
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਮਹਾਦੇਵੀ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਈਸ਼ਾਨ੍ਯ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾਮਿਨੀ ਗੰਗਾ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਇਹ ਗੰਗਾ ਸ੍ਵਯੰਭੂ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਾ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਪੂਰਵਕਾਲ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਕੇ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਸ਼ਮਨ ਲਈ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਕੀਤਾ—ਇਹ ਭਾਵ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ—ਜੋ ਪੂਰਬਲੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੀਤੇ-ਨਾ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਪਛਤਾਵੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕਾਰਤਿਕੀ ਵਿੱਚ ਜਾਹਨਵੀ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਦਾ ਪੁੰਨ ਸਮੂਹ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ-ਦਾਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਦਰਸ਼ਨ ਦੁਲੱਭ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ/ਜਾਹਨਵੀ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਸਨਾਨ-ਦਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੋਰ ਵਧਾ ਕੇ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि गंगां त्रिपथगामिनीम् । अनरकेशतो देवि ऐशान्यां दिशि संस्थिताम्
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਤ੍ਰਿਪਥਗਾਮਿਨੀ ਗੰਗਾ ਕੋਲ ਜਾਵੇ; ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਅਨਰਕੇਸ਼ ਤੋਂ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ (ਈਸ਼ਾਨ) ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
Verse 2
स्वयंभूतां धरामध्यादानीतां विष्णुना पुरा । यादवानां तु मुक्त्यर्थं सर्वपापोपशान्तये
ਉਹ ਸਵੈੰਭੂ ਹੈ; ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ ਲਿਆ ਕੇ ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਸ਼ਮਨ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।
Verse 3
यस्तत्र कुरुते स्नानं कथंचित्पुण्यसंचयात् । श्राद्धं चैव विधानेन न स शोचेत्कृताकृते
ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੰਨ-ਸੰਚੈ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੀਤੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕੀਤੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
Verse 4
ब्रह्माण्डं सकलं दत्त्वा यत्पुण्यफलमाप्नुयात् । तत्पुण्यं प्राप्नुयाद्देवि कार्तिक्यां जाह्नवीजले
ਹੇ ਦੇਵੀ! ਜੋ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਕੋਈ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡ ਦਾਨ ਕਰ ਕੇ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਕਰਮ/ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 5
कलौ युगे तु संप्राप्ते दुर्ल्लभं तत्र दर्शनम् । किं पुनः स्नानदानं तु प्रभासे जाह्नवीजले
ਕਲਿਯੁਗ ਆ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਉੱਥੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਦੁਲੱਭ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤਾਂ ਫਿਰ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਜਾਹਨਵੀ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ!
Verse 229
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये गंगामाहात्म्यवर्णनंनामैकोनत्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ ‘ਗੰਗਾ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਦੋ ਸੌ ਉਨੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।