Adhyaya 238
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਹਿਰਣਿਆ ਨਦੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਾਪਨਾਸ਼ਿਨੀ, ਪੁੰਨਦਾਇਨੀ, ਸਰਵਕਾਮਪ੍ਰਦਾ ਅਤੇ ਦਾਰਿਦ੍ਰ੍ਯ-ਨਾਸ਼ਿਨੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੀਰਥ-ਆਚਰਨ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿਧਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਨਦੀ ਕੋਲ ਜਾਣਾ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ, ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਪਿੰਡ-ਉਦਕ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਨਿਯਮਬੱਧ ਦਾਨ ਤੇ ਅਤਿਥੀ-ਸਤਕਾਰ ਕਰਨਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹੀ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਨਾਲ ਯਾਤਰੀ ਅਕਸ਼ਯ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਉੱਧਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਯੋਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣਾ, ਭਾਵ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਅਤੇ ਪਾਤਰਤਾ ਕਰਕੇ, ਅਨੇਕਾਂ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਵੇਦ-ਨਿਪੁਣ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ‘ਹੇਮਰਥ’ (ਸੁਵਰਨ ਰਥ) ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਫਲ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਤੁਲ੍ਯ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि हिरण्यां पापनाशिनीम् । सर्वकामप्रदां पुण्यां दारिद्र्यस्यांतकारिणीम्
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ! ਤਦੋਂ ਪਾਪਨਾਸ਼ਿਨੀ ਹਿਰਣਿਆ ਨਦੀ ਕੋਲ ਜਾਵੇ; ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।
Verse 2
तत्र स्नात्वा विधानेन कृत्वा पिंडोदक क्रियाम् । प्राप्नुयादक्षयांल्लोकान्पितॄनुद्धृत्य पापतः
ਉੱਥੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪਿੰਡ-ਉਦਕ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਉਧਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਅਖੰਡ (ਅਕਸ਼ਯ) ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 3
एकं यो भोजयेत्तत्र ब्राह्मणं शंसितव्रतम् । तेनायुतसहस्रं हि भोजितं स्याद्द्विजन्मनाम्
ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਸ਼ੰਸਿਤ ਵਰਤ ਵਾਲੇ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ, ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮਾਨੋ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਇਆ ਹੋਵੇ।
Verse 4
तत्र हेमरथा देयो ब्राह्मणे वेदपारगे । विधिना शिवमुद्दिश्य यात्रायुतफलं लभेत्
ਉੱਥੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਰਗਾਮੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਰਥ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 238
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहिताया सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये हिरण्यानदीमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टात्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅਧੀਨ, “ਹਿਰਣਿਆ ਨਦੀ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ—ਅਧਿਆਇ ੨੩੮—ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।