Adhyaya 235
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ “ਅਤੁੱਲ ਤ੍ਰਿਲਿੰਗ” ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸ਼ਤਮੇਧ ਨਾਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਸੌ ਯੱਗਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਵੱਲੋਂ ਪੂਰਵਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਸੌ ਯੱਗਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਸਭ ਪਾਪ-ਭਾਰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਕੋਟਿਮੇਧ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਅਣਗਿਣਤ (ਕੋਟਿ) ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਯੱਗ ਕਰਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ “ਸ਼ੰਕਰ, ਲੋਕ-ਹਿਤਕਰਤਾ” ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਹਸ੍ਰਕ੍ਰਤੁ (ਸਹਸ੍ਰਮੇਧ) ਲਿੰਗ ਹੈ; ਸ਼ਕ੍ਰ/ਇੰਦਰ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਕਰਮ-ਵਿਧੀਆਂ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਦਿ-ਦੇਵ ਵਜੋਂ ਮਹਾਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਐਸਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਗੰਧ-ਪੁਸ਼ਪ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਤੇ ਜਲ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਭਗਤ ਲਿੰਗ-ਨਾਂਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੂਰਾ ਤੀਰਥ-ਫਲ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਗੋ-ਦਾਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉੱਥੇ “ਦਸ ਕਰੋੜ ਤੀਰਥ” ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੱਧ-ਸਥਿਤ ਤ੍ਰਿਲਿੰਗ-ਸਮੂਹ ਸਰਬਥਾ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । तत्रैव संस्थितं पश्येल्लिंगत्रयमनुत्तमम् । शतमेधं सहस्रमेधं कोटिमेधमिति क्रमात्
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਅਨੁੱਤਮ ਤ੍ਰਿਲਿੰਗ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਤਮੇਧ, ਸਹਸ੍ਰਮੇਧ ਅਤੇ ਕੋਟਿਮੇਧ।
Verse 2
दक्षिणे शतमेधं तु शतयज्ञफलप्रदम् । कार्तवीर्य्येण तत्रैव कृतं यज्ञशतं पुरा
ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸ਼ਤਮੇਧ ਨਾਮਕ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਸੌ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕਾਰਤਵੀਰ੍ਯ ਨੇ ਸੌ ਯਜਨ ਕੀਤੇ ਸਨ।
Verse 3
प्रतिष्ठाप्य महालिंगं सर्वपातकनाशनम् । मध्यभागेऽत्र यल्लिंगं कोटिमेधेति विश्रुतम्
ਮਹਾਲਿੰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਮੱਧ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਉਹ ‘ਕੋਟਿਮੇਧ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
Verse 4
तत्रेष्टा ब्रह्मणा पूर्वं कोटि संख्या मखोत्तमाः । संस्थाप्य तु महादेवं शंकरं लोकशंकरम
ਉੱਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕੋਟਿ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਉੱਤਮ ਯਜਨ ਕੀਤੇ। ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ—ਸ਼ੰਕਰ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ।
Verse 5
तस्य उत्तरभागस्थं सहस्रक्रतुसंज्ञकम् । शक्रश्च देवराजोऽपि सहस्रं यष्टवान्क्रतून्
ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਹਸ੍ਰਕ੍ਰਤੁ ਨਾਮਕ ਲਿੰਗ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸ਼ਕ੍ਰ—ਦੇਵਰਾਜ—ਨੇ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯਜਨ ਕੀਤੇ ਸਨ।
Verse 6
प्रतिष्ठाप्य महालिंगं देवानामादिदैवतम् । गंधपुष्पादिविधिना पंचामृतरसोदकैः
ਮਹਾਲਿੰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਕੇ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਦਿ-ਦੇਵ ਨੂੰ—ਗੰਧ, ਪੁਸ਼ਪ ਆਦਿ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਰਸ-ਜਲ ਨਾਲ (ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ)।
Verse 7
स प्राप्नुयात्फलं देवि लिंगनामोद्भवं क्रमात् । गोदानं तत्र देयं तु सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः
ਹੇ ਦੇਵੀ! ਲਿੰਗਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਫਲ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਉੱਥੇ, ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਗੋਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 8
दशलक्षाणि तीर्थानां तत्र तिष्ठंति भामिनि । लिंगत्रयं तथा मध्ये सर्वपातकनाशनम्
ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ! ਉੱਥੇ ਦਸ ਲੱਖ ਤੀਰਥ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤਿੰਨ ਲਿੰਗਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 235
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां सहितायां सप्तमे प्रभास खण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये दशाश्वमेधमाहात्म्ये शतमेधादि लिंगत्रयमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चत्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੰਡ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਕਰਣ ਅੰਦਰ, ਦਸ਼ਾਸ਼ਵਮੇਧਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ “ਸ਼ਤਮੇਧ ਆਦਿ ਲਿੰਗਤ੍ਰਯ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ੨੩੫ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਹੈ।