ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਛਿਤ ਕਾਰਜ-ਅਰਥ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 183

सोमवारव्रतेनेशं समाराधय शंकरम् । एवं कृते व्याधिनाशस्तव पुत्र्या भविष्यति

“ਸੋਮਵਾਰ ਦੇ ਵਰਤ ਨਾਲ, ਪੂਰੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰ। ਇਹ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਧੀ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਨਾਸ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 184

ईश्वर उवाच । इति तद्वचनं श्रुत्वा महर्षेर्भावितात्मनः । तत्र गंतुं मनश्चक्रे सोमेशाराधनं प्रति

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਸ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ—ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸੀ—ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ, ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਵੱਲ ਮਨ ਲਾ ਕੇ।”