Adhyaya 236
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 236

Adhyaya 236

ਅਧਿਆਇ 236 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ‘ਦੁਰਵਾਸਾ-ਆਦਿਤ੍ਯ’ (ਸੂਰਜ) ਤੀਰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਨਿਯਮ-ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਤਪ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ-ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਤਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸੂਰਜਦੇਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਦੁਰਵਾਸਾ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਧਰਤੀ ਜਦ ਤੱਕ ਟਿਕੀ ਰਹੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਨਿਤ੍ਯ ਨਿਵਾਸ, ਤੀਰਥ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਸਾਨਿਧ੍ਯਤਾ ਬਣੀ ਰਹੇ। ਸੂਰਜ ਇਹ ਮੰਨ ਕੇ ਯਮੁਨਾ ਨੂੰ ਨਦੀ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮਰਾਜ ਯਮ ਨੂੰ ਵੀ ਬੁਲਾ ਕੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਮਰਯਾਦਾ-ਪਾਲਨ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਭਗਤਾਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ। ਅੱਗੇ ਪਵਿੱਤਰ ਭੂਗੋਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ—ਯਮੁਨਾ ਦਾ ਭੂਗਰਭ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਾ, ਇੱਕ ਕੁੰਡ ਦਾ ਉਲੇਖ, ਅਤੇ ‘ਦੁੰਦੁਭੀ’/ਖੇਤਰਪਾਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਤਰਪਣ ਦੇ ਫਲ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਫਿਰ ਕਾਲ-ਵ੍ਰਤਾਂ ਦਾ ਵਿਧਾਨ—ਮਾਘ ਸ਼ੁਕਲ ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ ਦੁਰਵਾਸਾ-ਅਰਕ ਪੂਜਾ, ਮਾਧਵ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਤੇ ਸੂਰਜ-ਪੂਜਾ, ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਨੇੜੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਹਸ੍ਰ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਪਾਠ। ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਵਿੱਚ ਪੁੰਨ ਵਧਣਾ, ਵੱਡੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸ਼ਮਨ, ਇੱਛਿਤ ਸਿੱਧੀ, ਰੱਖਿਆ, ਆਰੋਗ੍ਯ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅੱਧ ਗਵ੍ਯੂਤੀ ਦੀ ਸੀਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ-ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਨਧਿਕਾਰਤਾ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

ततो गच्छेन्महादेवि दुर्वासादित्यमुत्तमम् । यत्र दुर्वाससा तप्तं तपो वर्षसहस्रकम् । निराहारो जिताहारः सूर्याराधनतत्परः

ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ! ਦੁਰਵਾਸਾਦਿਤ੍ਯ ਦੇ ਉੱਤਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਤਪ ਕੀਤਾ—ਨਿਰਾਹਾਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਹਾਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਅਤੇ ਸੂਰਯ-ਆਰਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਹੋ ਕੇ।

Verse 2

एवं कालेन महता दिव्यतेजा जनाधिपः । प्रत्यक्षं दर्शनं गत्वा प्राह सूर्यो महामुनिम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਜਨਾਧਿਪ (ਦੁਰਵਾਸਾ) ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ; ਤਦ ਸੂਰ੍ਯਦੇਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਮਹਾਮੁਨੀ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।

Verse 3

सूर्य उवाच । मा ब्रह्मन्साहसं कार्षीर्वरं वरय सुव्रत । अप्राप्यमपि दास्यामि यत्ते मनसि वर्तते

ਸੂਰ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸਾਹਸ ਨਾ ਕਰ। ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਵਰ ਮੰਗ; ਜੋ ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਭੀ ਮੈਂ ਦੇਵਾਂਗਾ—ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।”

Verse 4

दुर्वासा उवाच । प्रसन्नो यदि मे देव वरार्हो यदि चाऽप्यहम् । अत्र स्थाने त्वया स्थेयं यावत्तिष्ठति मेदिनी

ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਅਤੇ ਜੇ ਮੈਂ ਵਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਸੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਵੱਸੋ ਜਦ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਟਿਕੀ ਰਹੇ।”

Verse 5

दुर्वासादित्यना माऽत्र लोके ख्यातिं च गच्छतु । मया प्रतिष्ठिता या तु प्रतिमा तव सुन्दरी

“ਅਤੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ‘ਦੁਰਵਾਸਾ-ਆਦਿਤ੍ਯ’ ਨਾਮ ਦੀ ਖ੍ਯਾਤੀ ਫੈਲੇ। ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਤੇਰੀ ਸੁੰਦਰ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਭੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇ।”

Verse 6

तस्यां सांनिध्यमेवास्तु तव देव जगत्पते । सांनिध्यं कुरुत चात्र यमुना दुहिता तव । त्वत्सुतस्तु महातेजा धर्मराजो महाबलः

“ਉਸ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਸਾਂਨਿਧ੍ਯ ਹੀ ਵੱਸੇ, ਹੇ ਦੇਵ ਜਗਤਪਤੇ। ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਤੇਰੀ ਧੀ ਯਮੁਨਾ ਭੀ ਆਪਣਾ ਸਾਂਨਿਧ੍ਯ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ—ਮਹਾਤੇਜੀ, ਮਹਾਬਲੀ ਧਰਮਰਾਜ—ਭੀ (ਇੱਥੇ ਵੱਸੇ)।”

Verse 7

सूर्य उवाच । एतत्सर्वं मुनिश्रेष्ठ त्वयोक्तं संभविष्यति । तीर्थानां कोटिरन्या च गंगादीनां महामुने

ਸੂਰਜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਆਖਿਆ ਹੈ ਉਹ ਸਭ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸਫਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੇ, ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋ ਕੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਕਰੋੜ ਸੰਖਿਆ ਵੀ ਇੱਥੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 8

आगमिष्यति ते स्थानं निश्चितं वचनान्मम । अत्र स्थाने मया ब्रह्मन्स्थातव्यं सह दैवतैः

ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਦੀ ਨਿਸਚਿਤਤਾ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਸਥਾਨ ਅਵਸ਼੍ਯ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਸੀ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨਾ ਹੈ।

Verse 9

आदित्यानां प्रभावैस्तु ब्रह्मांडोदरवासिनाम् । तेषां माहात्म्यसंयुक्तः स्थास्ये चात्र महामुने

ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਆਦਿਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੇ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 10

सवितॄणां सहस्रेण दृष्टेनैव तु यत्फलम् । तत्फलं कोटिगुणितं दुर्वासादित्यदर्शनात्

ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੋ ਪੁੰਨ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਦੁਰਵਾਸਾ-ਆਦਿਤ੍ਯ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 11

लप्स्यंते प्राणिनः सर्वे यज्ञकोटिफलं तथा । एवमुक्त्वा तदा सूर्यः सस्मार तनयां निजाम् । तथा च धर्मेराजानं सर्वप्राणिनियामकम्

ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਕਰੋੜ ਦਾ ਫਲ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸੂਰਜ ਨੇ ਤਦ ਆਪਣੇ ਹੀ ਧੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਧਰਮਰਾਜ ਨੂੰ ਵੀ—ਜੋ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦਾ ਨਿਯੰਤਰਕ ਤੇ ਸ਼ਾਸਕ ਹੈ।

Verse 12

स्मृतमात्रा तत्र भित्त्वा पातालतलमुद्ययौ । सा नदीरूपिणी देवी तीर्थकोटिसमन्विता

ਜਿਸ ਪਲ ਉਸ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਪਾਤਾਲ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਉੱਪਰ ਉਭਰ ਆਈ। ਨਦੀ-ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਉਹ ਦੇਵੀ ਕਰੋੜਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।

Verse 13

यमश्च तत्र भगवान्कालदंडधरस्तदा । ऊचतुः प्रणयोपेतौ सूर्यं भुवनसाक्षिणम्

ਤਦ ਉੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਯਮ—ਕਾਲ ਦੇ ਡੰਡ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਭੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਰੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਬੋਲੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ੀ ਸੂਰਯ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।

Verse 14

यम उवाच । आज्ञापयतु मां देवो यमुनां च जगत्प्रभुः । कार्यं यद्भाविनोऽर्थस्य तत्करिष्ये न संशयः

ਯਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇਵਤਾ ਮੈਨੂੰ—ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਨੂੰ ਭੀ—ਆਗਿਆ ਦੇਣ। ਜੋ ਕੁਝ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 15

सूत उवाच । अत्र क्षेत्रे स्वरूपेण स्थातव्यं वचनान्मम । पापिनां प्राणिनां चात्र रक्षा कार्या प्रयत्नतः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਸਰੂਪ ਨਾਲ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿਣਾ। ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਪਾਪੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਹੈ।”

Verse 16

सूर्यभक्ताः सदा रक्ष्या ब्राह्मणा गृहमेधिनः । त्वं चापि यमुने चात्र कोटितीर्थेन संयुता

“ਸੂਰਯ ਦੇ ਭਗਤ ਸਦਾ ਰੱਖੇ ਜਾਣ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ। ਅਤੇ ਤੂੰ ਭੀ, ਹੇ ਯਮੁਨੇ, ਇੱਥੇ ਕੋਟਿਤੀਰਥ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਰਹੀਂ।”

Verse 17

वस त्वं भव सुप्रीता स्थाने दुर्वाससोद्भवे । इत्येवमुक्त्वा देवेशस्तत्र दुर्वाससोंऽतिके

“ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਵੱਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹੁ—ਇਹ ਥਾਂ ਦੁਰਵਾਸਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੁਰਵਾਸਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਓਥੇ ਟਿਕ ਗਿਆ।

Verse 18

पश्यतां सर्वदेवानामंतर्द्धानमगात्प्रभुः । दुर्वासास्तु तदा हृष्टो यावत्पश्यति स्वाश्रमम्

ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ-ਵੇਖਦਿਆਂ ਪ੍ਰਭੂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਦ ਦੁਰਵਾਸਾ ਆਨੰਦਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਜਦ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਤੁਰਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ।

Verse 19

तावत्पातालमार्गेण यमुना प्रादुराभवत् । यमश्च भगवांस्तत्र दृष्टः क्षेत्रपरूपधृक्

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਪਾਤਾਲੀ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਯਮੁਨਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਯਮ ਵੀ ਦਿੱਸਿਆ, ਜੋ ਖੇਤਰ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ।

Verse 20

ईश्वर उवाच । इत्थं समभवत्तत्र यमुनोद्भेदमुत्तमम् । कुण्डमादित्यतो याम्ये दुंदुभिस्तत्र पूर्वतः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਥੇ ਯਮੁਨਾ ਦਾ ਉੱਤਮ ਉਤਪੱਤਿ-ਪ੍ਰਕਟਾਵਾ ਹੋਇਆ। ਆਦਿਤ੍ਯ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇੱਕ ਕੁੰਡ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ‘ਦੁੰਦੁਭਿ’ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਹੈ।”

Verse 21

क्षेत्रपालो महादेवि यतो दुंदुभिनिःस्वनः । तत्र स्नात्वा महाकुण्डे यः संतर्पयते पितॄन्

“ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਜਿਥੋਂ ਦੁੰਦੁਭਿ ਦੀ ਧੁਨੀ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਖੇਤਰਪਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਮਹਾਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਜੋ ਕੋਈ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ…”

Verse 22

दश वर्षाणि पञ्चैव तृप्तिं यांति पितामहः । पिंडदानेन दत्तेन पितॄणां तुष्टिमावहेत् । नरके तु स्थितानां च मुक्तिर्भूयान्न संशयः

ਦਸ ਅਤੇ ਪੰਜ—ਕੁੱਲ ਪੰਦਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਪਿਤਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਚੁਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 23

माघे मासि सिते पक्षे सप्तम्यां संयतात्मवान् । दुर्वासार्कं च संपूज्य मुच्यते ब्रह्महत्यया

ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਸੱਤਮੀ ਨੂੰ, ਜਿਤੇੰਦ੍ਰੀ ਭਗਤ ਜੇ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਦੁਰਵਾਸਾਰਕ (ਦੁਰਵਾਸਾ ਦੇ ਸੂਰਜ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 24

स्नात्वा तु यमुना कुण्डे माधवे मासि मानवः । पूजयेद्भक्तिभावेन रविं गगनभूषणम्

ਯਮੁਨਾ-ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਾਧਵ (ਵੈਸ਼ਾਖ) ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਭਕਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਰਵਿ—ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਭੂਸ਼ਣ ਸੂਰਜ—ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 25

पठेत्सहस्रं नाम्ना तु दुर्वासादित्यसंनिधौ । षण्मासान्मुच्यते जंतुर्यद्यपि ब्रह्महा नरः

ਦੁਰਵਾਸਾਦਿਤ੍ਯ ਦੇ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਵਿੱਚ ‘ਸਹਸ੍ਰਨਾਮ’ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ। ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 26

सर्वमंगलमांगल्यं सर्वपापप्रणाशनम् । दुर्वासादित्यनामानं सूर्यं को नु न पूजयेत्

ਉਹ ਸਭ ਮੰਗਲਾਂ ਦਾ ਪਰਮ ਮੰਗਲ ਹੈ, ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਦੁਰਵਾਸਾਦਿਤ੍ਯ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਉਸ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ?

Verse 27

न तदस्ति भयं किंचिद्यदनेन न शाम्यति । दर्शनेनापि सूर्यस्य तत्र दुर्वाससः प्रिये

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯੇ! ਇੱਥੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਐਸਾ ਕੋਈ ਭਯ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਜੋ ਇਸ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 28

संपद्यंते तथा कामाः सर्व एव यथेप्सिताः । बंध्यानां पुत्रफलदं भीतानां भयनाशनम्

ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਕਾਮਨਾ-ਇੱਛਾ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਬਾਂਝਣ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ-ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਡਰੇ ਹੋਇਆਂ ਦਾ ਡਰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 29

भूतिप्रदं दरिद्राणां कुष्ठिनां परमौषधम् । बालानां चैव सर्वेषां ग्रहरक्षोनिवारणम् । महापापोपशमनं दुर्वासादित्यदर्शनम्

ਦੁਰਵਾਸਾਦਿਤ੍ਯ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਿਦ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਭੂਤੀ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਕੋੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਪਰਮ ਔਖਧ ਹਨ; ਸਾਰੇ ਬਾਲਕਾਂ ਲਈ ਗ੍ਰਹ-ਪੀੜਾ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਿਕ ਉਪਦ੍ਰਵ ਨਿਵਾਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 30

हेमाश्वस्तत्र दातव्यः सूर्यमुद्दिश्य भामिनि । ब्राह्मणे वेदसंयुक्ते तेन दत्ता मही भवेत्

ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ! ਉੱਥੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਘੋੜਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਵੇਦ-ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਦਾਨ ਮਾਨੋ ਧਰਤੀ ਹੀ ਦਾਨ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ।

Verse 31

यस्तत्र पूजयेद्देवं क्षेत्रपालं च दुन्दुभिम् । स पुत्रपशुमान्धीमाञ्छ्रीमान्भवति मानवः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ, ਅਤੇ ਖੇਤਰਪਾਲ ਤੇ ਦੁੰਦੁਭੀ ਦੀ ਭੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 32

न भयं जायते तस्य त्रिविधं वरवर्णिनि । अर्धगव्यूतिमात्रं तु तत्र क्षेत्रं रवेः स्मृतम्

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਭਯ ਨਹੀਂ ਉਪਜਦਾ। ਉੱਥੇ ਰਵਿ-ਦੇਵ (ਸੂਰਜ) ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਅੱਧ ਗਵ੍ਯੂਤੀ ਮਾਤ੍ਰ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 33

न तत्र प्रविशेज्जन्तुः सूर्यभक्तिविवर्जितः । इत्येतत्कथितं देवि माहात्म्यं सूर्यदैवतम्

ਜੋ ਜੀਵ ਸੂਰਯ-ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਾ ਕਰੇ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹੀ ਸੂਰਯ-ਦੈਵਤ ਵਾਲਾ ਇਹ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਕਥਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 236

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये दुर्वासादित्यमाहात्म्यवर्णनंनाम षट्त्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਭਾਗ ਅੰਦਰ, “ਦੁਰਵਾਸਾ ਅਤੇ ਆਦਿਤ੍ਯ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ—ਅਧਿਆਇ ੨੩੬—ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।