Adhyaya 232
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 232

Adhyaya 232

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੰਡ ਦੇ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵ-ਕੂਪ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਨਵਾਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪਾਂਡਵ ਪ੍ਰਭਾਸ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉੱਥੇ ਟਿਕਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਆਤਿਥਿਆ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੂਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਂਦੀ ਹੈ; ਤਦ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਕੂਆਂ ਖੋਦ ਕੇ ਜਲ-ਸਰੋਤ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਦਵਾਰਕਾ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਯਾਦਵਾਂ ਸਮੇਤ (ਪ੍ਰਦਿਊਮਨ, ਸਾਂਬ ਆਦਿ) ਉੱਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਔਪਚਾਰਿਕ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਕੂਏਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਿਤ੍ਯ ਸਾਨ্নਿਧ੍ਯ ਦਾ ਵਰ ਮੰਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਵੈਸ਼ਣਵ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਈਸ਼ਵਰ ਇਸ ਵਰ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ—ਉਸ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਸਮਾਨ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਤਰਪਣ ਅਤੇ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਵੀ ਯਥੋਚਿਤ ਫਲ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ-ਪੂਜਾ ਸਮੇਤ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ‘ਪਰਮ ਪਦ’ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪੂਰਾ ਤੀਰਥ-ਫਲ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਗੋ-ਦਾਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि कूपं त्रैलोक्यपूजितम् । पश्चिमे तस्य तीर्थस्य पांडवानां महात्मनाम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਉਸ ਕੂਏਂ ਕੋਲ ਜਾਵੇਂ ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਤ ਹੈ—ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਮਹਾਤਮਾ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕੂਆਂ।

Verse 2

यदाऽरण्यमनुप्राप्ताः पांडवाः पृथिवीतले । भ्रममाणा महादेवि प्रभासं क्षेत्रमागताः

ਜਦੋਂ ਪਾਂਡਵ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ, ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 3

ततस्ते न्यवसंस्तत्र किंचित्कालं समाहिताः । गत्वा क्षेत्रं महापुण्यं ततः कृष्णाऽब्रवीदिदम्

ਫਿਰ ਉਹ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉੱਥੇ ਵੱਸੇ। ਉਸ ਮਹਾਪੁਣੀਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਤਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ (ਦ੍ਰੌਪਦੀ) ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 4

ब्राह्मणानां सहस्राणि भुंजते भवतां गृहे । दूरे जलाश्रयश्चैव न तावंतश्च किंकराः

ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਠਿਕਾਣਾ ਦੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸੇਵਕ ਵੀ ਉਨੇ ਨਹੀਂ।

Verse 5

तस्माज्जलाश्रयः कार्यं आश्रमस्य समीपतः । यत्र स्नानं करिष्यामि युष्माकं संप्रसादतः

ਇਸ ਲਈ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਜਲਾਸ਼ਯ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾਲੂ ਸਹਿਮਤੀ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਸਕਾਂ।

Verse 6

ततस्तु पांडवाः सर्वे सहितास्ते वरानने । अखनंस्तत्र ते कूपं द्रौपदीवाक्यप्रेरिताः

ਫਿਰ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀਏ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਪਾਂਡਵ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਕੂਆਂ ਖੋਦਿਆ।

Verse 7

अथाजगाम तत्रैव भगवान्देवकीसुतः । श्रुत्वा समागतान्पार्थान्द्वारावत्याः सबांधवः

ਤਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਦੇਵਕੀ-ਨੰਦਨ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਪਾਂਡੁ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਦ੍ਵਾਰਾਵਤੀ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਬਾਂਧਵਾਂ ਸਮੇਤ ਆਏ।

Verse 8

प्रद्युम्नेन च सांबेन गदेन निषधेन च । युयुधानेन रामेण चारुदेष्णेन धीमता

ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਅਤੇ ਸਾਂਬ ਸਮੇਤ, ਗਦ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਧ ਸਮੇਤ, ਯੁਯੁਧਾਨ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਚਾਰੁਦੇਸ਼ਣ ਸਮੇਤ…

Verse 9

अन्यैः परिवृतः शूरैर्यादवैर्युद्ध दुर्मदैः । ते समेत्य यथान्यायं समस्ता यदुपुंगवाः

ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਯੋਧਾ-ਵੀਰ ਯਾਦਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਗਰਵ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਯਦੁ-ਕੁਲ ਦੇ ਅਗੇਵਾਨ ਯਥਾਵਿਧੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਮਿਲੇ।

Verse 10

ततः कथावसाने च कस्मिंश्चित्कारणांतरे । वासुदेवः पांडुसुतमिदं वचनमब्रवीत्

ਫਿਰ ਕਥਾ ਦੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ, ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਣ ਨਾਲ ਉਪਜੇ ਮੌਕੇ ਤੇ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਪਾਂਡੁ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 11

युधिष्ठिर महाबाहो किं ते कामकरोम्यहम् । राज्यं धान्यं धनं चापि अथवा रिपुनाशनम्

ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੁ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ! ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂ? ਰਾਜ, ਅਨਾਜ, ਧਨ—ਜਾਂ ਫਿਰ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ?

Verse 12

युधिष्ठिर उवाच । शक्तस्त्वं यादवश्रेष्ठ सर्वकर्मस्वसंशयः । प्रतिज्ञातं त्वया पूर्वं वर्षैर्द्वादशभिः प्रियम्

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਯਾਦਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਤੂੰ ਹਰ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਮਰੱਥ ਹੈਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਪਿੱਛੋਂ ਪ੍ਰਿਯ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

Verse 13

तन्नास्ति त्रिषु लोकेषु यन्न सिद्ध्यति भूतले । त्वयि तुष्टे जगन्नाथ सर्वदेवनमस्कृते

ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਿੱਧ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ, ਹੇ ਜਗੰਨਾਥ! ਜਦ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇਂ—ਹੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਯੋਗ।

Verse 14

अवश्यं यदि तुष्टोऽसि मम सर्वजगत्पते । अत्र सांनिध्यमागच्छ कूपे नित्यं जनार्दन

ਜੇ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਸਰਬ-ਜਗਤਪਤੇ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਇਸ ਕੂਏਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਾਂਨਿਧ੍ਯ ਵਸਾ, ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ।

Verse 15

अत्रागत्य नरो यस्तु भक्त्या स्नानं समाचरेत् । स यातु वैष्णवं स्थानं प्रसादात्तव केशव

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ! ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਵੈਸ਼ਣਵ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।

Verse 16

ईश्वर उवाच । एवं भविष्यतीत्युक्त्वा तदाऽमन्त्र्य युधिष्ठिरम् । प्रययौ द्वारकां कृष्णः सर्वलोकनमस्कृतः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਉਂ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਕੇ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਿਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 17

तस्मिञ्छ्राद्धं नरः कृत्वा वाजिमेधफलं लभेत् । प्रसादाद्देवदेवस्य विष्णोरमिततेजसः

ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ।

Verse 18

तदर्धं तर्पणेनैव स्नानात्पादमवाप्नुयात् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र श्राद्धं समाचरेत्

ਤਿਰਪਣ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਪੁੰਨ ਦਾ ਅੱਧਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ। ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 19

ज्येष्ठस्य पौर्णमास्यां यः स्नानं श्राद्धं करिष्यति । सावित्रीं चैव संपूज्य स यास्यति परमं पदम्

ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਜੋ ਸਨਾਨ ਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੀ ਭੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 20

गोदानं तत्र देयं तु सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः

ਜੋ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਗੋਦਾਨ—ਗਾਂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਦਾਨ—ਸਮਯਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।